Borṡi
BO |
Sta pagina chi a l'è scrîta in borṡìn |
| Borṡi frasiùn, véggiu cumün | |
|---|---|
Borṡi miòn da-a vìa du santuâiu
| |
| Lucaliṡasiùn | |
| Stâtu | |
| Regiùn | |
| Pruvincia | |
| Cumün | |
| Aministrasiùn | |
| Supresciùn | 1933 |
| Teritoriu | |
| Curdinê | 44°09′36.66″N 8°18′12.15″E |
| Artéssa | 10 m s.l.m. |
| Süperficie | 1,01 km² |
| Abitanti | 1 944[1] (31-12-2021) |
| Denscitê | 1 924,75 ab./km² |
| Âtre infurmasiùi | |
| CAP | 17022 |
| Füṡu urâiu | UTC+1 |
| Numme abitanti | borṡìn |
| Patrùn | San Pê |
| Festìvu | 29 de ṡügnu |
| Cartugrafìa | |
Borṡi[n. 1] (Borgio in italiàn) u l'è in paìṡe ligüre de 1.944 abitanti[1] ch'u l'ha fêtu cumün pe sö cuntu fina a-u 1933, cuand'u l'è stêtu tacòn insemme a Veréssi in-tu növu cumün de Borṡi e Veréssi.
Geugrafìa
[modìfica | modìfica wikitèsto]U paìṡe de Borṡi u se tröva in-tu Ciàn, numme devöòn pe ciamâ tütte ste têre cianélle misce da vixìn a-a costa, méntre che de darê u se tröva a Valle, ch'a sajêva u valùn ch'u l'è stêtu scavòn da-u riàn de Butassàn[7]. Vèrsu punénte, u teritoriu de Borṡi u rìva fìn a-u Munte Grossu (299 m), ch'u l'è misciu sciü-i cunfìn du sö cumün cun cuélli du Tû e da Prìa, ch'i se incuntran in sciü-a vetta.
Pe-i rién, vixìn a Borṡi u ghe passa u ciü inpurtante du cumün, u riàn de Butassàn, ch'u l'è lungu ciü o mênu sei chilometri e ch'u marca pe in toccu i cunfìn cu-A Prìa. Pö, vèrsu levante, u gh'è u riàn da Fuxe, dîtu ascì U Rugéttu, de sulu 300 mêtri ma ch'u portâva l'êgua a-i muìn de Borṡi, e ancùa u riàn da Batuéṡsa, de 2 chilometri, che da Gura u china fina a traversâ e grotte de Vâdemìn, marcandu ina votta i tèrmi de Borṡi cun Veréssi fra e Vaixélle e Vâdemìn. Ciü u levante u gh'è ancùa u riàn da Funtana, ch'u ne vegne da-a Cröṡa de Veréssi e u china pe 1.100 mêtri fina a-u mâ, dund'u se ghe caccia da-u véggiu mö[8][9][10][11].
Stòja
[modìfica | modìfica wikitèsto]Urigine du numme
[modìfica | modìfica wikitèsto]U numme de Borṡi u pà vegnîne da-u numme, in latìn, Burgus Albingaunum[12], a indicâ duncue u ligamme fra u paìṡe e a sitê d'Arbenga, cu-u sö vescu ch'u n'è stêtu u scignù in-te l'Etê de Méṡṡu[13]. A ogni moddu, pe i stüddi ciü mudèrni, l'urigine de stu numme a nu l'è guêi cêa: u se tröva cumme Borgi ṡà du 1076, scibén che in-ta trascrisiùn d'in attu antîgu che, de prubabile, a l'è fâsa, pe pö cunparî turna a partî da-u Duxentu[14].
Preistòja
[modìfica | modìfica wikitèsto]U nu s'è truvòn di rèsti da preistòja propiu d'in-tu teritoriu de Borṡi ma, a ogni moddu, i nu mancan di sciti ṡà in-te cuéllu de Veréssi, da-e tante arme a-i Castelê, paìṡe furtificòn da primma Etê du Fêru.
