Sâta a-o contegnûo

Blazón popolâre

Quésta pàgina a l'é scrîta in zenéize
Da Wikipedia
ZE
 Quésta pàgina a l'é scrîta in zenéize, segóndo a grafîa ofiçiâ

In blazón popolâre o l'é o nomiâgio de 'n pàize, de 'na región ò da seu génte, de sòlito creòu da-e génte de comunitæ d'in gîo pe mincionâli ò méttili in derixón. O blazón o se peu prezentâ inta fórma de nómme, d'agetîvo ò de cùrta frâze, pò-u sòlito mìssa in rìmma. In sénso ciù ànpio, inte l'etnologîa, sto tèrmine chi o l'é dêuviòu p'indicâ i stereòtipi atriboîi a 'n çèrto scîto ò etnîa.

St'espresción chi a vêgne da-o françéize blason populaire, tèrmine creòu e spantegòu da-i etnòloghi françéixi Eugène Rolland e Paul Sébillot, che inti seu stùddi e riçèrche àivan comensòu a-arechéugge i blazoìn do pòsto.

Blazoìn brêvi

[modìfica | modìfica wikitèsto]

Chi aprêuvo gh'é 'na lìsta parçiâle di blazoìn registræ inta léngoa lìgure, quànde in fórma de nómme ò d'agetîvo, dæti a pàixi ò teritöi da Ligùria lengoìstica e mìssi in órdine pe nómme do scîto interesòu, co-ina spiegaçión in sciâ seu òrìgine, quand'a l'é disponìbile.

Provìnsa d'Inpêia

[modìfica | modìfica wikitèsto]
Scîto interesòu Blazón Òrìgine do blazón e âtre informaçioìn
A Cêve Tira pelle Da-o chêuio pe fâ e scàrpe, ativitæ consciderâ comùn tra e génte do pòsto; registròu a Onêgia[1].
A Cêve S'ciappa banche Cómme sôvia, a fòrsa de picâ in sciô bànco do scarpâ; registròu de lóngo a Onêgia[1].
A Cêve Ganci De persónn-a desonèsta, ch'a prêuva a invescigâ i âtri; registròu a-e Vìlle de Sàn Pê (Borgomâ)[2].
A Maina (Dian) Strasùi Registròu a Sàn Bertomê[3].
A Riva (A Villa) Spiantùn Registròu a San Bertomê[4].
Arborèu (?) Cianta furche Registròu a Garlénda[5].
A Riva (Vìlla Faròdi) Spiantùi -[6]
A Saréa (A Maina, U Dian) Barilei Portoéi de barî pìn de liàmme, blazón sconpartîo con I Gurlèi; registròu a Onêgia[7].
A Saiöra (Ciüxavéja) Antecriste Registròu a-e Vìlle de Sàn Pê (Borgomâ)[2].
A Villa (Vìlla Faròdi) Gânci De persónn-a desonèsta, ch'a prêuva a invescigâ i âtri; registròu a Sàn Bertomê[8].
A Villa (Purnasce) Villài -[9]
Cauderaira (A Cêve) Fanguttui Sàiva a dî "portoéi de fangòtti"; registròu a Onêgia[1].
Ciüxavéja Sèra porte Pò-u serâ e pòrte pe poîa di viandànti de pàsso, dîto inti ténpi de quànde se lasciâva ancón a ciâve inta ciavéuia; registròu a Onêgia[7] e into sêu entrotæra[2].
Cuxe Sciacca nuxe Dîto in rìmma co-o nómme do pàize; registròu a Onêgia[1].
Déju (Vìlla Faròdi) Cravài -[10]
Dusaiga Baunéi Pò-u fæto de parlâ de spésso fêua de propòxito; registròu a Canporósso[11].
E Grimaude (Ventemiglia) Figunìn Registròu in monegàsco, da l'òrìgine sconpartîa co-o ciù conosciûo figùn[12].
I Gurlèi (A Maina, U Dian) Barilei Portoéi de barî pìn de liàmme, blazón sconpartîo con A Saréa; registròu a Onêgia[7].
Ineia (Impeia) Ciantafurche Insémme a-o corispetîvo pe-i portorìn, Cacelotti, quésto blazón o vegniæ da 'na ratèlla in sciô terén dónde montâ 'na fórca. Defæti, a diferénsa d'Onêgia, a-o Pòrto no ghe l'àn vosciûa, e coscì i onegiéixi àn pigiòu o nomiâgio de Ciantafurche[13][14][15][16].
Ineia (Impeia) Bavuṡi Registròu into Diàn[17].
Ineia (Impeia) Bucche larghe Pi-â pronónçia bén avèrta da "a" into parlâ do pòsto[7].
Ineia (Impeia) Revendairöre In riferiménto a-e fìgge d'Onêgia, intéize cómme "bezagnìnn-e". Registròu a Garlénda[5].
I Ponti (Purnasce) Rubamadonne -[9]
I Sigliöi (Vesargu) Sciguranti Pe dâse de âie da scignôri; registròu a Onêgia[1].
I Gazéi (Ciüsànegu) Gurpe Registròu a-e Vìlle de San Pê (Borgomâ)[2].
L'Isura Pòpulu de l'ungia Da-a 'n fæto ch'o gh'é acapitòu, quànde doî làddri àn xatòu di çetroìn a-o prevòsto do pàize; registròu inti pàixi vixìn[11].
Lüxinascu Duibotti Registròu a-e Vìlle de San Pê (Borgomâ)[2].
Mendaiga Ciapétte Pe-e dònne do pòsto, conscideræ de petelêe; registròu a Onêgia[1].
Muntecarbu (U Burghettu) [n. 1] Singarin Registròu a Garlénda[5].
Muntecarbu (U Burghettu) Balerìn Registròu a Onêgia[1].
Muntegrossu Marùn Registròu a Ùpega[18].
Müssiu (A Cêve) Cianta sücche Registròu a Onêgia[1].
Müssiu (A Cêve) Femèlle Génte mòlla; registròu a Onêgia[1].
Rivea de Punente Figùi / Figogni[n. 2] / Figugni[n. 3] Nomiâgio antighìscimo, a l'inprìnçipio ligòu sorviatùtto a-i teritöi de diòcexi d'Arbénga e de Vintimìggia scibén che l'é registròu di tèrmini pægi inte àree vixìnn-e. Gh'é de segûe atestaçioìn de sto blazón a-o mànco da-o Çinqueçénto, ma se poriéiva fòscia anâ inderê scìnn'a-a mençión do cognómme Fionus a Sànn-a do 1263. O seu scignificâto e ûzo o l'é cangiòu bén bén into córso di sécoli e, fòscia, o l'é nasciûo inta Rivêa cómme nomiâgio de 'na çèrta pàrte da popolaçión, ciutòsto pövea, che co-a crîxi agrìcola di sécoli XV e XVI a l'é emigrâ in Còrsega, vèrso Zêna (dónde sto blazón chi, a-a giornâ d'ancheu fêua d'ûzo, o l'é registròu de quélli ténpi) e inta Provénsa, dond'o l'é restòu inte l'ûzo pe indicâ e génte d'òrìgine ponentìnn-a e o seu parlâ. In sciâ fìn, inta Rivêa mæxima, o l'é sciortîo da l'ûzo atîvo, vegnìndo pe cóntra dêuviòu da-e génte de l'entrotæra pe indicâ i riveàschi, che de vòtte ghe montâvan pròpio pe vénde e fîghe[22].
San Bertumê Spelâi Pe-i fæti ligæ a-o martìrio do sànto ch'o ghe dà o nómme, spelòu vîvo[23].
San Luigi (Purnasce) Agasài -[9]
Tuvettu (Vìlla Faròdi) Unbreśalli -[24]
Tuvu (Vìlla Faròdi) Ursi -[25]
U Bixe (Pigna) Batò Blazón ligòu a-a gràn càscia da procesción di bïxignöři e a-o seu ûzo de portâla tròppo isâ; registròu a Pìgna[11].
U Bixe (Pigna) Arrubàta Véschëvi Da 'n fæto acapitòu a 'n vésco dirètto into pàize pe 'na vìxita pastorâle, con l'âze ch'o-o portâva ch'o l'é scugiòu e o vésco ch'o l'é finîo destéizo in tæra; registròu a Pìgna[11].
U Burghettu d'Aroscia Gambe storte Registròu a Onêgia[1].
U Burgu (Mâ) Mangia céxi Registròu a Onêgia[7].
U Burgu (Mâ) Papéi fàusi Pe n'êse boìn ò legìttimi a rivendicâ di dirìtti; registròu a Onêgia[7].
U Canêu (Ransu)[n. 4] Sc-curi gurpe Registròu a Garlénda[5].
U Casté Teste astivàe Pe l'ativitæ de secatoî de castàgne, co-e seu vestî e-e seu tèste che se saiéivan coscì inpîe de fùmme; registròu a Pìgna[11].
U Castellu (U Burgu, Mâ) Merdajöi Registròu a Onêgia[7].
Uìgu Figalei Venditoî de fîghe; registròu a Onêgia[7][26].
Uìgu Viadoro Registròu a-e Vìlle de Sàn Pê (Borgomâ)[2].
Uiveu (Impeia) Babolli Da-e bestiétte che rêudan i poîsci sciugæ; registròu a Onêgia[7].
U Portu (Imper̂ia) Anzenèi Menàndo i âxi pe de stràdde tùtte montechìnn-a[27].
U Portu (Imper̂ia) Cacelotti Insémme a-o corispetîvo pe-e génte d'Onêgia, Ciantafurche, quésto blazón o vegniæ da 'na ratèlla in sciô terén dónde montâ 'na fórca: into detàggio, o böia o l'êa do Pòrto, da famìggia di Cacella, e da sto fæto o saiæ nasciûo o nomiâgio di portorìn[27][28][15][16].
U Portu (Imper̂ia) Cancelletti De persónn-a fùrba in génere, ch'a prêuva a invescigâ i âtri; versción arascìnn-a de Cacelotti, nomiâgio bén ciù avoxòu.
Utàn (Purnasce) Luvi -[9]
Vesargu Buriusi Génte pìnn-e de prezumî; registròu a Onêgia[1].

