Sâta a-o contegnûo

Còlla du Trabichettu

Azónzi conligaménti
44°09′04.95″N 8°16′32.4″E
Sta pagina chi a l'è scrita da Prìa
Da Wikipedia
PR
 Sta pagina chi a l'è scrita da Prìa
Còlla du Trabichettu
A Prìa, cu-u Munte Trabichettu
Lucalizasiùn
Stâtu Itàlia
Regiùn Ligüria
Pruvinsa Savùna
Cumün A Prìa
Caraterìstiche fixiche
Cordinæ44°09′04.95″N 8°16′32.4″E
Ātéssa139 m s.l.m.
CadênaPreàrpi Ligüri
Cartugrafia
Màppa de localizaçión: Liguria
Còlla du Trabichettu
Còlla du Trabichettu

U Trabichettu (o Trabuchettu ascì, monte Trabocchetto in italiàn), u l'è u prumuntôiu ch'u se tröva a munte da Véggia Prìa, âtu 130 mêtri sciü-u livéllu du mâ.

U se ghe dixe Trabichettu pe’ tradisiùn a-i sciti ch’i restan sciü-a còlla che a-i pé u se ghe tröva a Véggia Prìa, sciü-a spunda de drîta da scciümêa Maémua, a serâne a punénte a vaâ. Ciǜ de specificu u numme u se riferìsce a quélla parte de custêa pròpiu da munte a-u paìze, vaciâ vèrsu u mâ. Tüttu u prumuntôiu u funsiuna cumme spartiêgua tra a vaâ du Maémua (ch’a resta a levante) e quélla du Riàn de Ransci. In-tu versante giòn a mezzudì a còlla a riva in-te vixinanse du burgu da Prìa cu-a regiùn dîta de Crovare. Vèrsu a scciümêa a custêa a se spuncia fin a quêxi a lucalitê di Müinetti, muntandu fin a dund’u Scainciu u sbucca in-tu Maémua. Giàndu ancù vèrsu nord u gh’è dunque E Peagne, e da l’âtru versante, a lucalitê di Müzassi, vèrsu Ransci.

A cunfurmasiùn du teritòiu a l’è particulâre, scicumme ch’u gh’è di gran fenomeni de carscismu, ch’i l’han purtòn ascì a-a furmasiùn de serte armélle. A ciǜ cunusciǜa a l’è a Rocca de Fene, ch’a se tröva a ‘n ātéssa de quêxi 183 m, in-ta lucalitê ch’a ne porta u numme, tra mezzu U Craveu e u Ciàn de l’Öiu. Cumme u se pö vegghe in-te serti scöggi ch’i spuntan pasàndu da-a Muntâ du Trabichettu, e prìe ch’u gh’è, e ciǜ tante e sun di scisti a baze de quarsu, ch’i se prezentan ben scciapê, cu-in cuû tra u giancu e u giânu, fin a-u verde, mustranduse unte se e vegnan tuchê.[1]

Sciü-u munte u se ghe tröva paégge câve de prìa, ciǜ üna de marmu sciü-u röza, cun venaǜe in russu. Du restu l’anbiénte natüâle u l’è pìn de custi e de scöggi, mentre a-i sö pé inti ténpi andêti u se ghe truvava de vigne e di oîvi, ciǜ quarche boschéttu de rùe.[2]

Origine du numme

[modìfica | modìfica wikitèsto]

U nu l’è segǜu da dund’u vegne u numme Trabichettu, ma dandu améntu a quéllu ch’u scriveva Vincenzo Bosio, u ghe saieva stêtu dêtu pé via de asperitê du terén, cìn de scöggi, garbi e precipìssi, ch’i l’han de lungu purtòn a cunsciderà sti sciti cumme nu guêi praticabili. A stu fêtu se ghe va a zunze a vegetasiùn, ch’i ghe bundavan i brüghi, e nazaòlle e âtre ciànte servêghe.[3]

