Eclisse de Sû

AR	Sta pagina chi a l'è scrita in arbenganese sitadìn

Disegnu du Sû in eclisse, in lìnia cu'a Tèra e a Lüna

In'eclisse de sû (ascì eclissi o esclìsci) a l'è ina qualitè d'eclisse, se(r)eva a dì in fenomenu otticu e astrunòmicu, che pe'u sòlitu u g'ha da vegghe cu'u scistema « Sû - Tèra - Lüna », caraterizàu dau scü(r)amèntu de tüttu o d'ina parte du discu du Sû da parte da Lüna, vistu daa Tèra.

Stu lì u l'è in evèntu assè rè(r)u perché, bèn ch'u pu(r)ea ve(r)ificâse a tütte e lüne növe, u Sû, a Lüna e a Tèra i duve(r)ean ascì êsse du tüttu in lìnia tra u cian de l'equatû selèste e u cian de l'eclitica: segundu a mecanica selèste stu fètu u capita numma ogni quande a Lüna a l'è declinâ in gi(r)u a l'eclitticu, o u becca stu chi inte 'n puntu ciamàu « nodu ». Aa lüna növa, se a Lüna a l'è tra u Sû e a Tèra a l'intersesiùn iputetica di dui cièi, dìta « asse nudâle » o « lìnia di nodi », alu(r)a a pruietta a sò umbra in sc'ina pursiùn da süperficie da Tèra, che da lì u se pö vegghe l'eclisse. Se u nodu u l'è daa banda uposta, a tütti i mòddi, u s'asciste aa lüna in eclisse, sta votta intu mèntre d'ina lüna pìna.

Sequènsa de l'eclisse de sû tutâle du 1999, vìsta in Fransa

Quande u Sû, a Tèra e a Lüna i sun du tüttu in lìnia, a Lüna a làscia in cònu d'umbra precisu e strêtu in scia süperficie da Tèra inte l'emisfe(r)u espòstu au Sû lungu 'na strêta banda geugrafica da Tèra, tantu che inte zone d'in gi(r)u l'umbra da Lüna a sa(r)à bèn bèn ciù grossa, ch'i a ciamman «conu de penumbra». Stu lì u l'è u câxu gene(r)icu d'in eclisse de Sû dìta sentrâle.

U gh'è, defèti, de eclisse che i trèi corpi i nu sun alineèi perfetti, dunca, numma 'na fetta picìna de l'emisfe(r)u da Tèra a finìsce au scü(r)u e, de lungu numma che dau conu de penumbra, a dà cuscì u(r)igine numma in parte a de eclisse pe' tütti i punti da dund'u fenomenu u l'è mi(r)àu daa Tèra. Dunca, e eclisse ch'e nu sun "sentrâli" e nu sun d'interesse particulâre.

Eclisse de Sû tutâle

U l'è u genere ciü d'interesse e câxu de stüddiu pe'i astronumi, scicumme che intu mèntre che a fase a l'è sentrâle, u se pö vegghe a cuscì dìta cu(r)una du Sû. Stu evèntu lì u capita numma se a Lüna a se tröva a 'na distansa daa Tèra cuscì ch'a se mustre cu'ina grandessa de pôcu ciü che u Sû. S'a nu se ve(r)ifica sta cundisiùn lì, u se pò vegghe in anéllu de lüxe, ch'u nu sa(r)à cuscì marcàu pe' l'uservasiùn da cu(r)una du Sû.

E âtre dìte primma, pe' cuntru, e se stüdian tantu de ciü e e sun spartìe inte trèi mene: tutâle, d'anéllu e messce.

Eclisse de Sû tutâle

U l'è u genere ciü d'interesse e câxu de stüddiu pe'i astronumi, scicumem che intu mèntre che a fase a l'è sentrâle, u se pö vegghe a cuscì dìta cu(r)una du Sû. Stu evèntu lì u capita numma se a Lüna a se tröva a 'na distansa daa Tèra cuscì ch'a se mustre cu'ina grandessa de pôcu ciü che u Sû. S'a nu se ve(r)ifica sta cundisiùn lì, u se pò vegghe in anéllu de lüxe, ch'u nu sa(r)à cuscì marcàu pe' l'uservasiùn da cu(r)una du Sû.

Inte 'n eclisse cuscì, a Lüna a pruiètta in scia Tèra in lungu camìn de scü(r)amèntu, dìtu cumme primma conu d'umbra. Stu lì u curpisce numma che 'na pàrte picìna da süperfìcie da Tèra ch'a se tröva lungu u sò percursu, larga ciü o mênu 'na sentêna de chilòmetri. Numma che inte quelli posti, s'u nu gh'è stürbu(r)u, chi u mi(r)a u pò truvâse de frunte aa tutalitè da cuvertü(r)a. A lüxe difüsa inte l'ambiènte a china inte pôchi segundi, tòstu cumme s'u fusse nötte e a resta a stu moddu pe' quarche menütu. U gh'è fina 'na sca(r)a de lüminuxitè ch'a se ciamma magnitüdine d'eclisse: se u livéllu ch'u se razunze u l'è surva a 1,0-1,50 u se riva aa tutalitè. U prucessu u passa pe' mezzu de sèrti mumènti:

• Primmu cuntattu de föa: quande u prufì da Lüna u tucca apêna u burdu du Sû dau de föa.
• Primmu cuntattu de drèntu: quande u prufì da Lüna u tucca quellu du Sû da drèntu e a cumènsa a tutalitè.
• Tutalitè: sta lì a pìa u numme daa fase de mascimu scü(r)amèntu da lüxe Sû.
• Segundu cuntattu de drentu: u l'è u mumèntu ch'a finìsce a tutalitè
• Segundu cuntattu de föa: u prufì da Lüna u tucca apêna u discu du Sû dau de fö(r)a, u finìsce u mumèntu d'eclisse

Âtri prugetti

Altri progetti

• Wikimedia Commons

• Wikimedia Commons a contêgne di files in sce Eclisse de Sû