Provìnsa de Sànn-a

[modìfica | modìfica wikitèsto]
Scîto interesòu Blazón Òrìgine do blazón e âtre informaçioìn
A Bastia (Arbenga) Scure azi Registròu a Vilanêuva[29].
A Bastia (Arbenga) Ciantasücche Registròu a Garlénda[5].
Ar̂asce Campamorti Registròu a Vilanêuva[29].
Ar̂asce Mangiapesci Registròu a Castrevêgio[30]. Ligòu a-a pésca, unn-a de ativitæ ciù inportànti praticæ da-i arascìn.
Ar̂asce Furmaggèi Registròu in Aràsce[31].
Ar̂asce Cogalegna / Caga leggna / Cagalegne Registròu in Aràsce[31], a Garlénda[5] e da âtre pàrte[32] ascì.
Arbenga Pansemarse Registròu a Vilanêuva[29].
Arbenga Faccia giana De maròtto in génere, into detàggio dovûo a-a brùtta âia ch'a tiâva inta Ciànn-a, spécce d'in gîo a-e cortivaçioìn da càneva. Registròu a Castrevêgio[30] e da âtre pàrte[33].
Arbenga Ladri Se dîxe che i arbenganéixi àggen di rapòrti no goæi legìtimi mànco fra de liâtri, tànto ch'o l'è famôzo inta Tæra Brigàsca o mòddo de dî Èssu cum'i ladri d'Arbenga, ch'ëngin li s'abrassu e 'ngin li s'amassu. Registròu a Ùpega[34].
Arbenga Mangia trippe marse / Mangia trippe mòrse Registròu in Aràsce[31], Garlénda[5] e da âtre pàrte[32] ascì.
Arbisöa Rompiciappi -[35]
A Marina (Finô) Gnabbri Da-o nómme de 'na pugnàtta, dîta a gnabbra, dêuviâ pe ténze e ræ, scicómme che a-a pésca se dedicâva a ciù pàrte de génte da Mænn-a do Finâ[36].
A Surva (Ar̂asce) Mangiamuscìn Registròu in Aràsce[31].
Barestìn Teretetè Registròu a Castrevêgio[30]. De probàbile in riferiménto a-o parlâ do pòsto.
Bardenèi Patatai Bén conosciûe e patàtte da Bórmia, e into detàggio quélle de Bardenèi e de Vétria, fraçión de Calisàn. Registròu a Castrevêgio[30].
Bassanegu (Casanöva) Tira laççetti Registròu a Garlénda[5].
Borṡi (Borṡi e Veressi) Favê P'êse, segóndo a tradiçión, di gràn consumatoî de bazànn-e/fâve[37][38][39][40] e, pe de ciù, di seu gréndi produtoî[41].
Burmia Lunbôrdi Registròu a-o Finâ, ligòu a-e stràdde che partìndo da-o Marchexâto montâvan vèrso e tære spagnòlle inta Lonbardîa[42].
Bussu"èu (Villanöva) Mangia ca"elli I ca"elli són i faxêu cresciûi ciù in èrto, in sciâ çìmma da cànna, ch'êan dónca arecugéiti pe ùrtimi e mangiæ in câza, méntre i ciù bàssi êan pò-u sòlito vendûi. Registròu a Vilanêuva[43].
Casanöva Sghiri e scigu"i Registròu a Vilanêuva[29].
Casanöva Picchetti In génere, chi o l'à pe fìxima o picâ e génte. Registròu a Castrevêgio[30].
Casanöva Scignurotti Registròu a Garlénda[5].
Castrevegliu Brava gente Registròu a Castrevêgio[30].
Carizàn Patatoìn Dîti coscì scicómme che-e patàtte da Bórmia êan bén bén conosciûe inti scîti d'in gîo[35].
Cixan Larghi de bucca e strecci de man Registròu a Castrevêgio[30].
Cixan Ballerin Registròu a Castrevêgio[30].
Cixan Nessci Pe fâghe a rìmma Quandu u mà u l'è sènsa pessci, Cixan u l'è sènsa nessci. Registròu in Conscénte[44].
Èrli Suscetti Da-o vénto ch'o ghe sóscia fòrte. Registròu a Castrevêgio[30].
Finô Finùn Dæto da-i savonéixi a-i finarìn pò-u seu parlâ, ch'o seunn-a de spésso inte -ùn scicómme ch'o fórma coscì o partiçìpio pasòu da prìmma coniugaçión[45].
Finô Pelücchi -[35]
Garlenda Gambesecche Registròu a Vilanêuva[29].
Garlenda Rubattasücche Registròu a Castrevêgio[30].
Garlenda Brüxa scignuri Registròu a Garlénda[5] e, inta fórma, Garlendin bruxia scignüri, a Paravénna ascì. Sto blazón chi o ne vêgne da quànde, a-i 18 d'òtôbre do 1543, e génte de Garlénda s'én solevæ cóntra o scignôro Zâne Antönio II Còsta e seu mogê Violànte da Lengoéggia, bruxàndoli vîvi drénto a-a seu rexidénsa[46].
Ginestru (U Téstegu) A ruina Registròu a Garlénda[5].
Gameragna (A Steira) Piémuntesi Da l'espresción Gramagnési piémuntesi, dîto pe l'âia de génte do pàize[33].
Còiri Troietta -[35]
Côrxi Avvocati -[35]
Cosu (Ar̂asce) Cücchi Registròu a Villanêuva[29].
Cunscente (Cixan) Giüdei Pe fâghe a rìmma Cunscentìn da l'anima persa, porta u cristu aa reversa. Da reversa sin ai pèi, cunscentìn sun tütti giüdei. Registròu in Cixàn[47].
Degna (Casanöva) Gentilommi Registròu a Garlénda[5].
I Castelli (Garlenda) Brüja scignu"i Registròu a Vilanêuva[29].
Lacremô (Finô) Sciaccateste Segóndo a tradiçión, da 'n amasaménto ch'o gh'é acapitòu, fæto sciacàndo a tèsta da vìtima co-ina prîa[48][36].
Laigöja Leccaressi Registròu in Aràsce, pâ che quélli de Laigoéggia fîsan conosciûi cómme génte de bócca bòna, a-o ciù pe-i dôsci[31].
Laigöja Pessciare Registròu a Garlénda[5].
L'Atè Sciüsciagotti Ligòu a l'ativitæ do pòsto ciù avoxâ, sàiva a dî a produçión e a lavoraçión do véddro[35].
Leca (Arbenga) Sbiri Registròu a Vilanêuva[29].
Leca (Arbenga) Leccairöi Registròu a Castrevêgio[30].
Ligu (Villanöva) Müccalümmi Registròu a Vilanêuva[29].
Ligu (Villanöva) Canaie Registròu a Vilanêuva[49].
Löa Becùi Registròu a-a Prîa[50].
Löa Becüe -[35]
Löa Cravê Registròu a-a Prîa[50].
Löa Peguê Registròu a-a Prîa[50].
Löa Pignatèi / Pignaté Registròu in Aràsce, dond'o pâ che quélli de Lêua fîsan conosciûi cómme câdiæ[31], fòscia pi-â prezénsa de fornâxe da pignàtte do Sei-Seteçénto[51].
Lüxignan (Arbenga) Berudei Registròu a Vilanêuva[29].
Marmö (Casanöva) Süccalümmi Registròu a Vilanêuva[29].
Marmö (Casanöva) Früsta ferrugiai Registròu a Garlénda[5].
Marta (Villanöva) Ganci De persónn-a desonèsta, che in génere a prêuva a invescigâ i âtri, registròu a Vilanêuva[29].
Mrexu Banban -[35]
Muntixélu (Finô) Sacchetti O l'arîva da-i ténpi da goæra tra i marchéixi do Finâ e Repùbrica de Zêna do 1447-1452, quànde i abitànti do pàize àn scorîo i zenéixi tiàndoghe cóntra di sachétti pìn de tæra[52].
Pa(r)avènna (Garlenda) Mangia patatin Registròu a Vilanêuva[29].
Pa(r)avènna (Garlenda) Rübatta pignatin Registròu a Sàn Damiàn de Stananéllo e into çéntro de Garlénda[53].
Pia (Finô) Garosci / Gaôsci Pe l'ativitæ de botâ, tìpica de génte de Pîa, spécce pi-â gràn quantitæ de gòusi chi fabricæ[54], ò pi-â tradiçión, sconpartîa co-o rèsto da Ligùria, de portâ in spàlla co-i gòusi o liàmme da dâ inte fàsce[36].
Pûi (Utuê) Rumpi dui I dui saiéivan di barilòtti de légno; registròu a Onêgia[1].
Pûi (Utuê) Sciügaduii Cómme sórvia; registròu a Vilanêuva[29].
San Luénsu (Giüstéxine) Spella-becchi Da-o mòddo de dî "Cuelli de San Luénsu i se màngian u beccu, cuélli de San Michê i se màngian l'agné", a marcâ a rivalitæ co-e génte de Sàn Michê; registròu a-A Prîa[55].
Senpé (R'Urba) Scignurotti Registròu inte L'Órba[56].
Sann-a Ciciolli / Ciciullê Da-o ciciollu, berödo pövou fæto de bêle de vàcca e inpîo de sàngoe de béstie maxelæ, pàrte pò-u sòlito caciæ vîa, segóndo a tradiçión inventòu da-i tripæ de Sànn-a inti ànni de mizêia dòppo a distruçión caxonâ da-i zenéixi. O blazón o sàiva stæto creòu da-i òmmi do Döia pe mincionâ i savonéixi, che però l'àn adotòu cómme seu nomiâgio tànto chi-â màschera da çitæ, creâ do 1953, a l'é pròpio o Ciciulìn[57][58].
Sann-a Gente mesc-ce Registròu a Sànn-a[59].
Süccaellu Spellai Pe-e viçénde ligæ a-o martìrio do sànto protetô do pàize, Sàn Bertomê, spelòu vîvo; registròu a Castrevêgio[30].
Tuiran Süssanespu"i Registròu a Vilanêuva[29].
U Burghettu de Santu Spiritu Cianta coi Pe l'ativitæ prinçipâ di borghetìn, génte contadìnn-a[60][30].
U Burgu (Finô) Cü giôni Pi-â poxiçión do pàize, co-o pöco sô ch'o gh'arîva d'invèrno[61][36].
U(r)èxine (Castergiancu) Tanardi Registròu a Castergiànco[62].
U Seiò Türchi Blazón ch'o vegniæ adêuviòu a regordâ i fæti di 2 de lùggio do 1637, quànde O Çejâ o l'é stæto sachezòu dai tùrchi. Registròu inta ciù pàrte di pàixi da-arénte[36][63].
U Seiò Rübagiasu E génte do Çejâ êan conosciûe a Castrevêgio perché montâvan in sciù pe rifornîse de fugiàmme[30].
U Seiò Sciaccamotti Pe cónto di castrevegìn, a remarcâ l'ûzo di contadìn de sto pàize, che p'òu sòlito sciacâvan da tæra[30].
U Tû Spellagatti Registròu a-a Prîa[64].
Utuê Gambe russe Registròu a Vilanêuva[29] e a Garlénda ascì[5].
Varigotti (Finô) Saracéni / Seraceni Pe-e stöie de sachézzi di saracìn a-o pàize e pò-u stîle de seu câze, ch'o l'aregórda quéllo do Levànte[65], ò pe di træti fìxichi "levantìn"[64].
Ve(r)avu (Castergiancu) Caga favìn Registròu a Castergiànco[62].
Veserxe (Castrevegliu) Giüdei Registròu a Castrevêgio pàize[30]. I veserxìn saiévan conscideræ da-i castrevegìn anime pèrse, a remarcâ a stòrica rivalitæ fra o çéntro do comùn e a fraçión.
Villanöva Mangiasücche Registròu a Vilanêuva[29].
Villanöva Furnaxai Registròu a Garlénda[5].
Zinoua (Sann-a) Belli ganêuffeì Registròu a Sànn-a[66].

