Coltûa
ZE |
Quésta pàgina a l'é scrîta in zenéize, segóndo a grafîa ofiçiâ |
A coltûa (da-o latìn colere "cortivâ, cuâ, venerâ") a l'é o conplèsso de instituçioìn soçiâli, polìtiche e econòmiche, de ativitæ artìstiche e scentìfiche, de manifestaçioìn spiritoâli e religiôze che caraterìzan a vìtta de 'na çèrta soçiêtæ inte 'n çèrto moménto da stöia[1]. A reprezénta l'espresción condivîza de l'identitæ de 'na comunitæ e l'insémme de esperiénse comùn di seu ménbri, che infloénzan i conportaménti de persónn-e e contriboìscian a-a diverscitæ de soçiêtæ umànn-e.
 |
|
 |
|
Exénpi de manifestaçioìn despæge da coltûa lìgure | ||
Descriçión
[modìfica | modìfica wikitèsto]A paròlla a l'é dêuviâ pe-a prìmma vòtta into I sécolo prìmma de Crìsto da-o Cicerón inte l'espresción "cultura animi" cómme metàfora do svilùppo do spìrito filozòfico de l'òmmo[2]. Into córso da stöia o conçètto o l'à desvilupòu scignificâti despægi e o l'à trovòu un mùggio de tentatîvi de definiçión. A tùtti i mòddi, a prìmma formolaçión into sénso antropològico d'ancheu a remónta sôlo a-a fìn de l'Euttoçénto, con l'antropòlogo ingléize Edward Burnett Tylor.
|
«A coltûa in sénso làrgo a peu êse consciderâ cómme l'insémme di aspêti spiritoâli, materiâli, inteletoâli e emoçionâli sôli into seu génere che distìngoan 'na soçiêtæ ò 'n grùppo soçiâle. A no tîa drénto sôlo l'àrte e-a letiatûa, ma i mòddi de vìtta ascì, i dirìtti fondamentâli di òmmi, i scistêmi de valoî, e tradiçioìn e-e credénse» |
| (Rapòrto da conferénsa de l'UNESCO) |
A coltûa a l'é 'n fenòmeno dinàmico, ch'o càngia e o s'adàtta into ténpo in caxón d'infloénze despæge, còmme evénti stòrichi, migraçioìn, tecnologîe, fatoî econòmichi, moviménti polìtichi e soçiâli, globalizaçión e fatoî anbientâli. Dæto che costumànse, credénse, instruménti, tecnologîe, stöie e ògètti pêuan difóndise da 'na popolaçión ò da 'na región a 'n'âtra, 'na coltûa ò di seu træti pêuan spantegâse quànde pòrtan quàrche avantàggio, utilitæ ò piaxéi. A tùtti i mòddi, quànde a difuxón a càpita tra di scistêmi soçiocolturâli despægi pe poéi polìtico-militâre e svilùppo colturâle, a coltûa da naçión ciù desvilupâ a ténde a inpón-ise in sce âtre, co-ìn fenòmeno dîto acolturaçión. Pe de ciù, a coltûa a s'evòlve co-ìn progrescîvo diferençiaménto de strutûa e co-îna specializaçión de fonçión, che pòrtan a desvilupâ de fórme despæge into ténpo.
In generâle, a coltûa a no se trasmétte co-a genética ma a l'é ògètto d'inprendiménto e a constitoìsce 'n'ereditæ soçiâle, ch'a no l'é patrimònio do séncio indivìdoo ma do grùppo. O conçètto o l'é de sòlito dêuviòu in riferiménto a-e capaçitæ de Homo sapiens ma dötræ béstie móstran di conportaménti scìmili, benché mêno conplicæ, d'inprendiménto soçiâle.
Anotaçioìn
[modìfica | modìfica wikitèsto]Âtri progètti
[modìfica | modìfica wikitèsto]
Wikimedia Commons a contêgne di files in sce coltûa
