Manuel Belgrano
Manuel Belgrano (Buenos Aires, 3 zûgno 1770 – 20 zûgno 1820) o l'è stæto un intelettuâle, avocâto, economista, polìtico e militâre argentin, ch'o l'à partiçipòu inta Goæra d'Indipendensa de-e Provinse Unîe do Río de la Plata vinçendo importanti battagge.
[Càngia] Biografîa
O se ciammâva Manuel José Joaquín del Corazón de Jesús Belgrano, e o l'è famozo comme eröe de l'indipendensa e creatô da bandêa argentinn-a.
Tra 1786 e 1793 o l'à studiòu o drîto a Salamanca, aciappando a medaggia d'öu. Gran cattòlico, o l'à avûo o permisso do Vatican de lêze di libbri proibii in quello tempo.
De ritorno into Río de la Plata, in 1794 o l'è stæto nominòu Segretâio do Consulado de Buenos Aires (1794-1810). O l'è stæto contro e Invasioìn Ingleixi (1806 e 1807).
Diventòu indipendentista, o l'è stæto un di prinçipâli capi da Revoluxon de Mazzo de 1810, faxendo pârte do primmo governo nativo, futûo do governo argentin.
O l'è stæto o capo de l'Esercito do Nòrd contro i spagnòlli de l'Alto Perú e o l'à organizòu a campagna a-o Paraguay. O l'à anche comandòu l'eroico esodo do pòpolo de Jujuy (Éxodo Jujeño), importantìscimo pe a liberaçion do nòrd, e o l'à partiçipòu in battagge comme Campichuelo, Paraguarí, Tacuarí, Las Piedras, Tucumán, Salta, Vilcapugio e Ayohúma.
A 50 anni, a Buenos Aires, o l'è mòrto da 'n edema, in mêzo a povertæ e ascordòu da-o governo naçionâle.
[Càngia] Creassion da Bandêa Argentinn-a
Manuel Belgrano o l'e stæto o creatô da bandêa argentinn-a into 1812. O l'à dizegnòu co-i coî da coccârda (escarapela) naçionâle, çeleste e gianca, mentre o stâva inscie rive do sciumme Paraná in provinsa de Santa Fe.
A l'è stæta issâ pe a primma vòtta o 27 frevâ 1812 inta çittæ de Rosario, donde gh'è o Monumento a-a Bandêa Argentinn-a.
[Càngia] Famiggia e relassion co-a Liguria
O sêu poæ Domenico o l'êa lìgure, nasciûo a Ineja, emigròu a-o Río de la Plata into 1751, e o gh'aiva comme primmo cognomme Peri -ciù târdi spagnolissòu comme Pérez-, scibben o l'aiva adottòu quello de Belgrano, segondo a tradiçion, perche o produxeiva de l'eçelente gran.
Invexe a sêu moæ a l'êa argentinn-a, nasciûa inta çittæ de Santiago del Estero, into nòrd-òvest do Pàize.
Manuel Belgrano, inte 'na léttia a sêu poæ scîta da-a Spagna quande o studiâva inte l'Universcitæ de Salamanca, o ghe dîxe: "Anchêu o l'è vegnùo un gruppo di nòstri compaizæn, e gh'ò posciûo parlâ zeneize dòpo tanto tempo de parlâ solo spagnòllo".
Veddi ascì:
- A vôxe "Argentinn-a", dove gh'è ciù informassion inta seçion "Stöja".