Provìnsa de Spézza

[modìfica | modìfica wikitèsto]
Scîto interesòu Blazón Òrìgine do blazón e âtre informaçioìn
A Spèza Sprügoìn Da-e sprǜgoe, de scciapéuie do terén pìnn-e d'ægoa che se trêuvan a Spézza[67].

Provìnsa de Zêna

[modìfica | modìfica wikitèsto]
Scîto interesòu Blazón Òrìgine do blazón e âtre informaçioìn
A Særa (A Særa) Moîe -[68]
Begæ (Zêna) Mangiapolenta -[40]
Bösanæo (Zêna) Cocólli Da-o cocóllo, qualitæ de frisceu pò-u sòlito fæta con fænn-a de çéixai, pòula che però a veu dî néscio e credulón ascì[40].
Bòrzoi (Zêna) Bazànn-e Blazón patîo mâi tànto che, prezentàndose a-e fèste de Bòrzoi co-ina bazànn-a mìssa in sce 'n'oêgia ò infiâ into capéllo, gh'êa o réizego d'êse remenæ[40].
Braxî (Zêna) Gî Da-a béstia co-o mæximo nómme[40].
Canpomón Ciàtti -[40]
Certôza (Zêna) Meisanette -[40]
Certôza (Zêna) Ministri Sentîi cómme che se credéivan de savéi tùtto lô[40].
Chêumago (Sant'Orçéize) Rubàtta méie -[69]
Çiânexi Radiciæ Sàiva a dî "che gh'agùsta e réixe"[40].
Coghêu Parpelìn bruxæ Pe-i efètti do manezâ a câsìnn-a, ativitæ bén inportànte pò-u pàize scìnn-a da-o sécolo XII[69].
Cravàsco (Canpomón) Rànca çéppi -[69]
Cremén (Zêna) Zânélli Da-o vèrme de castàgne e da frûta[69].
Izovèrde (Canpomón) Cû ténti -[69]
Manesén (Sant'Orçéize) Çéppi da cànna Da-a figûa do çéppo de cànne dòppo avéile tagiæ, dîto de persónn-a bàssa e trùgna[69].
Méurgo (Zêna) Bacìlli In sénso figuòu da-e bazànn-e sciugæ òpû da 'n âtro nómme pò-u panê[69].
Oê (A Særa) Bêlæ Da-e bêle, co-o pàize ch'o l'êa conosciûo p'êse, con Sant'Orçéize, l'ùnico scîto dónde se fâva o salàmme tìpico de ste bànde chi[69].
Pedemónte (A Særa) Nisêue -[69]
Picælo (Sant'Orçéize) Fiàschi -[69]
Rensén Cagagotti -[35]
Rensén Gramégna Scicómme che i rensenìn, cómme a gramégna, se trêuvan da tùtte e pàrte in gîo pò-u móndo[40].
Sàn Càrlo de Çêze (Zêna) Brìgne -[69]
Sàn Càrlo de Çêze (Zêna) Romanìn Se dixéiva ch'o foîse abàsta metîse in ramétto de romanìn inta stàcca perché a scceupésse ina ratèlla co-e génte do pòsto[69].
Sàn Çepriàn (A Særa) Poîsci Pe-i poîsci chi cortivæ, rinomæ into pasòu[69].
Sàn Martìn de Pâvànego (Çiânexi) Sciôe da sùcca Nomiâgio dêuviòu ascì fixicaménte p'açimentâ e génte do pòsto, meténdose 'na sciôa de sùcca in sciô capéllo[68].
Sàn Pê d'Ænn-a (Zêna) Minòlli Da-o nómme de quélli chi caregâvan l'ænn-a in scî bàrchi pe fâ sòura[69].
Sàn Stêva de Làrvego (Canpomón) Câsòtti -[68]
Sàn Stêva de Làrvego (Canpomón) Figassìn bruxæ -[68]
Sant'Orçéize Órsci Dîto de génte rùstega, dêuviòu pe mincionâne e génte fàndo in bàllo gòffo ascì, pròpio comm'o faiæ in órso[68].
Téggia (Zêna) Meizànn-e -[68]
Tórbi (Çiânexi) Moîe -[68]
Vigomoàsso (Sant'Orçéize) Tortaieu Se fâva scìnn-a scciupâ de ratèlle co-e génte do pòsto mostràndoghe sott'a-i éuggi 'n tortaieu[68].
Voiæ (A Særa) Èrba dragónn-a Da-a ciànta téuscega co-o mæximo nómme[68].
Zemignàn (Zêna) Gàtti / Gattin Fòscia pi-â figûa do gàtto, consciderâ cómme drîta ò sorniónn-a[69].
Zêna Bacì Registròu a-a Ciàzza e a Ùpega[70].
Zêna Riso raeo -[35]
Zoâgi (fraçioìn de vàlle) Fighé Registròu tra e fraçioìn de mónte into comùn Zoâgi, da l'òrìgine che de probàbile a l'é sconpartîa con quéllo do ciù ànpio figùn[71].
Scîto interesòu Blazón Òrìgine do blazón e âtre informaçioìn
A Chiuroira (Ulmèa) Cauzui Registròu in Ormêa[72].
A Ciagia (Briga Auta) Mangia lëngöi Registròu inte l'Èrta Valàdda de l'Arêuscia, o veu dî "màngia lagheu" e pò-u sòlito dêuviòu in rìmma into mòddo de dî ciaṡasöi, mangia lëngöi[73].
A Ciagia (Briga Auta) Büžàrdi Registròu pròpio a-a Ciàzza[74].
A Ciunèa (Ulmèa) Lodri Registròu in Ormêa[72].
A Viuṡena (Ulmèa) Plandrui Registròu in Ormêa[72].
E Cianche (A Viuṡèna, Urméa) Rübata piröi Registròu a-a Viozæna, o veu dî "arubàtta poieu" e pò-u sòlito o l'é dêuviòu in rìmma into mòddo de dî cianchiröi rübata piröi[75].
L'Eca (Ulmèa) Saciù Registròu in Ormêa[72].
Èl Proa (Ulmèa) Scignuri Registròu in Ormêa[72].
Èl Villoa (Ulmèa) Ciucatùi Registròu in Ormêa[72].
I Patagni (A Viuṡena, Ulmèa) Gambe d'aragni Registròu a-a Viozæna inta Ruà di Müssi e pò-u sòlito o l'é dêuviòu in rìmma into mòddo de dî Patagni gambe d'aragni[76].
L'Olbra (Ulmèa) Avucotti Registròu in Ormêa[72].
Mu̍negu Patele d'a Roca -[77]
Növe Kuéi du laghètu Dêuviòu in Seravàlle[78].
Növe Skaroti Dêuviòu in Seravàlle[79].
Punte d'Nova (Ulmèa) Blagoei Registròu in Ormêa[72].
Qualzina (Ulmèa) Muri giuldi Registròu in Ormêa[72].
Ra Briga Briganti Registròu inte tùtta a Tæra Brigàsca, spécce into mòddo de dî Briga briganti, cutèe tüti quanti[80].
Ra Talia (A Viuṡena, Ulmèa) Gambe d'elefanti Registròu a-a Viozæna, inta Ruà di Müssi, pò-u sòlito o l'é dêuviòu in rìmma into mòddo de dî talianti, gambe d'elefanti[76].
R̂ Frasciu (Ra Briga) Müri tinti Sorvanómme di Frasciurée ch'o vegniæ da-o dîto popolâre che a seu fàccia a foîse brùtta de carbón[81].
Saorgë Rubata-bauci Registròu into pàize mæximo[82].
Tenda Tübaréli Da tübaréla, nómme irònico da sigarétta, pe-e câze di tendàschi conscideræ cómme no goæi nétte ma inciastræ de fùmme; registròu a-a Brîga[83].
Tèra Brigàšca Savuiàrdi Registròu inti pàixi vixìn in Ligùria, ch'êan a-i ténpi inta Repùbrica de Zêna[84].
Ulmèa Paciocòa Caregatûa do mòddo de parlâ di ormeàschi, registròu a-a Viozæna[85].
Ulmèa (fṛâȝiui) T'cioldi / T'ciōldi -[86]
Ulmèa (paise) Patachî / Patachìi -[86]
Üpëga (Briga Auta) Cianíṡi Sàiva a dî da-o parlâ lénto, registròu a-a Viozæna[87].
Voldalmella (Ulmèa) Giuldui Registròu in Ormêa[72].

