Annia

Da Wikipedia
Sata a-a navegassion Sata a-a serchia
ZE
Quésta pàgina a l'é scrîta in léngoa zenéize
AcLiBr.jpg

A Grafîa adeuviâ a l'é quélla de l'Académia Ligùstica do Brénno

Annia l'è o nomme comùn de tanti ôxelli d'ægoa, generalmente migratoî, da famiggia di Anatidi (ordine di Anseriformi) e in particolâ mòddo do génere Anas.

Descriçion[modìfica | modìfica wikitèsto]

Viven comunemente inti stagni e inti laghi çibandose de nutrimento trovòu sotta a superficce de l'ægoa. Gran parte de lô, specce quelle prinçipalmente d'ægoa, non g'han in bon coordinamento di movimenti in sciâ tæraferma; quelle ciù piccinn-e, invece, son solitamente coordinæ inte tùtti doî i ambienti.

L'annia domestega a l'è 'na spêce selezionâ, probabilmente derivâ da-o german reâ e da di atre spêce anche americann-e. Con annia sarvega solitamente se intende o german reâ (Anas platyrhynchos).

E volpöche (Tadornini) g'han i coî e o comportamento de annie, ma a forma de öche.

AIX GALERICULATA (in tîpo de ànnia)

Spêce in Italia[modìfica | modìfica wikitèsto]

Nommi scientifichi de spêce de annie oservabili inta fauna italiann-a:

Elenco di annie presenti in Euròpa e inte l'area mediterranea[modìfica | modìfica wikitèsto]

  • Cairinini (nidifichen in sci erboi):
    • Aix galericulata
  • Aythyini (annie tuffatrici):
    • Aythya ferina
    • Aythya fuligula
    • Aythya collaris
    • Aythya nyroca
    • Aythya marila
  • Anatini (annie de superficce):
    • Anas platyrhynchos
    • Anas penelope
    • Anas americana
    • Anas strepera
    • Anas crecca
    • Anas formosa
    • Anas acuta
    • Anas querquedula
    • Anas discors
    • Anas clypeata
  • Oxyurini: A no l'è presente in Italia, ma in atre zöne do Mâ Mediterraneo. Se tratta de annie piccinn-e e compatte che se immerzen. G'han de côe lunghe, redene e erette. E sampe son ben ben arretræ.
  • Mergini, annie de mâ fra e quæ i gèneri:
    • Mergus: feua che o Mergus Albellus, no s'atreuvan in Italia, ma in Euròpa çentrâ e Euròpa settentrionâ. Se tratta de annie de stazza da medio-piccinna a grande. Se immerzen; i becchi g'han denti seghettæ. Svernen in scê còste marinn-e e inti laghi, e nidifichen inte cavitæ di erboi (Mergus serrator) (Mergus merganser)
    • Histrionicus.
    • Melanitta
    • Bucephala
    • Clangul

i tréi ùrtimi én prezénti in Italia e, de sémme ´n çénto, inta Liguria.

Ànie de mâ[modìfica | modìfica wikitèsto]

E ànie de mâ són ànie tufatrîci che vìvan inti mâ de l'estrémo Nord, predilìggian e zöne costêe ciufîto che o mâ avèrto. S'aposan pe nutrìse, sott'ægoa neùan leste graçie a-e sanpe aretræ, e a-e âe cùrte. Pêuan ariâ a 'na profonditæ de 4-5 metri e scînn-a 10-12 e fòscia ciù, a segóndo do génere e da spêce. A stagión riprodutîva pe-e tenperatûe estrêmamante bàsse a l'é cùrta; sôlo inte sto perîodo dêvan  spostâse inte l'entrotæra pe depónn-e e êuve.

Ània Scûa  (Melanitta Fusca)[modìfica | modìfica wikitèsto]

A ània scûa  (Melanitta fusca - Linnaeus 1758; scinònimi Anas fusca Linnaeus, 1758 Oedemia fusca Linnaeus, 1758) In Italiàn Orco Marino. Co-i seu 52-58 cìtti de longhéssa a l'é a ciù gròssa do génere  Melanitta. O masccio o l'é tùtto néigro, levòu 'na maccia picìnn-a de cô giànco sótta i éuggi, e-a larga fàscia in scê âe, dîta spêgio; o bècco tòsso giàno con a-a bâze 'n bùgnón néigro, e sànpe rósso vivo. A fèmina a l´é de cô brùn ciæo, con dôe maccie de cô gianchinàstro a-i lati da testa, spêgio alâre giànco; becco néigro, sanpe scûe.

In ægoe sâ e sarmâxe mangian grìtte e móscoli, in ægoa doçe insétti e làrve.