Etê rumâna
[modìfica | modìfica wikitèsto]Rivòn u tenpu di rumâni, cumensòn da-a canpagna de cuncuista du cunsule Lucius Aemilius Paullus, du 181 primma de Cristu, foscia, u s'è fina cunbatüu ina bataggia in-ta ciâna fra Borṡi e A Prìa, cu-a vitòja di rumâni[15]. Alantùa ste têre i l'êan traversê da-a stradda ch'a curìva lungu a Rivêa, che foscia a repigiâva l'antîgu camìn da Via Herculea. Sta lì, a duvêva muntâ sciü pe a Cravasoppa da-a valâ de Finâ e, pasòn l'Armassa, a ne chinâva pe a Varavêa, pe sciurtî da Borṡi pasandu pe San Péi[16].
Pe cuntru, cuandu pe vuluntê d'Augüstu, du 13 primma de Cristu, a l'è stêta traciâ a Via Julia Augusta, fìn in San Péi a duvêva andâ ancùa aprövu a-u percursu da vìa véggia ma, pe fâla cun de muntê ciü fassili pe i câri, da Borṡi a tacâva cun di gîi sciü pe a valâ du Butassàn, fìn a Gura, scartandu a Cravasoppa. Pe du rèstu, u paìṡe ciü vixìn alantùa u duvêva esse a mansio de Pollupice, marcâ fina sciü l'Itinerarium Antonini, ma da-a puṡisiùn ch'a nu l'è guêi següa: tra i âtri posti u s'è dîtu ascì ch'a l'êa a-i pê du Munte Grossu, dunde a-a giurnâ d'ancö u gh'è u santuâju[17][18].
Etê de méṡṡu
[modìfica | modìfica wikitèsto]Cuand'u l'è cheitu l'Inperu Ruman, cumme u rèstu da Ligüria, ste têre i l'han patìu e incursciùi di barbari pe finî, doppu di tenpi di biṡantìn, sutt'a-i Lungubardi e pö a-i Franchi. A-a morte du Carlu Magnu, in-te l'814, u duminiu u l'è pasòn a-u Berengariu II e, cun lê, u l'è nasciüu a spartisiùn du teritoriu in-te de marche. Borṡi u l'è duncue intròn a fâ parte da Marca Arduinica, a-i cunfìn cun cuélla Aleramica, ch'a cumensâva da Finâ. In-t'in tenpu ch'u l'êa urmai de crìṡi pe u guvèrnu centrâle, in-tu 1047 l'Enricu III u l'ha cedüu a-a canonica du Sarvatù de Türìn e ville de Tuiàn, Borṡi e A Prìa, ciü che a villa cum castro de Giüsténixe ma, a ogni moddu, ste dispuxisiùi i nu l'êan cuscì stréte e a canonica a nu l'ha mai avüu de cuntrollu in simma a sti scìti[19].
Pö, cu-u muntâ de auturitê du postu, ste têre i sun vegnüe fra cuélle du vescu d'Arbenga, cuntrulê pe méṡṡu du castéllu da Prìa, ma cun di forti interèssi ascì de de âtre auturitê[20]. De ciü, alantùa a Borṡi u gh'êa in cunvéntu picìn cu-ina gêxa, maneṡòn da-i fratti de San Pê a-u Munte, che cu-u tenpu u l'è vegnüu u santuâju da Madonna du Bun Cunséggiu. In-tu 1076 u vescu Diudâtu u l'ha cedüu a prupietê de Borṡi a-i fratti benedetìn, che cuscì i g'han esteṡu i sö pusediménti[21][22], ben che da prinsìpiu u cuntâva sulu che poche chê in gîu a-u santuâju[23]. A-i fratti, de prubabile, u l'è ligòn u primmu ṡvilüppu de l'agricultüa in-ta regiùn, a partî da-a cultivasiùn de oîve[24].