Blazoìn in rìmma

[modìfica | modìfica wikitèsto]

Provìnsa d'Inpêia

[modìfica | modìfica wikitèsto]
A Cola (Sanremu) Culantin da l'agnima persa…ti porti u Cristu a-a reversa! Portiru bèn, portiru mà, tantu a l'Infernu ti g'hai da andà[88][n. 5].
Aèntìn, U Castéllu de Diàn Cölli d'Aèntìn i dixe che l'auxenellu u sta in tu vin, cölli de Castéllu i dixe che u vin u sta in te l'auxenellu[89].
A Villa (Puntedasce) Quelli da Villa i sun vilai, perché i sun madücai[90][n. 6].
Airöre Airörenchi, taglia venchi / a bancheta suta a scařa, / u segliun sute u barcun / o, che bela urassiun[11].
Airöre Airurénchi taglia venchi, taglia testa â sigàra, / a bancheta sute â scara e u segliùn sute u barcùn[91][92].
Airöre Airöre antigamente / l'eira in paese marbuscà, / ma mu ca ghè d'a gente / l'à l'aspetu da çità[91][93].
Burgânsu (San Pê) De Burgânsu, de ün ghe n'è d'avânsu[94].
Campurussu Campurussìn de l'àrima pérsa, porta u Cristu a la revérsa, batezai cun l'àiga de gé, che nisciün i pö ve'[11].
Campurussu, Dusaiga, Pigna Pigna a l'è béla, Duzàiga a l'è in spřendûr, Campurùssu u l'è in cagavûr[11].
Campurussu, Dusaiga, L'Isura, Vrigà Vrigà longa / Liçura runda / Dusaiga a fiù / Campurusu cagaù[95].
Carpaxe A l'è cume a banda de Carpàixe: żinche lìe per fâa cumenżâ e żincheżèntu per fâa smêtte[96].
Carpaxe U l'è testàrdu cumme in bò Carpaxìn[97].
Cauderaira (A Cêve) A Cauderaira u su u se mira in ta giaira[98].
Ciabàudu (Baaücu) Ciabaudìn, scarpe gròsse e żervélu fìn[99].
Colabassa (Airöre) Culatin da l'arima persa, porta u cristu â ciriversa, / bategiai d'aiga de gé, che u segnù nu i po' ciü ve'[91][92].
Ineia (Impeia) A Onegia chi nu gutta nega![100]
Ineia (Impeia) I dinèi d'Ineia i nu l'àn mai muntâu u Bèrta[101].
I Verandi (Ventemiglia) Semu au tempu di Verandi / che i pecìn cumanda i grandi[102].
Lavina (Rèssu) U va primma a ressâ... che a Lavina[103][104].
Luvegnu (A Cêve) U ca(r)a i Luvegnardi... / lecchi, putrui, ladri e buxiardi[105].
Luvegnu (A Cêve) U cara i Luvegnardi, / lècchi, putrui, laddri e buxiardi[106].
Lüxinascu A Lüxinascu i früsta prima a somma che u bastu[107].
Muntautu (Muntautu Carpaxe) Quelli de Muntautu, u sö numme i u dan ai autri[90].
Müssiu (A Cêve) I ürtimi a rivâ a Céve, i sun quelli de Müssiu[108].
Müssiu (A Cêve) I ürtimi a rivâ a féra de Vesârgu i sun quelli de Müssiu[108].
Pantaxina (Vaxìa) Pantaxina / ciassa ca pènde / i ommi i sun surdi / e donne i nu sènte[109].
Pigna Pignaschéti gluriùsi, tésta giànca e chïe merdùsi[11].
Pigna O Pignaschi, cantài tïti / l'è nasciïu ina vignairöra[11].
Preinaudu, San Giaixu, U Soudàn, Valecrösa Preinaudu àutu, àutu / au Soudàn "idedàn, idedàn" / San Giàixu ghe ne fa maràixu / Valecrösa a pà ina rösa[95].
San Giaixu Sangiaixìn de l'àrima pèrsa, / porta Crištu a la revèrsa / pòrtaru bèn, pòrtaru mà / che in cà du diavu ti gh'ai d'andà[95].
San Giaixu Sangiaixìn / braghe de lin / camixa ruta / càgate suta![95]
Triöra, A Saiöra (Ciüxavéja) Se ti vöi di boi boi va a Triöra; se ti vöi di boi stömeghi va a Saiöra[n. 7][110].
U Bixe (Pigna) Au Bïjxe, i sciàca e prïxe cu'a machina da chïxe[11].
U Bixe (Pigna) Au Büxe i sciaca e prüxe / cu'a machina da cüxe[95].
U Burghettu (A Burdighea) Au Burghétu / du carcàgnu / i ne fan bachétu[95].
U Casté Castelïssi, schïra cùpe d'a malùra[11].
U Casté Chi nu vive au Castèe u nu vive mancu en Burdèe[111].
U Cugnu (U Burgu), Uigu U Cugnu pou magaiu, Aurigu pou bataiu[112].
U Seburca Au Seburca dai banchéti in sciü / i sun tüti richi, / dai banchéti in giü / in pò ciü poveri[95].
Valà d'u Röia A vale l'è bona / ma a fame gh'è nia[91][92].
Valebona A Valebona u cü u ghe trona, / u nasu u ghe cura, / oh brüta scignùra[95].
Valebona A Valebona / a carne a ghe pà bona / i nu ne mangia perché i nu n'an / cuscì s'a mangiamu nui / che semu du Soudàn[95].
Valecrösa Valecrösa a pà ina rösa: / da veixìn in giouçemìn, / da luntan in štronsu de càn[95].
Ventemiglia Ventemìglia, térra antiga, che de bòi nu' ghe ne trìga; tüti chéli ch'i ghe nàsce i sun fìgli de bagàsce; tüti cheli ch'i ghe sun, i sun da manegu de bastùn[11].
Ventemiglia Ventemia, tèra antia / de bòi u nu ghe ne tria / quelli chi ghe sun i degni de bastùn / quelli chi ghe nasce i sun fii de bagàsce[113].
Vrigà Vrigarenchi da sigärä / tüti i di i munta e i cärä / i mete i pei en t'a Madona / tüta a nöite u trona, u trona[114].