A primìscima frequentasiùn da vaâ du Maémua da parte de l'òmmu a l'è da fissà tra i 55 000 e i 42 milla ànni fa, êpuca ch'i ghe remuntan i resti truvê in-te Armélle, tréi garbi inta rocca ch'u n'ha parlòn pe' primmu u canonicu Nicolò Morelli, du 1891. Da-i stüddi fêti da stu chi e da l'Arturo Issel u l'êa stêtu recüperòn di òssi de bestie cumme ōxélli, lévre e porchi servêghi, in moddu du tüttu scìmile a quantu truvòn dréntu a-i Scöggi Negri. De cuntu ascì i atràssi de prìa ch'u l'è vegnǜu föa, fêti de quarsu, i sun tipichi de 'n periudu ch'u l'è u Paleuliticu de mézzu, ma u gh'è quarche testimuniansa de arnézi pròpiu fêti d'òssu.[4]

Âtru scitu dund'u gh'è de testimunianse antìghe a l'è a Rocca de Fene, nu distante da Cian de l'Öiu, dunde in-ti mèximi ànni de descuvèrte fête in-te Armélle, u Morelli u marca ch'u l'è stêtu truvòn tréi picòsse de metallu da in canpagnòlu du postu, a quêxi 6 mêtri de prufunditê. Doppu di analizi cunpiǜi, u s'è scuvèrtu che i töcchi recanpê i l'êan cunposti de 'na lega cu-in bassu cuntegnǜu de stagnu, segnu ch'i devan vegnîne da l'antìga etê du brunzu.[5] Stu scitu lì u l'è de lungu stêtu ligòn a de antìghe stòje de bàzue[6], tantu che u numme "Rocca de Fene" u ne vegne da-u dialettu "fé", ch'u se ghe dixeva tantu a-e crave servêghe cumme a-e fate.[7]

I sciti tra a Rocca de Fene e u Trabichettu i sun stêti ben frequentê in-ti ténpi avanti di rumén, tantu ch'u l'è stêtu truvòn ascì testimuniànsa d'in castelâ ch'u saieva stêtu tiròn sciü tra u IV e u V seculu a.C. da-e pupulasiùi ligüri antìghe, pe' difendise da-e génte ch'i ne vegnivan da-u de föa. I s'êan sernǜi difêti 'na fàscia ben prutezǜa da-e curénti, giâ a meridiùn.[8]

Da ste parte u l'è stêtu dunque rinvegnǜu ancù i resti de miagge a l'in giu, ciǜ quélla ch'a se pénsa a secce a traccia de 'na cabànna a triangulu, dund'i gh'êan fina di töcchi de teracötta fêti sciü-u postu, che insémme a di âtri reperti i fan pensâ ch'a ghe fusse 'n'ecunumia mesccia tra u tegnì e béstie e a cultǜa da têra.[8]

Du restu u gh'êa ancù e seménse di legümmi[9], ciǜ i segni d'in fögâ, vistu ch'u se brüxava i avê, fêtu ch'u ne dixe cumme l'anbiénte u duxeva êsse ciǜ riccu de boschi de cumm'u l'è a-a giurnâ d'ancö. A ògni moddu a datasiùn a saieva da mette ancù de primma, a-u seculu VII a.C.[8] Scicumme che i scavi ch'u l'è stêtu inandiòn a-a fìn du Növeséntu i l'han purtòn a-a lüxe di sö ciǜ in bassu, u l'è segnu ch'u ghe puxeva êsse zà de prìmma in vilaggiu frequentòn da l'òmmu. Âtru rinveniméntu de cuntu u l'è stêtu quéllu de, se pénsa, 'na tunba a câru, scicumme che du 1929 u se gh'è truvòn di antìghi serciui de röe[9] sciü ün di fianchi da còlla, vèrsu a Rocca de Fene, cun tantu de töcchi de osse.[5][10]

Sti ürtimi i sun vegnüi föa de doppu ch'u gh'è stêtu di travàggi in-ta cava ch'a se tröva ai pé du munte, asemme a 'na mànega d'arnézi de fêru, cumme ina punta de 'na lansa e 'n pügnâle.[5] Sti ritruvaménti i fan pensà ch'u fusse ciǜ in recantu dund'u se ghe meteva a roba[10], ma du restu u gran nümeru de töcchi spanteghê, quêxi 200, u nu l'ha permìsciu d'andà ciǜ a fundu cu-e indagini.[11]