Etê de méṡṡu
[modìfica | modìfica wikitèsto]Etê cuntenpuranea
[modìfica | modìfica wikitèsto]Abitanti
[modìfica | modìfica wikitèsto]Evulusiùn demugrafica
[modìfica | modìfica wikitèsto]Abitanti censìi[n. 2]

Persûne lighê cun Borṡi e Veréssi
[modìfica | modìfica wikitèsto]Posti d'interèsse
[modìfica | modìfica wikitèsto]Ecunumia
[modìfica | modìfica wikitèsto]Cultüa
[modìfica | modìfica wikitèsto]Fèste e fée
[modìfica | modìfica wikitèsto]Sport
[modìfica | modìfica wikitèsto]Aministrasiùn
[modìfica | modìfica wikitèsto]Scìndichi de Borṡi
[modìfica | modìfica wikitèsto]| Periudu | Primmu citadìn | Partîu | Càrega | Notte | |
|---|---|---|---|---|---|
| 1870 | 1871 | Giovanni Battista Staricco | Scìndicu | [45] | |
| 1872 | 1877 | Giuseppe Bergallo | Scìndicu | [45] | |
| 1878 | 1883 | Giovanni Battista Staricco | Scìndicu | [45] | |
| 1884 | 1893 | Bernardo Staricco | Scìndicu | [45] | |
| 1894 | 1895 | Pietro Finocchio | Scìndicu | [45] | |
| 1896 | 1899 | Carlo Leale | Scìndicu | [45] | |
| 1899 | 1912 | Pietro Staricco | Scìndicu | [45] | |
| 1912 | 1914 | Francesco De Vincenzi | Scìndicu | [45] | |
| 1914 | 1926 | Giacomo Claudio Staricco | Scìndicu | [45] | |
| 1926 | 1931 | Giacomo Claudio Staricco | Pudestê | [45] | |
| 1931 | 1932 | Francesco Verdina | Cum. pref. | [45] | |
| 1932 | 1933 | Mario Gallarati | Cum. pref. | [45] | |
| 1933 | 1933 | Pietro Giuseppino Staricco | Cum. pref. | [45] | |
Vìe de cumünicasiùn
[modìfica | modìfica wikitèsto]Notte
[modìfica | modìfica wikitèsto]- Notte a-u tèstu
- ↑ Borṡi in Veréssi[2], Bòrzi in-tu parlâ da Prìa[3], Borsi in finarìn[4], Borṡi in arbenganeṡe[5], Bòrzi in ṡeneṡe[6].
- ↑ 1861: pupulasiùn reṡidénte, cuélla preṡénte a l'êa de 372 persûne[25].
1871: pupulasiùn preṡénte[26].
1881: pupulasiùn reṡidénte; cuélla preṡénte a l'êa de 447 persûne[27].
1901: pupulasiùn reṡidénte; cuélla preṡénte a l'êa de 427 persûne[28].
1911: pupulasiùn reṡidénte; cuélla preṡénte a l'êa de 454 persûne[29].
1921: pupulasiùn reṡidénte; cuélla preṡénte a l'êa de 492 persûne[30].
1931: pupulasiùn reṡidénte; cuélla preṡénte a l'êa de 670 persûne[31].
1936: pupulasiùn reṡidénte[32].
1951: pupulasiùn reṡidénte (cun 56 persûne in-te de chê spanteghê)[33].
1961: pupulasiùn reṡidénte[34].
1971: pupulasiùn reṡidénte[35].
1981: pupulasiùn reṡidénte[36].
1991: pupulasiùn reṡidénte[37].
2001: pupulasiùn reṡidénte[38].
2011: pupulasiùn reṡidénte[39].
2021: pupulasiùn reṡidénte[40].
- Notte bibliugràfiche
- 1 2 (IT) Borgio in Savona (Liguria), in sce citypopulation.de. URL consultòu o 24 agòsto 2026.
- ↑ (LIJ, IT) Gianni Nari, Dizionario del dialetto di Verezzi: Verezzino-italiano, Borṡi e Veréssi, Centro storico culturale di San Pietro, 1986, p. 30.
- ↑ (LIJ, IT) Cumün da Prìa, Dizionario di Pietra Ligure, in sce yumpu.com, p. 11.