Provìnsa de Sànn-a

[modìfica | modìfica wikitèsto]
A Colla (Castergiancu) Da Colla / chi tira / chi molla[n. 8][115].
Andôa Andeua, ciü a se sèrca, menu a se treua[116].
A Peagna (U Seiò), Cunscènte (Cixan), Cixan In Cunscente u se sente, / a Cijan u gh'é de cà (u ventu), / a Peaggna l'ase u ghe raggna (da famme)[117].
A Peagna (U Seiò), Löa, U Burghettu, U Seiò Aa Peagna u luvu u ghe ragna / au Seiò u finisce de ragnò / au Burghettu u ghe tia in péttu / a Löa u ghe tia ina söa[118].
A Peagna (U Seiò), Löa, U Burghettu, U Seiò Aa Peagna u luvu u ghe ragna / au Sejò u finisce de ragnò / au Burghettu u ghe tìa in pettu / a Leua u ghe tìa ina seua[116].
A Peagna (U Seiò), Löa, U Burghettu, U Seiò A a Peagna u luvu ghe ràgna, / au Serià u finìsce de ragnà, / au Burghettu u ghe tira in péttu, / a Löa u ghe tira ina söa[119].
A Prìa O da Prìa, scciappa e porte e pòrtale via[37].
A Prìa U ventu aa Pria u gh'ha piggiòn muggié[106].
Ar̂asce Arasce: / chi ghe nasce / nu ghe pasce! / Chi ghe vèn / u se fa ricu e u se ghe mantèn[32].
Ar̂asce, Inéia (Impeia), U Portu (Imper̂ia) I furmagièi i sun d'Arasce, / i ciantafurche i sun d'Ineja, / i cacelotti i sun du Portu[33].
Arbenga I sun cumme i nòbili d'Arbenga, ch'i se tagiàvan e unge di pé sensa levâse e scarpe[37].
Arbenga Èssu cum'i ladri d'Arbenga, ch'ëngin li s'abrassu e 'ngin li s'amassu[34].
Arbenga Arbènga, / chi nu gh'ha da fò, nu ghe venga[32].
Arbenga Se Arbenga a fusse sana, a se ciamerebbe Stella Diana[120].
Arbenga, Ar̂asce, Laiguéa Mar̂inai d'Arbenga, / cunseèi d'Ar̂asce, / donne de Laiguéa, / nu stattene a fò vegnì a cuéa[121].
Arbenga, Ar̂asce, A Surva (Ar̂asce), Ineia (Impeia), Laiguéa, Löa, U Portu (Imper̂ia) I Ciantafurche i sun d'Inea; I Cancelletti du Portu; i Pignatèi i sun de Löa; i Leccar̂essi de Laiguèa; i Mangia trippe morse d'Arbenga, mangiamuscìn i Survair̂ìn; i Furmaggèi e i Cogalegna i sùn d'Ar̂asce[31].
Arbisöa Arbiseua de taera neua / belle figge non se ne treua / quelle poche che i ghe son / son ciü neigre che o carbon![122]
Arbisöa Arbiseua de tara neua / figgie belle no se n'attreua / tütte quelle che te gh'è / àn a faccia comme o pappê![122]
Arbisöa Arbisêu(r)a tèra nêuva / belle fie u nu se ne trêuva / quelle poche ch'i ghe sun / i sun negre cume u carbun[123].
Bardenèi Bardenèi tèra meschina che d'estòe u ghe casse a brina[118].
Bardenèi Bardenèi, taera meschina, che fina de stèi u ghe cazze a brina[32].
Bardìn Növu, Bardìn Veggiu (U Tû) Cuélli de Bardìn i friṡṡen u diàu intu pagiöìn[37].
Buinzan A Buisàn cuéllu ch'i nu fan ancö̂ i fan dumàn[37].
Buinzan Buinzan, quellu ch'u ne se fa ancheui se fa demàn[32].
Buinzan Rasc-cia rive de Buissan, / ghe fan nettu cumme in man[51].
Bussu"éu (Villanöva) Bussu"elin dall'anima persa / porta u Cristu da straversa / da straversa sutti pei / Bussu"elin e sun tütti gidei[117].
Bussu"éu (Villanöva), Cosu (Ar̂asce) Tra Còsu e Bussureu / i nu han pusciüu fò béve in cravéu, / quande u l'ha avüu da lei[120].
Bussu"éu (Villanöva), Marta (Villanöva) Tra Marta e Bussureu / i nu han da dà da béve a 'n cravéu[106].
Carizan Ca"izàgni, lârghi de bucca, štréicci de magni[124].
Çelle Oh de Çelle, / mangia patelle; / a-o tempo de l'uga / o panê o te bruxa[125].
Cixan Quandu u mà u l'è sènsa pessci, Cixan u l'è sènsa nessci[44].
Còiri U l'è ciü fasile ch'u ghe secce a neggia aa matìn, che a cantinn-a pinn-a de vin[106].
Cunscente (Cixan) Cunscentìn da l'anima persa, porta u cristu aa reversa. Da reversa sin ai pèi, cunscentìn sun tütti giüdei[47].
Feìn (Orcu Feìn) I sun cuélli ch'i l'àn caciòn u Segnû intu pussu[36].
Finô U l'è cumme u preve de Finâ ch'u sa leze sulu in tu sêu messâ[126].
Finô Cà de Finò: / tucchighe a man e lascilu andò[32].
Finô, Zêna Se a Finò u ghe fusse u portu, Zéna a sarèiva in ortu[51].
Giüstexine Cuélli de San Luénsu i se màngian u beccu, cuélli de San Michê i se màngian l'agnê[127].
Gura (Finô) I sun cumme cuélli de Gûra, che cuàndu i dixen ch'i se ne van i ghe stan ancùa ün'ùa[50].
Gura (Finô) U fa cumme quelli de Gura, / che, quande i dixen ch'i se ne van, i ghe stan ancua in'ura[106].
Leze (Sann-a) A rende ciü 'na faccia bunn-a che 'n ortu a Leze[128].
Ligu (Villanöva) [...] Chelli de Ligu i sun canaie, / chi nu öne fa du ben / e a dagghe a curpa au preve, / cu nu gà moi facciu nien [...][49]
Löa De Löa: mòngia mèrda cun a casöa[118].
Löa Oh de Leua, mangia mèrda cua casseua![129]
Maiö Cuélli de Magiö̀ ch'i fan rustî u diàu intu pagiö̀[50].
Miriaud Ti sèi cumme quelle de Meriodu, / chi han ciü lungu u desutta che u dedòtu[120].
Möiu (Ar̂asce) Dunde quelli de Möiu i vàn, ün'autra Möiu i fàn[130].
Möiu (Ar̂asce) Meuju / u l'è fabbricau in sc'in scheuju[129].
Pa(r)avènna (Garlenda) Pa(r)avenin rübatta pignatin, zü pe i campi i pan tanti crovi gianchi da-a neve e negri da-a pexe. Pa(r)avenin andaive a fa frizze[53].
Ransci (A Prìa) Chi nu sa travagiâ, ch'u vagghe a Ransci che u ghe mustriâ[50].
Ransci (A Prìa) Cuélli de Ransci i sun cuaranta e i se mangiévan 'na soma giànca; ma se u fusse pe i sö vixìn, i se mangiévan ascì u bastu e u corbìn[50].
Rollu (Andôa) Quelli de Rollu pe ina figa i se rumpe u collu[131].
Sann-a Cicciullê, tanta famm'e pochi dinê[58].
Tuiran A Tujàn i sun fâsi cumme u ramme[64].
Tuiran Viva Dari ch'u l'è ciü âtu, / abbassu a Braia ch'a l'è ina crâva, / abbassu u Burgu ch'u l'è in ingurdu, / abbassu Baresciùn ch'u l'è in gusciùn[119].
U Burghettu Burghetìn de l'anima pèrsa / porta u Cristu aa revèrsa / portalu bèn o portalu mò / tòntu a l'infèrnu ti g'hòi da andò[132].
U Burghettu Burghetìn, ciànta còi, raṡṡa de mòi, porta u Cristu a ruèrsa, ànima persa[37].
U Burghettu Burghettìn cianta coi, / burghettìn razza de moi, / î porta u Cristu â rèvèrsa, / burghettìn anima pèrsa[133].
U Burghettu Burghettìn cianta coi, / razza de moi; / porta u Cristu aa reversa, / anima pèrsa[32].
U Burghettu Burghettìn da l'anima persa: / porta u Cristu aa reversa; / portalu bèn o portalu mò, / tantu all'infèrnu ti gh'hai d'andò[32].
Unsu U l'è cumme l'ossu de Unsu ch'i l'han facciu bu"i trei dì[134].
U(r)èxine (Castergiancu) D'Urexine tanardi / scumpisciai de pisciu d'ase / battesai d'aiva de sciarxi / sta luntàn che nu ti baxi![115]
U Sascè Sasclin-ni votagin-ni e campeiröi antrigtnan men che t'pöi[135].
U Sascè E sciasceline, i parte pulle e i riva gaine![136][137]
U Sascè Au Sciascellu au belin i ghe dije u cutellu[138].
U Tû O du Tû, spella i gatti e méttili a u sû[71].
Utuê Chi a u Tuvé u vö andà, braççe de fèru e schina d'aççà u se faççe fa[139].
Varigotti (Finô) Du Varigottìn e du rammu de figu / nu ti te faiè mòi 'n'amigu[33].
Vendùn A Vendùn de sèntu u nu ghe n'è ün bun / quellu c'u ghea i l'han mìsciu in galéa / e quellu c'u ghea restàu i l'han impicàu[132].
Vendùn A Vèndùn, de sentu u nu ghe n'è ün bun / quellu ch'u gh'ea, i l'han misciu in galéa / e quellu ch'u gh'ea restau, i l'han inpicau[32].
Ve(r)avu (Castergiancu) Veravìn caga favìn / d'in sci'a porta du büteghìn / u büteghìn u se rübatta / tütta a merda in sci'a faccia[140].
Ver̯éssu (Bòrṡi e Ver̯éssu) A Veéssu de bùi u nu ghe n'è pessu; ün ch'u gh'éa i l'àn mìsciu in galéa; l'âtru ch'u gh'è restòn, i l'àn inpicòn; e l'âtru ch'u gh'éa ancû, i l'an mìsciu a Borṡi pe retû[64].
Villanöva, Marta (Villanöva), Cosu (Ar̂asce), Bussurèu (Villanöva) Fra Marta, Casu e Bussurèu / i nu sun stài bói a fa beve in cravèu. / I sun andài a Villanöva, / i ghe ne han facciu beve ina pairöra[141].
Vuè Quelli de Vuè se sun dùe ne fan trè[142].
Ar̂asce, Arbenga, Bardenèi, Barestìn, Casanöva, Castrevegliu, Cixan, Cunscente (Cixan), Èrli, Garlenda, Leca (Arbenga), Sücca(r)èllu, U Burghettu (Santu Spirtu), U Seiò, Vendùn, Veserxe, Villanöva Carlevà u l'è mortu / ciuccu cumme in porcu / l'ha lasciàu ai so figliö / a lasaghe e raviö. / Castrevegliu brava gente / chei de Erli i sun suscetti / spellai chei de Sücarè / Barestin teretetè / Ciantacoi chei du Burghettu / chei de Cixan / larghi de bucca e strecci de man / rübagiasu chei d'Arbenga / Cunscente de bassa furtüna / cu nu ghe varda ne sû ne lüna / Bardenei taera meschina / mesa estai ghe cara a brina / mangiapesci chei d'Ar̂asce / ballerin chei de Cixan / leccairoi chei de Leca / Vendun de tanti cu ghe n'è / u nu ghe n'è ün bun / e u ciü bun cu gh'era / l'han messu in galera / rubatasücche chei de Garlenda / Casanöva sun pichetti / a Villanöva / figlie belle nu se ne tröva quelle poche che ghe sun / Sun brüxae cumme u carbun / Vescerxin de l'anima persa / porta a cruxe pè traversa / d'in sa testa in si pèi / chei de Vescerxe sun tütti Giüdei[30].
A Bastia (Arbenga), Cosu (Ar̂asce), Cixan, Garlenda, I Castelli (Garlenda), Leca (Arbenga), Lüxignan (Arbenga), Marmö (Casanöva), Marta (Villanöva), Pa(r)avènna (Garlenda), Pûi (Utuê), Ransu, San Fé (Arbenga), Tuiran, U Seiò, Utuê, Vendun, Villanöva E belle fie i sun du boscu / i sciügaduii i sun de Puii / de Ransu de in u gh'è nè d'avansu / a Vendun de sèntu u nu gh'è nè in bun / süccalummi de Marmò / müccalummi i sun de Ligu / sghiri e scigu"i de Casanöva / gambe russe du Tuè / gambesecche de Garlenda, / brüja scignu"i di Castelli / i ganci i sun de Marta, / mangia patatin de Pa"avenna / cücchi i sun de Cazu, / mangiasücche de Villanöva, / berudei de Lujignan, / sutera morti de Sanfé, / scure azi da Bastia, / cun i sbiri de Leca in cumpagnia, / pansemarse i sun d'Arbenga, / türchi i sun du Se"ià / campamorti i sun d'A"assce, süssanespu"i i sun de Ti"an, / e chelli de Cijan, / si nu sun belli i se fan[29].
Variêtæ piemontéixi

Inta tabélla chi aprêuvo gh'é di blazoìn da pàixi conpréixi inta Ligùria aministratîva dónde però l'é parlòu de variêtæ da léngoa piemontéize.