O nidîfica òltre l´estrêmo Nord d'Eoröpa e in Asia fìnn-a o bâçî du Yenissey inta Sibéria Centrâle. Fan o nîo inte 'na göga do terén, ascûzo tra l'èrba âta, e i bàssi cósti, ma senpre  vixìn a l'ægoa. A fèmina a deponn-e 7-9 êuve, l'incobaçión a dûa 27-28 giorni. Svérnaa a Sud in zöne ciù tenperæ, inta migraçión sóstan in mâ ànche lontàn da-a costa, ma e àrêe de destinaçión són o Sud da Gràn Bretàgna, còste do Mâ Néigro e còste do Mâ Caspio.

Gh'é ascì âtri sciàmmi minoî scinn-a  Frànsa e Spàgna Setentrionâle; in Itàlia svernan in Àto Adriàtico, Mâ Lìgure finn-a Livòrno, Lagùnn-e, Lâghi Lonbàrdi.

Oedemia fusca. Orco Marino. Uccello invernale, abbastanza frequente nel Veneto; piú raro nella Lombardia, nel Piemonte, nella Liguria.[1]

Oedemia fusca. Orco marino. Germano di mare, Anitra nera. Cherso nero, Cherso bastardo (Ven.). Annia scüa (Gen) è specie invernale non comune da noi; ove si vede piú facilmente è nelle nostre provincie settentrionali e specialmente nell´Estuario Veneto.[2]

Oedemia fusca. Un esemplare fu preso in dicembre lungo la Magra a Santo Stefano.[3]

Quattr'Éuggi (Bucephala clangula)[modìfica | modìfica wikitèsto]

O Quattr'Éuggi (Bucephala clangula - Linnaeus 1758) o l'é n'ània de mâ difûzo in Eoröpa, Asia e America Setentrionâle. Longo 45-50 cìtti, péizo 1200-1400 gràmmi. o masccio o l'à a testa de cô neigro con sfumatûe vèrde brillante, 'na maccia òvâle de cô giànco tra o becco e l'éuggio, da chie o nómme in italiàn ascì de "Quattrocchi", còllo pêto e scianchi de cô giànco, dòrso e côa neigro. E ciùmme de âe  fórman de larghe righe de cô giànco con  sotî righe de néigro; a fémina, sénsa  maccia, de cô grîxo-bleu, testa brùn con colæn giànco. Tùtti doî  àn  becco néigro sànpe  cô de çetrón, éuggi giâno-öo -"Goldeneye" o l'é o nómme ingléize.

L'àrea de nidificaçión a l'é a forésta boreâle ch'a spàçia da l'Alaska a-o Cànada, Scandinâvia. Rùscia, Sibéria. O nidîfica inta cavitæ di erboi in proscimitæ de lâghi e sciûmmi. O se reprodûe sôlo 'n'òtta l'ànno. A fémina a deponn-e 8-12 êuve. L´incobaçión a dûa 28-30 giorni; i picìn làscian o nîo dòppo 24 ôe, se càcian zu anche da 5-10 metri, vàn aprêuvo a-a fémina inte l'ægoa, se nùtran sùbito da sôli, xéuan dòppo 55-60 giorni. Dòppo a riproduçión e pe tùtto Novénbre-prìmmi de Dixénbre iniçia l'emigraçión vèrso e àrêe de svérnaménto. Quelle do Nord Eoröpa  pàsan l'invèrno in ægoe sâ còstêe ciù riparæ, gréndi lâghi e sciûmmi da Germània Svìsera e Òustria,

In Itàlia o l'é migratô e svèrnânte da Novénbr a Màrso, prinçipalménte, lagùnn-e, còste Âto Adriàtico, lâghi da Lonbardîa. Da-a fìn de Màrso-meitæ Màzzo, incoménsa a migraçión de ritórno a-e zöne de nidificaçión,

Annie inta coltûa[modìfica | modìfica wikitèsto]

L'annia a l'è un animâ ciutòsto comùn inta lettiatûa e inte l'arte, spesso antropomorfizzòu. Fra i esempi ciù celebri poemmo ricordâ e rapresentasioìn segge plastiche segge disegnative testimoniæ inta preistoria europea tanto inta ceramica quante inta bronzistica; tra e raffigurasioìn ciù complesse da sempliçe pappoeta inçisa ò modellâ se ricorda i schemmi da coscìdita barca solare e de dôe teste ("protomi") contraposte.

Nòtte[modìfica | modìfica wikitèsto]

  1. Annali del Museo civico di storia naturale di Genova (1870)
  2. Enrico Hillyer Giglioli; (Secondo) resoconto dei risultati della inchiesta ornithologica in Italia (1907)
  3. Enrico Hillyer Giglioli; Avifauna italica (1886).

Atri progetti[modìfica | modìfica wikitèsto]

Contròllo de outoritæLCCN (ENsh85039879 · BNF (FRcb119761481 (data) · NDL (ENJA00564819