A crûxe du Trabichettu

[modìfica | modìfica wikitèsto]
Vista da cruxe sciü-u munte

Raprezentâ sciü-u stemma du cumǜn, segundu a tradisiùn a crûxe a se truvava zà sciü-u Trabichettu da-i ténpi antìghi, foscia da quand’u gh’êa stêta a pèste, du 1525. U se sa che de segǜu a l’êa in pé du 1776, cumme mensönòn da-u Attilio Accame in-tu sö saggiu storicu.[12]

Di primmi de l’Öttuséntu u se sa che a crûxe a vegne abatǜa ténpu di fransezi, pe’ vegnì turna tiâ sciü sentusinquant’ànni doppu, pe’ vuluntê de génte da Prìa, guidê da-u prève Don Guaraglia. A benedisiùn a vegne dêta a-i 12 d’agustu du 1945 da Don GioBatta Maglio, in-ta ricurénsa du primmu ànnu pasòn da l’ürtimu bunbardaméntu sciü-u paìze.[13]

A növa crûxe, de légnu, a l’è stêta caciâ zü da-a buriâna fra-i 7 e i 8 de nuvénbre du 1964, abatǜa a partì da-u bazamentu, a l’êa chéita in mêtru ciǜ a valle, cu-a simma giâ vèrsu a maîna. Quélla ch’a se vegghe ancö, a l’è stêta miscia in pé a-i 10 de seténbre du 1965, cumisciùnâ a-i ciantê Camed, che zà i l’axevan dêtu agiüttu a tiâ sciü quélla veggia, de lungu sutta a-a cǜa du Don Guaraglia.[14]

Sta lì a l’è fêta de fêru, cu-e mezǜe ch’e sun mèxime franche a quélle ch’a gh’axeva quélla de légnu, âta 7 mêtri, cun tantu de inestu sciü-a baze de 80 citti e cu-ina larghéssa de 1.5 mêtri pe’ brassu, 6 quintâli in-te tüttu.[14] I ciòddi ch’u gh’è, insémme a-a scrîta INRI, i vegnan da-a crûxe ch’u gh’êa de prìmma, scistemê sciü sta lì pròpiu u dì ch’a l’è stêta muntâ sciü-u Trabichettu. I ürtimi travàggi fêti a-a crûxe i remuntan a-u 2020, quand’a l’è stêta rangiâ e tenzǜa de russu.[15]

  1. ↑ (IT) Flavio Saglietto, Brevi cenni sulla geologia di Pietra Ligure, A Prìa, Centro Storico Pietrese, 1976, p. 7.
  2. ↑ Bosio, 1886, p. 23
  3. ↑ Bosio, 1886, p. 20
  4. ↑ Odetti, 1996, pp. 24-26
  5. 1 2 3 AA.VV., Giuliva Odetti, Storia delle Ricerche, p.15
  6. ↑ (IT) Giacomo Accame, Le leggende della Rocca delle Fene e della Val Maremola, in Attilio Accame, Storia di Pietra Ligure, A Prìa, Centro storico pietrese, 1981, pp. 119-121.
  7. ↑ (LIJ, IT) Cumün da Prìa, Dizionario di Pietra Ligure, in sce yumpu.com, pp. 14, 29.
  8. 1 2 3 Odetti, 1996, Età del ferro, p.79
  9. 1 2 Massabò, 1999, Appunti sulla preistoria e la protostoria, Angiolo del Lucchese: L'Età del ferro, pp.25-27
  10. 1 2 Odetti, 1996, Età del ferro, p.80
  11. ↑ Odetti, 1996, L'Età del Ferro, p.81
  12. ↑ (IT) Attilio Accame, Lo Stemma di Pietra, in Storia di Pietra Ligure, A Prìa, Centro storico pietrese, 1981, p. 111.
  13. ↑ Cenere, 2020, La Croce sul Trabocchetto, p.10
  14. 1 2 Cenere, 2020, La Croce sul Trabocchetto, p. 12
  15. ↑ Cenere, 2020, La Croce sul Trabocchetto, pp. 15-16

Âtri prugètti

[modìfica | modìfica wikitèsto]
Estræto da "https://lij.wikipedia.org/w/index.php?title=Còlla_du_Trabichettu&oldid=264773"