Giüxvâla A Giusvalla la fam ai balla e se u fisa nènt per es poch fén ai balèisa ancu ci ben[143].
Eŕ Pônt, Giüxvâla, Miöja, U Dé A Giüxvâla, ŕa fam a i bâla, su n'i fusa in pó d'gŕanôn, a i baleisa per dabôn, su n'fusa pe's'póc fên, a i baleisa ancù ciǜ bên, e su n'fusa per quei du Dé, a i baleisa vuŕenté... A Miöja, ŕa fam a i dešpöja, aŕ Pônt ŕa fam a i dexgiônt[144].
Rucheutta (Còiri) A Rucoeta i maczu i piôgi con la sciupoeta[143].
U Dé Au Dé i maczu i pioegi col chigé[143].

Provìnsa de Spézza

[modìfica | modìfica wikitèsto]
Er Pian (Arcoa) Viva er vin, / che l'aigua l'è sta a rovina der pian d'Arcoa[145].
Falcinello (Sarzana) Falcinesi ngura, ngura che der diavlo i n'g àn pagura, / i porte 'r cristo a la renversa falcinesi da l'anima persa; / ṙ l'an persa 'n der canalo i l'an trova i cima a 'n palo[146].
Legnâ (Levànto) A Legnâ son trentesei / mëzi laddri e mëzi ebrei; / i van in gëxa pe fâ do ben / e ghe balla o diao in sen / e d'in sen in ta pügnatta / i se ghe toccan a fügassa / a fügassa a l'è mëza crüa / do Segnô no ne fân cüa![122]
Ponzan (San Steu) Ponzanari spaca campania / i g an la donia ca paren cavaña, / i g an i fanti chi paren zendrèi / i falcinèi i en tutti i pù bèi. / - A te ninòn ar dighe'n po'! / - E veni votre te nanìn ch'a tla dago me la paga[146].
Sìnque Tère Chélì d'e maìne i venan sü a véndene i pésci[147].
Sarzana Sarzanesi züra, züra / che del diao i n'àn paüra / i porta Cristo alla renversa, / Sarzanesi anima persa![35]