- ↑ (LIJ, IT) Luigi Alonzo Bixio, Dizionario delle parlate finalesi, Finâ, Centro Storico del Finale, 2000, p. 152.
- ↑ (LIJ, IT) Angelo Gastaldi, Nummi de sittè, paisi e lucalitè, in De tüttu in po', Arbenga, Edizioni del Delfino Moro, 1996, p. 121.
- ↑ (LIJ, IT, EN) Deize: diçionäio italian-zeneise - Borgio Verezzi, in sce conseggio-ligure.org. URL consultòu o 25 agòsto 2026.
- ↑ Nari, 1993, Toponimi dei contadini di Borgio, p. 81
- ↑ Nari, 1993, La situazione idrografica di Borgio Verezzi, pp. 72-74
- ↑ Nari, 2007, Mappa territoriale (2), p. 38
- ↑ (IT) Stralcio sul rischio idrogeologico - Bacino: Bottassano (PDF), in sce pianidibacino.ambienteinliguria.it. URL consultòu o 14 lùggio 2026.
- ↑ (IT) Reticolo idrografico del comune di Borgio Verezzi, in sce pianidibacino.ambienteinliguria.it. URL consultòu o 19 seténbre 2026.
- ↑ (IT) Goffredo Casalis, Dizionario geografico-storico-statistico-commerciale degli stati di S. M. il re di Sardegna, Baceno-Buttogno, Türìn, Gaetano Maspero e G. Marzorati, 1834, pp. 460-461.
- ↑ (IT) Il Nome e la Storia, in sce borghipiubelliditalia.it. URL consultòu o 21 seténbre 2026.
- ↑ (IT) Furio Ciciliot, Remota loca. Toponimi della Liguria (862-1100), Progetto Toponomastica Storica, Vul. 45, Savuna, Società Savonese di Storia Patria - Marco Sabatelli Editore, 2024, p. 65, ISBN 978-88-85866-58-4.
- ↑ Nari, 1970s, L'età della storia, p. 17
- ↑ Nari, 1970s, Le strade romane, p. 19
- ↑ Nari, 1970s, Le strade romane, p. 20
- ↑ (IT) Renato Rembado, La mansione romana di Pullopice, in La Villa di Ranzi e il suo territorio, Arbenga, Tipolitografia Bacchetta, 1996, p. 28.
- ↑ Embriaco, 2001, p. 2
- ↑ Embriaco, 2001, p. 1
- ↑ (IT) Sistema Informativo Unificato per le Soprintendenze Archivistiche, Comune di Borgio, in sce siusa.archivi.beniculturali.it. URL consultòu o 7 lùggio 2026.
- ↑ Nari, 1970s, Il cristianesimo e la civilità benedettina, pp. 22-23
- ↑ Nari, 1970s, I due centri urbani: Verezzi e Borgio, p. 29
- ↑ Nari, 1970s, Il cristianesimo e la civilità benedettina, p. 24
- ↑ (IT) Statistica del Regno d'Italia, Censimento generale 31 dicembre 1861 (PDF), Firénse, Tipografia letteraria e degli ingegneri, 1865, p. 123.
- ↑ (IT) Ministero di agricoltura, industria e commercio: ufficio centrale di statistica, Popolazione presente ed assente per comuni, centri e frazioni di comune: censimento 31 dicembre 1871 (PDF), Vul. I, Rumma, Stamperia Reale, 1874, p. 163.
- ↑ (IT) Ministero di agricoltura, industria e commercio: ufficio centrale di statistica, Censimento della popolazione del regno d'Italia al 31 dicembre 1881 (PDF), Vul. I, Pt. I, Rumma, Tipografia Bodoniana, 1883, p. 157.
- ↑ (IT) Ministero di agricoltura, industria e commercio: direzione generale della statistica, Censimento della popolazione del regno d'Italia al 10 febbraio 1901 (PDF), Vul. I, Rumma, Tipografia Nazionale di G. Bertero e C., 1902, p. 163.
- ↑ (IT) Ministero di agricoltura, industria e commercio: direzione generale della statistica e del lavoro, Censimento della popolazione del regno d'Italia al 10 giugno 1911 (PDF), Vul. I, Rumma, Tipografia Nazionale di G. Bertero e C., 1914, p. 234.
