A sanfornia zeneize

A sanfornia zeneize a l’é ‘n’arecugéita de poêxîe do Gioanìn Cazàssa (1813-1882), outô ciù conosciûo pe-o seu diçionâio zenéize, pubricâ into 1852 e pöi inte ‘na segónda ediçión do 1863.

Frontespìçio da Sanfornia zeneize do Gioanìn Cazàssa (1863)

Contegnûo

«Son træ nêutte che a testa me lambicco Inûtilmente pe trovâ ûn soggetto Chi porte ûn nomme de mediocre spicco Da poeighe dedicâ questo Libretto. Se l' intitolo a ûn Nobile buricco De Coddin me dan subito o brevetto, Pezo che pezo se l'intésto a un ricco, Diän che o fasso pe-a göa do regalletto. Ciù che a pèsta, che a guæra odio i Coddin, Dinæ da-i ricchi no n'hò mai piggiôu, No me vendo quantunque fradellin; Coscì per evitâ d' ëse giasciôu, Stimmo ben dedicâlo a ti, CHECCHIN, Poëta, amigo, e comme mi spiantôu.»

(A Françesco Lavaggi, Dedica)

Quésta arecugéita de poêxîe a pìggia o nómme da-a sanfòrnia, ‘n instruménto popolâ, chò-u mæximo Cazàssa o definìsce into seu diçionâio cómme “scacciapensieri, strumento da fanciulli [...]”. A çèrnia do tìtolo a métte in ciæo o tenô do contegnûo, asæ ciù cotidiàn e modèsto rispètto a-a tradiçión da poêxîa èrta, ch’a l'à cómme scìnbolo ciufîto a çìtara. L’é dónca con tùtta probabilitæ ‘n riferiménto paròdico a-a Çittara Zeneize do Gian Giacomo Cavalli, a figûa do quæ a reséunn-a do rèsto pe tùtta l’êuvia: o Cavalli o l’é o prìmmo a êse mensonòu inta prefaçión tra-i «antighi» che se són dæti a-a letiatûa zenéize, da seu produçión l’é repigiòu l'artifìçio leterâio de "vixoìn", a lê l’é inspiròu o personàggio do pescòu Ballin e a sccétta imitaçión do seu stîlo l’é scrîto o sonétto giovanîle A Martin Piaggio.

Un òmmo ch’o séunn-a a sanfòrnia, inlustraçión da-a Sanfòrnia zeneize

O vêo modéllo da poêxîa do Cazàssa o rèsta però quéllo do Martìn Piàggio, vexìn a-o quæ s’êa formòu tùtto ‘n gîo de poêti dialetâli. “O Meistro”, cómme o mæximo Cazàssa o-o ciàmma, o l’é o protagonìsta da vixón In morte de Martin Piaggio, dónde l’outô o l’imàgina de incontrâlo in paradîzo e de fâse mostrâ i requixîti pe êse ‘n bón poêta.

Cómme l’outô o deciàra inta prefaçión, o librétto o l’é un «zibaldon» de «roba mediocre [...] in vario metro lirico: do serio, do bernesco e do satirico». Levòu i tèsti avertaménte polìtichi e polémichi, ghe s’atrêuva de “vixoìn” ascì, un artifìçio leterâio ch’o remónta scìn da-i ténpi do Cavalli, se no prìmma, dónde l’outô o l’imàgina de incontrâ de persónn-e de cónto za mòrte, chò-u invèstan de quàrche misción into móndo di vîvi. L’arecugéita a conpréinde ‘na prìmma pàrte de poêxîe in metri méscci e pöi dôe seçioìn destìnte de Sunetti e de Epigrammi e barselette; l’êuvia a se conclùdde co-o sonétto A Martin Piaggio chò-u Cazàssa o l’avéiva destéizo a sôlo dózz’ànni e co-o rispetîvo sonétto de rispòsta A-o Sciô G. C. scrîto da-o Piàggio.

«MARTIN, amarelæde c'hò sentïo Criâ pe re ciasse ra Canson che fæto Aveì sciù re Foxinn-e, quattro dæto Hò speizo per mirà che aveì cûxïo. Vorrei credde? veddendo quello brio, Quella ciaressa che a ra lengua ei dæto, Beneita sæ ra moære chi v'ha fæto! Restei da ro stûpô chêutto, stordïo. Ne son sciortïe, l'é vero, atre Cansoin Sciù ro mæsmo argomento, ma ra vostra Fesse che re atre poæran preboggioin. Cose dirò de voî? chinn-a se prostra Ra mæ Mûza a sarûa 'n atro Ballin, Se tâ ra merçe l'é comme ra mostra. G. C.»

(A Martin Piaggio, pe ra sò belliscima Canson sciù ra Sciortïa dra Cazassa dre Foxinn-e)