Provìnsa de Zêna

[modìfica | modìfica wikitèsto]
A Fôxe (Zêna), A Pìlla (Zêna) Quelli da Fuxe lavan ai treuggi! / Quelli da Pilla sciaccan pigheuggi![51]
Bargaggi Guai s'u végne zu i Bargaggìn cui so papé![33]
Bocadâze (Zêna) Boccadaze, trentesei, / mezi laddri mezi ebrei; van in gêxa pe pregâ / no se gîan manco all'artâ. Se no fisse pe a vergheugna / portan via anche a Madonna / se no fisse pe l'onô / portan via anche o Segnô[148].
Bòrzoi (Zêna) Borzolan de fede düa / àn portou o Cristo a l'abbattüa / e all'abbattüa ghe l'àn portou / e in ta ciüsa l'àn imbellinou![35]
Camuggi A partensa du Camuggìn, / o sabbu aa sèja, o dumeniga matìn[116].
Ciâvai Cappuìn di Ciàvai a arte accubiè, / ti te n'acorzi quand'i sun péè[149].
Ciâvai, Zêna Pe fâ un zeneize ghe vêu quattro ebrei; pe fâ un de Ciâvai ghe ne vêu sei[150].
Ciâvai, Zêna Pe fâ in Zenèize u gh'eu quattru ebréi, / pe fâ ün de Ciavai u ghe n'eu séi[51].
Ciâvai, Zêna Se Ciâvai u l'avesse porto, / De Zêna ne faivan un orto[151].
Ciâvai, Zêna Se Zêna a l'avesse ciannûa, / De Ciâvai ne faivan seportûa[151].
Cornigén, Ôtri, Sàn Pê d'Ænn-a (Zêna) O vento nasce a Vôtri; o se sposa a Corniggen; o se perde a Sampêdænn-a[152].
Cugurnu Cugurnin de trentaséi / mézi laddri e mézi ebrei: / i van in giexia pe fâ du bén, / e u diau u ghe bale in sèn[149]
Cugurnu E gente de Cugurnu / quellu che han l'han tüttu d'inturnu[33].
E Nàsche (Zêna) No fâ comme o Parroco de Nasche che i câsci in to cû i piggiava pe frasche[153].
Fumeri (Mignanego) Nu fae cumme a Fumèri, / che semennan aguggie pe recheuggie pâferi[129].
Lavagna Lavagnìn de trentasette, / i l'han u gosciu cumme è seppe[129].
Lerca (Rensen) Lercain do trentesei / mëzi laddri e mëzi ebrei / van in gexa pe pregâ / e no mïan manco l'artâ / pòi s'amïan sott'a-e scarpe / e gh'è o diäo ch'o zeuga a-e carte[154].
Ôtri (Zena) À 'Ötri no l'è bon manco l'ægua[155].
Ôtri (Zena) Tutte e straççe finiscian a Vôtri[156].
Ôtri (Zena) Tütte e strasse finiscian a Utri[120].
Portofin Portofin de taera antiga, / figgie belle no ghe n'è miga; / quelle poche che ghe son / son ciü neigre che o carbon![122]
Portofin Portofin l'è taera antiga, / donne belle no ghe n'è miga; / e se gh'è carche scorpeon / l'è ciü neigro che o carbon![122]
Portofin Ommu main, passou u câu de Purtufin, u l'è turna fantin![157]
Portofin Passôu o monte de Portofin, addio moggê che son fantin[158].
Portofin Purtufìn scüu, / cieuve següu[51].
Portofin Quande u néiva in sciu munte de Purtufìn, / u néiva sette votte ciü in spruìn[51].
Séstri Ponénte (Zêna) T'ê due facce cumme quelli de Sestri![120]
Testann-a (Avêgno) Testanolli, testa düa / do Segnô i no n'àn cüa / portan Cristo ä reversa / perchè l'anima l'àn persa![35]
Turiggia Dixian quelli de Turiggia: chi tüttu veu, ninte u piggia[149].
Zêna U Zenese, agnima persa, u porta u Cristu da-a l'inversa[159].
Zêna Ciassa neua / frûta neua, / ciassa Banchi / son mercanti, / Sottoriva / son ciappussi, / un pô ciù in là / son mori sussi[160].
Zêna Zena prende e no rende[161][106].
Zêna Duve i Zénèixi van, n'âtra Zena ghe fan[33].
Zêna I Zénèixi s'han a prâmò da veitè[129].
Zêna Mâ sensa pesci, munti sensa legne, ommi sensa fede, donne sensa vergheugnia[129].
Zêna Pe cunuscie l'amù di Zénèixi / ghe veu di anni e di mèixi[129].
Zêna Pe fâ in Zenèize ghe veu duì levantìn e quattru ebréi[51]
Zêna Seggi Zenèize a risu reu, / buzanchitene de tütti e parlighe ciaeu[120].
Zêna Se Zéna a nu piggia Zéna, tüttu u mundu u nu peu piggiâ Zéna[120].
Zêna U bun Zenèize / segundu l'intrâ u fa è spèize[106].
Zêna Vâ ciü in Zenèise in t'in diu, / che in fuesté casòu e vestiu[106].
Zêna, Milàn Se Milàn u l'avesse u portu, / de Zena ne faièivan in ortu[120].
Zêna, Milàn Se Zena a l'avesse a cianüa, / de Milàn ne faièivan 'na sepurtüa[120].
A Türbia A bela d'A Türbia: tüti a vœnu, nüsciün a piya[162].
A Türbia Cristian d'A Türbia: se nun roba, piya[162].
A Türbia Qü passa A Türbia sença ventu e l'Arma savoya sença spaventu pò turnò ün casa cuntentu[162].
Carnin (Briga Auta) Chi ö vegghe l'infèrnu / u vagghe a Carnìn d'invèrnu[132].
Carnin (Briga Auta) Chi eu vegghe l'infernu, / vagghe a Carnìn d'invernu[149].
Carnin (Briga Auta) Ën Carnin ëndairì për fémëne ma nun për vache[n. 9][34].
Cravaüna [...] Crava üna / crava due / u gh'è 'na crava cun due cue / ma de due a ghe n'ha ciü üna / va a futte a Cravaüna.[62]
Ligùria Per fà ün Ligure muntan fò qatru Ebrei; per fà ün figun ghe ne và sei[163].
Ligùria Và ciü ün Ligure ünt'ün diu che ün strangè caussau e vestiu[164].
Ligùria Amicizia de figòn, ombra de sâjiu[165].
L'Üpëga (Briga Auta) Šte Üpëghere blagu, / lasciairé püre blagaa: / št' fular ch'le han ën tèšta / le r'han ëncoo da pagaa. // E tirai driiti ai vöštri afàà, / e Üpëghere lasciairé štaa.[166]
Monferòu Monfrin, s'o no l'è laddro o l'è assascin[167].
Munegu Qü gira e spale a Munegu gira e spale au suriyu[168].
Munegu Fò savè che: sun Munegu suvra ün scœju e fagu çeche vœyu[169].
Nigrüsu (Santa Margarita) Nigrüsu dra sfortöinâ d'invernu / sensa sù e d'istaie sensâ löinâ[170].
Parma Parmezàn / lòrgu de bucca e strèitu de man[129].
Pavîa U mandillu de Pavia, / sciüscia u nòsu e caccia via[106].
Piemonte Piemonteixi fäsci e corteixi, in Piemonte, à chi à doe scarpe ghe dìxan conte[167].
Piemonte In Piemonte a chi ha due scarpe in pê, ghe dixan Conte[171].
Piemonte In Piémunte / a chi ha due scòrpe in pé i ghe dixe cunte[33].
Pisa I sun i laddri de Pisa, che au giurnu i cria e a neutte i van a robò insemme[33].
Pṛoa (Ulmèa), Voldalmella (Ulmèa) Del vōche da Vōldalmela e del famne del Prōa, nu stōt'ne a 'nnamurōa[172].
Pusö Galantommo de Possêu, o no scamotta se no pêu[173].
Pusö Galantommo de Puzzœu, / Che u no arrôba se u no pœu[174].
Pusö Galantommu de Pusseu / nu scamotta se nu peu[33].
Quò Quan ti trövi quèi dèe Quò, túgghe a máun e lásii ndò[175].
Ra Briga Briga briganti, cutèe tüti quanti[80].
Rocabrüna I gregali de Rocabrüna marcu u marri'tempu[176].
Tortonn-a Turtuna / und'i pista l'érba buna[106].
Toscann-a Meggiu in mortu in ca', che in Tuscònu aa porte[129].
Vilafranca Per qü nun vœ̀ vegnì veyu, a Vilafranca fan de corde[177].
Viura Èssu cum' quili d' Viura, / ch'li diižu ch' li van / e li i štan ëncoo in'ura[34].
Nòtte a-o tèsto
  1. ↑ A referénsa a màrca Muntecaru
  2. ↑ Registròu a Calisàn[19] e ascì in mòddo scìmile into parlâ d'Osìlia (figọ́ñi)[20]
  3. ↑ Cómme recepîo a-o Finâ da-o parlâ de génte da Bórmia[21].
  4. ↑ A referensa a màrca U Cannèu
  5. ↑ Dîto da-i sanremàschi a-i colantìn
  6. ↑ Dîto da-e génte de Bestàgno (Pontedàsce), tànto a quélli da Villa da Goàrdia cómme a quélli da Villa di Vién, into mæximo comûn.
  7. ↑ Se riferìsce a-a tradiçión do "pastu", organizâ da-a congrêga do pàize o dî do zêuggia sànto, ch'o se inbastìsce in bèllo banchétto, a ricordâ l'Ùrtima Çénn-a
  8. ↑ Mòddo de dî ch'o pìcca in scio mòddo d'êse de génte da Còlla de Castergianco: cómme into zêugo da còrda, ch'o gh'é chi o tîa e chi o mòlla, se dixe che liâtri i no ségge boîn a metîse dacòrdio.
  9. ↑ Coscì o se dîxe a Ùpega de dònne de Carnìn, ancón ciù rùsteghe che e vàcche do mêximo pàize
Nòtte bibliogràfiche
  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Ramella, 2003, p. 16
  2. 1 2 3 4 5 6 (LIJ, IT) Alfredo Mela, Nomi, cognomi e soprannomi a Ville San Pietro, in A Lecca: Pagine di storia, cultura e tradizioni, alla scoperta della Valle Impero, Ciusanego, Grafiche Amedeo, 2013, pp. 107-111.
  3. ↑ AA.VV., 2020, p. 273
  4. ↑ AA.VV., 2020, p. 262
  5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 Maccioni, Manieristi & Marchini, 2005, La Val Lerrone, Garlenda, p. 45
  6. ↑ AA.VV., 2020, p. 263
  7. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Ramella, 2003, p. 15
  8. ↑ AA.VV., 2020, p. 262
  9. 1 2 3 4 (LIJ, IT) Chiara Bottone, Marilena Trucchi, L'uomo e i suoi rapporti sociali - I soprannomi di Pornassio, in AA.VV., Pornassio si racconta... un paese per una strada, Arbenga, Comune di Pornassio - Bacchetta Editore, 2010, p. 206.
  10. ↑ AA.VV., 2020, p. 69
  11. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 (IT) Luigino Maccario, Aneddoti e Sfottò VAL NERVIA, in sce cumpagniadiventemigliusi.it, 24 novénbre 2016. URL consultòu o 28 frevâ 2025.
  12. ↑ Toso, 2014, pp. 42-43
  13. ↑ Ramella, 2003, p. 117
  14. ↑ AA.VV., 2020, p. 62
  15. 1 2 (IT) La sfida fra Porto e Oneglia adesso rivive in un racconto, in sce lastampa.it, 28 lùggio 2017. URL consultòu l'8 òtôbre 2024.
  16. 1 2 (IT) Imperia: la città dimezzata, in sce lamialiguria.it. URL consultòu l'8 òtôbre 2024.
  17. ↑ AA.VV., 2020, p. 31
  18. ↑ Massajoli & Moriani, 1991, p. 271
  19. ↑ (LIJ, IT) AA. VV., Vocabolario delle parlate liguri, Vol. II, Zêna, Consulta Ligure, 1987, p. 42.
  20. ↑ (LIJ, IT) Hugo Plomteux e Giacomo Bocca, IV. Indice italiano-dialetto, in Osiglia e Alta Val Bormida. Inchieste dialettali: Vocabolario del dialetto di Osiglia, Osìlia, Comune di Osiglia, 2023, p. 113.
  21. ↑ Alonzo Bixio, 2000, p. 61
  22. ↑ Toso, 2014, pp. 40-55
  23. ↑ AA.VV., 2020, p. 262
  24. ↑ AA.VV., 2020, p. 314
  25. ↑ AA.VV., 2020, p. 317
  26. ↑ A. Mela, 1996, p.65
  27. 1 2 Ramella, 2003, p. 131
  28. ↑ AA.VV., 2020, p. 48
  29. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 Usanna, 2000, p. 97
  30. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 Marengo, Malco & Badano, 2022, p. 243
  31. 1 2 3 4 5 6 7 Croce, 2010, Massime, p. 96
  32. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Arecco, 1986, Luoghi, popoli, paesi, p. 116
  33. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Arecco, 1986, Luoghi, popoli, paesi, p. 118
  34. 1 2 3 4 (LIJ, IT) Luisa Lanteri e Carlo Lanteri, Il sapere degli upeghesi, Arbenga, Associazione Fondiaria Upega, 2015, p. 30.
  35. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 (IT) Aidano Schmuckher, Folklore di Liguria, Vol. II, Microart's Edizioni, 1991, p. 61.