- ↑ (IT) Presidenza del consiglio dei ministri: istituto centrale di statistica, Censimento della popolazione del regno d'Italia al 1° dicembre 1921 (PDF), Vul. V, Rumma, Tipografia Nazionale di G. Bertero e C., 1926, p. 2, tôa 1.
- ↑ (IT) Istituto centrale di statistica del regno d'Italia, VII censimento generale della popolazione: 21 aprile 1931-IX (PDF), Vul. II, Pt. I, Rumma, Tipografia Operaia Romana, 1933, pp. 226-227.
- ↑ (IT) Istituto centrale di statistica del regno d'Italia, VIII censimento generale della popolazione: 21 aprile 1936-XIV (PDF), Vul. II, Fasc. II, Rumma, Tipografia Ippolito Failli, 1937, p. 10, tôa II.
- ↑ (IT) Istituto centrale di statistica, IX censimento generale della popolazione: 4 novembre 1951 (PDF), Vul. I, Fasc. 32, Rumma, Soc. Abete, 1956, p. 15, tôa II.
- ↑ (IT) Istituto centrale di statistica, 10° censimento generale della popolazione: 15 ottobre 1961 (PDF), Vul. III, Fasc. 9, Rumma, 1964, p. 15, tôa II.
- ↑ (IT) Istituto centrale di statistica, 11° censimento generale della popolazione: 24 ottobre 1971 (PDF), Vul. III, Fasc. 7, Rumma, 1974, p. 15, tôa II.
- ↑ (IT) Istituto centrale di statistica, 12° censimento generale della popolazione: 25 ottobre 1981 (PDF), Vul. III, Fasc. 7, Rumma, 1986, p. 20, tôa II.
- ↑ (IT) Istituto nazionale di statistica, 13° censimento generale della popolazione e delle abitazioni: 20 ottobre 1991 (PDF), Fasc. Savona, Rumma, Istituto poligrafico e zecca dello stato, Agustu 1993, p. 221, tôa 6.3.
- ↑ (IT) Istituto nazionale di statistica, 14° censimento generale della popolazione e delle abitazioni: 21 ottobre 2001, Fasc. Savona, Rumma, System Graphic S.r.l., Dixenbre 2005, p. 115, tôa 3.3.
- ↑ (IT) La Frazione di Borgio, in sce italia.indettaglio.it. URL consultòu o 26 agòsto 2026.
- ↑ (IT) Borgio in Savona (Liguria), in sce citypopulation.de. URL consultòu o 26 agòsto 2026.
- ↑ (IT) Mattia Moresco, in sce liberliber.it. URL consultòu o 28 agòsto 2026.
- ↑ Nari, 2007, Mattia Moresco, uomo di alta cultura e umanità, pp. 28-30
- ↑ Nari, 2007, Tommaso Finocchio, p. 31
- ↑ Nari, 2007, Giacomo Claudio Staricco, p. 32
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Nari, 2007, Sindaci, Podestà e Commissari Prefettizi dal 1870, p. 26
Bibliugrafìa
[modìfica | modìfica wikitèsto]- (IT) Gianni Nari, Storia di Borgio e di Verezzi: secoli 1700 e 1800, Savuna, Dan. Er Editore, Ṡügnu 1993.
- (IT) Gianni Nari, Comune di Borgio Verezzi: 23 marzo 1933 - 23 marzo 2008: 25° Anniversario della unione dei Comuni di Borgio e Verezzi, Inperia, Tipolitografia Nante, Dixenbre 2007.
- (IT) Primo Giovanni Embriaco, Pietra Ligure: da "villa" fiscale a "castrum" vescovile (XI-XIII sec.) (PDF), in Società e istituzioni del medioevo ligure, Rumma, 2001 (archiviòu da l'url òriginâle o 20 òtôbre 2025).
Âtri prugètti
[modìfica | modìfica wikitèsto]
Wikimedia Commons a contêgne di files in sce Borṡi