  36. 1 2 3 4 5 6 Accame & Petracco Sicardi, 1981, p. 12
  37. 1 2 3 4 5 6 Accame & Petracco Sicardi, 1981, p. 11
  38. ↑ (LIJ, IT) Gianni Nari, Dizionario del dialetto di Borgio: Borgese-Italiano, 2ª ed., Bórxi Verézzi, Centro storico culturale di San Pietro, 1989 (1984), p. 72.
  39. ↑ (LIJ, IT) Gianni Nari, Dizionario del dialetto di Verezzi: Verezzino-italiano, Bórxi Verézzi, Centro storico culturale di San Pietro, 1986, p. 71.
  40. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Bordo, 2014, p. 14
  41. ↑ (IT) Gianni Nari, Borgio Verezzi. Storia, tradizioni, cultura e turismo, O Çeiâ, Centro storico-culturale di San Pietro - Tipografia Grafiche Riviera, 1979, p. 61.
  42. ↑ Alonzo Bixio, 2000, p. 61
  43. ↑ Usanna, 2000, p. 56
  44. 1 2 Maccioni, Manieristi & Marchini, 2005, Le Valli Neva e Pennavaire, Cisano sul Neva, Conscente, p.149
  45. ↑ Alonzo Bixio, 2000, p. 62
  46. ↑ AA.VV., 2006, p. 13
  47. 1 2 Maccioni, Manieristi & Marchini, 2005, Le Valli Neva e Pennavaire, Cisano sul Neva, p.148
  48. ↑ Alonzo Bixio, 2000, p. 114
  49. 1 2 Usanna, 2000, p.55
  50. 1 2 3 4 5 6 7 Accame & Petracco Sicardi, 1981, p. 13
  51. 1 2 3 4 5 6 7 8 Arecco, 1986, Luoghi, popoli, paesi, p. 120
  52. ↑ Alonzo Bixio, 2000, p. 110
  53. 1 2 AA.VV., 2006, p. 16
  54. ↑ Alonzo Bixio, 2000, p. 67
  55. ↑ Accame & Petracco Sicardi, 1981, pp. 12-13
  56. ↑ (LIJ, IT) Giorgio Marrapodi, Teoria e prassi dei sistemi onimici popolari: la comunità orbasca (Appennino Ligure centrale) e i suoi nomi propri, Poméçia, Società Editrice Romana, 2006, p. 393.
  57. ↑ (LIJ, IT) Giovanni Battista Nicolò Besio, Dizionario del dialetto savonese «Calepìn da batuièʒa ciciolla», 1ª ed., Sànn-a, Editrice Liguria, 1980, p. 34.
  58. 1 2 Sguerso, 1985, p. 39
  59. ↑ Sguerso, 1985, p. 88
  60. ↑ (IT) Giannetto Beniscelli e Piero Vado, Borghetto Santo Spirito e la sua storia, Sànn-a, Stampa - Grafiche F.lli Spirito, Màrso 1975, p. 77.
  61. ↑ Alonzo Bixio, 2000, p. 48
  62. 1 2 3 Maccioni, Manieristi & Marchini, 2005, Le Valli Neva e Pennavaire, Castelbianco, p.130
  63. ↑ Bruzzone, 1982, p. 7
  64. 1 2 3 4 Accame & Petracco Sicardi, 1981, p. 14
  65. ↑ Alonzo Bixio, 2000, p. 111
  66. ↑ Sguerso, 1985, p. 64
  67. ↑ (LIJ, IT) Franco Lena, Nuovo dizionario del dialetto spezzino, Spézza, Accademia Lunigianese di Scienze Giovanni Capellini, 1992, p. 242.
  68. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Bordo, 2014, p. 16
  69. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Bordo, 2014, p. 15
  70. ↑ Massajoli & Moriani, 1991, p. 56
  71. 1 2 Toso, 2014, p. 44
  72. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 (LIJ, IT) Pè Curumbu (Piero Colombo), A Balodda d'Ulmea (canzun) (PDF), in "A Lav'zoo: u zibaldun ulmioscu", Asuciaziùn Ulmeta, 2016, p. 38.
  73. ↑ Massajoli & Moriani, 1991, p. 118
  74. ↑ Massajoli & Moriani, 1991, p. 118
  75. ↑ Massajoli & Moriani, 1991, p. 120
  76. 1 2 (LIJ, OC, IT) Roberto Moriani, Il nome dei Patagni, in Alle sorgenti del Tanaro. Tra storia e leggenda, Savigliano, Fusta editore, 2022, p. 234.
  77. ↑ (LIJ, FR) Louis Barral e Suzanne Simone, Dictionnaire Français - Monégasque, Mónego, Mairie de Monaco, 1983, p. 359.
  78. ↑ Allegri, 2007, p. 121
  79. ↑ Allegri, 2007, p. 218
  80. 1 2 Massajoli & Moriani, 1991, p. 145
  81. ↑ Massajoli & Moriani, 1991, p. 285
  82. ↑ (FR, LIJ, OC) Ribon Ribanha: Sem i rubata-bauci, in sce ieo06.free.fr. URL consultòu o 9 zùgno 2024.
  83. ↑ Massajoli & Moriani, 1991, p. 446
  84. ↑ Massajoli & Moriani, 1991, p. 371
  85. ↑ Massajoli & Moriani, 1991, p. 301
  86. 1 2 (LIJ, IT) Giuseppe Colombo, Vocabolario Italiano-Ormeasco Ulmioscu-Italian, Cengio, Litografia Fracchia, 1986.
  87. ↑ Massajoli & Moriani, 1991, p. 119
  88. ↑ (LIJ, IT) Anna Blangetti, Detti popolari, in In po' de storia culantina..., Sanremu, Coldirodi, 2013, p. 32.
  89. ↑ AA.VV., 2020, pp. 22-23
  90. 1 2 A. Mela, 1996, p.108
  91. 1 2 3 4 (IT) Luigino Maccario, Airole e Collabassa, in sce cumpagniadiventemigliusi.it, 27 frevâ 2023. URL consultòu o 12 arvî 2025.
  92. 1 2 3 Maccioni & Marchini, 1998b, p. 31
  93. ↑ Maccioni & Marchini, 1998b, p. 30
  94. ↑ A. Mela, 1996, p.54
  95. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 (IT) Fausto Amalberti, Dialetto e cultura popolare: Filastrocche, in sce soudan.it. URL consultòu o 12 arvî 2025.
  96. ↑ Bianchi, 2022, p. 208
  97. ↑ Bianchi, 2022, p. 180
  98. ↑ A. Mela, 1996, p.10
  99. ↑ Bianchi, 2022, p. 217
  100. ↑ Sguerso, 1985, p. 69
  101. ↑ AA.VV., 2020, p. 87
  102. ↑ Maccioni & Marchini, 1998b, p. 33
  103. ↑ Scicómme che a fraçión a se trêuva ciù a vàlle che o capolêugo, andâ prìmma a Rèsso che a Lavina o l'é inposcìbile; o blazón o zêuga ascì co-a scimilitùdine fra o nòmme do pàize e o vèrbo "ressâ"
  104. ↑ A. Mela, 1996, p.151
  105. ↑ (LIJ, IT) Nada Ricci Torri, ...e te ghe daggu a zunta!, Arbénga, Delfino moro, 1981, p. 88.
  106. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Arecco, 1986, Luoghi, popoli, paesi, p. 122
  107. ↑ A. Mela, 1996, p.15
  108. 1 2 A. Mela, 1996, p.77
  109. ↑ A. Mela, 1996, p.100
  110. ↑ A. Mela, 1996, p.119
  111. ↑ Maccioni & Marchini, 1998b, p. 41
  112. ↑ A. Mela, 1996, p.132
  113. ↑ A. Mela, 1996, p.153
  114. ↑ (LIJ, IT) Marino Cassini, Alberto Cane e Roberta Sala, Le parole della nostra infanzia: dialettu lisurencu (PDF), in sce marinocassini.it, p. 83.
  115. 1 2 Maccioni, Manieristi & Marchini, 2005, Le valli Neva e Pennavaire, Castelbianco, p. 128
  116. 1 2 3 Arecco, 1986, Luoghi, popoli, paesi, p. 115
  117. 1 2 Usanna, 2000, p. 175
  118. 1 2 3 Bruzzone, 1982, p. 31
  119. 1 2 A Cumpagnia di S-ciancalassi, 1995, p. 85
  120. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Arecco, 1986, Luoghi, popoli, paesi, p. 121
  121. ↑ Croce, 2010, Massime, p.105
  122. 1 2 3 4 5 (IT) Aidano Schmuckher, Folklore di Liguria, Vol. II, Microart's Edizioni, 1991, p. 60.
  123. ↑ (LIJ, IT) Nada Ricci Torri, ...e te ghe daggu a zunta!, Arbénga, Delfino moro, 1981, p. 28.
  124. ↑ Balbis, 2024, Soprannomi, vocabolario, proverbi, p. 404
  125. ↑ Solinas Donghi & Monteverde, 2004, p. 95
  126. ↑ Sguerso, 1985, p. 78
  127. ↑ Accame & Petracco Sicardi, 1981, pp. 12-13
  128. ↑ (LIJ, IT) A Campanassa, Raccolta di proverbi e modi di dire (PDF), in sce acampanassa.it, p. 7. URL consultòu o 12 arvî 2025.
  129. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Arecco, 1986, Luoghi, popoli, paesi, p. 119
  130. ↑ Croce, 2010, Massime, p.90
  131. ↑ (IT) Emanuele Nello Giusto, Andora, il suo mare e la sua gente, Arbénga, Edizioni del Delfino Moro, 2012, p. 154.
  132. 1 2 3 Bruzzone, 1982, p. 32
  133. ↑ A Cumpagnia di S-ciancalassi, 1995, p. 86
  134. ↑ Usanna, 2000, p. 50
  135. ↑ (IT) Giorgio Marrapodi, Il Vocabolario Sassellese "G. Romano", Vol. III, O Sascê, Associazione Amici del Sassello, Agósto 2009.
  136. ↑ (LIJ, IT) Giorgio Pistone e Costanzo Luigi Oliva, Lenga d'öju: ulivo e olio, fatica e poesia, Quaderni del Principato di Seborga, vol. 1, Zêna, Tipografia Sorriso Francescano, 2007, p. 70.
  137. ↑ (IT) L'oliva in letteratura: Attilio Mela, in sce taggiasca.com. URL consultòu o 12 arvî 2025.
  138. ↑ Usanna, 2000, p. 82
  139. ↑ Maccioni, Manieristi & Marchini, 2005, La Valle Arroscia, Utuê, p.109
  140. ↑ Maccioni, Manieristi & Marchini, 2005, Le valli Neva e Pennavaire, Castelbianco, pp. 128-130
  141. ↑ Maccioni, Manieristi & Marchini, 2005, La val Lerrone, Villlanova, p. 69
  142. ↑ (LIJ, IT) A Campanassa, Raccolta di proverbi e modi di dire (PDF), in sce acampanassa.it, p. 43. URL consultòu o 12 arvî 2025.
  143. 1 2 3 (IT) Lorenzo Chiarlone, Il dialetto: un patrimonio da custodire, in sce vividego.it. URL consultòu o 15 arvî 2025.
  144. ↑ (PMS, LIJ, IT) Pietro Baccino, Eŕ mé dialèt: breve dizionario di una parlata dell'area Giusvalla-Ferriera di Montenotte, In pròpio, Agósto 2022, p. 61.
  145. ↑ Maccioni & Marchini, 1998, p. 77
  146. 1 2 Maccioni & Marchini, 1998, p. 75
  147. ↑ (LIJ, IT) Gino Bellani, Dizionario del dialetto di Pignone, A Speza, Accademia Cappellini, p. 29.
  148. ↑ Solinas Donghi & Monteverde, 2004, p. 94
  149. 1 2 3 4 Arecco, 1986, Luoghi, popoli, paesi, p. 117
  150. ↑ Raimondi, 1992, p. 71
  151. 1 2 Staglieno, 1869, p. 176
  152. ↑ Raimondi, 1992, p. 22
  153. ↑ Raimondi, 1992, p. 100
  154. ↑ Toso, 1993, Cap. Vi, Il paese; il mondo, p.84
  155. ↑ Toso, 1993, Cap. Vi, Il paese; il mondo, p.85
  156. ↑ Raimondi, 1992, p. 27
  157. ↑ Sguerso, 1985, p. 83
  158. ↑ Raimondi, 1992, p. 21
  159. ↑ Croce, 2010, Proverbi, p.59
  160. ↑ Solinas Donghi & Monteverde, 2004, pp. 95-96
  161. ↑ Raimondi, 1992, p. 102
  162. 1 2 3 Barral & Simone, 1996, p. 242
  163. ↑ Barral & Simone, 1996, p. 154
  164. ↑ Barral & Simone, 1996, p. 155
  165. ↑ Balbis, 2024, Soprannomi, vocabolario, proverbi, p. 400
  166. ↑ (LIJ, IT) Luisa Lanteri e Carlo Lanteri, Il sapere degli upeghesi, Arbenga, Associazione Fondiaria Upega, 2015, p. 154.
  167. 1 2 Toso, 1993, Cap. Vi, Il paese; il mondo, p.86
  168. ↑ Barral & Simone, 1996, p. 118
  169. ↑ Barral & Simone, 1996, p. 178
  170. ↑ (LIJ, IT) Antonio Domenichetti, Nigrüsu: pâole, siti, bestce e piânte : vocabolario negruzzese (PDF), Santa Margarita, Dove comincia l'Appennino, 2022, p. 4.
  171. ↑ Raimondi, 1992, p. 83
  172. ↑ (LIJ, IT) Enrica Michelis e Erika Peirano, Morale, etica, religione, in I pruvelbi dî véji i fan miria i žuvō da ra fōme, Carrù, Città di Ormea, 2001, p. 20.
  173. ↑ Raimondi, 1992, p. 87
  174. ↑ Staglieno, 1869, p. 107
  175. ↑ (LIJ, IT) Lorenzo Punta, Pruvèrbi d-Seravále (prima puntata di tre), in sce chiekete.eu, 30 dexénbre 2021. URL consultòu o 12 arvî 2025.
  176. ↑ Barral & Simone, 1996, p. 244
  177. ↑ Barral & Simone, 1996, p. 247

Ligàmmi de fêua

[modìfica | modìfica wikitèsto]
Estræto da "https://lij.wikipedia.org/w/index.php?title=Blazón_popolâre&oldid=265732"