Sâta a-o contegnûo

Gian Lořenzu Federicu Gavotti

Da Wikipedia
SA
Sta pågina qui ř'è scricia an sasclìn
Gian Lořenzu Federicu Gavotti

Řa prüma pågina id Sogni dei Gavotti

Dåti persunåli

Nåscita: Sascé, 10 id agustu dei 1774
Mòrte: Sascé, 25 id feivè dei 1843

Åtre infurmaziùgni

Mestè: padre barnabìta, scritù, puèta

Gian Lořenzu Federicu Gavotti (Sascé, 10 id agustu dei 1774 - Sascé, 25 id feivè dei 1843) l’è stå ün padre barnabìta, scritù e puèta ligure.

Vita

Gian Lořenzu Federicu Gavotti u nåsce an tra nöce tra u 9 e u 10 agustu dei 1774 au Sascé, an tu Ducåtu id Zèna, da l’avucåtu Gian Batista Gavotti e Caterina Perrando.

L’à řa sö prüma istruziùn au Sascé, dande l’ampåřa u latìn; za da fiö u s’vèghe che l’è purtå pei l’årte dra puexia, ch’a i vène paså e mustrå da řa famiia. An tei 1788 u va a Sana pei cuntinuè i stüdi ai scöře di Scignuři dra Misciùn. I söji i vurèivan ancaminèle ai stüdi id lège, ma u zèrne id piè řa vita religiusa, cume za i sö fråi i an fåciu prüma id chèlu, e l’entra an tra cungregaziùn di Ceřighi Regulaři id San Påulu. Acsciü u va au nuviziåtu id San Burtumle a Zèna, tgnü dai padri Barbanìti. U piia i vuti an tei 1791 e u vène destinå ai stüdi filusofici id Åscoli Piceno.

Dai 1799 u mustra retorica an tei scöře pübliche id Fuligno, an Umbria. Qui u cnüsce e u vène grande amigu d’ün prufesù barnabìta d’Arbizöřa, Gian Batista Spoturnu. An tei 1810 Napuleùn l’abulisce i urdini religiuxi e Gavotti, pei nu zürè fedeltå a l'imperatù e fòscia anche pei řa gran cuè id turnèsne a ca dòpu tantu tèmpu, u deve lasciè Fuligno.

Da'i puntu id vista puliticu, l'è sèmpre restå atacå a'i vègie istituziùgni 'dl'Antigu Regime e scuntèntu di sta növa pulitica purtå da Napuleùn.

Quandu an tei 1814 Napuleùn u cåze, Gavotti u s'vèghe artiřè řa pensciùn e, an tei mèntre u s’tröva au Sascé, u n' pårla guåři ben dei guvèrnu arnuvå id Zèna. Arciamå a Zèna, u i è stå pruibì d'andè turna au Sascé pei na dexèna id mèixi, e u duvrà stèsne a Sana, an exiliu, faxendu l’istrutù.

An tei 1818 u s'è fåciu secularizè peichè u n' purèiva ciü lascè u sö Sascé: sgundu quål che u scrive an tra sö Autobiografia, řa causa eřa řa nustalgia (an veřitå u på ch'u fusse anamurå dra muiè id Bonaventura Zunini, da řa quåle l'à avü alménu ün fiö).

U påsa i sö ürtimi ågni id vita mařòtu, ma u cuntinua a scrive versci; u mörie au Sascé ei 25 id feivè dei 1843.

Òpeře

«L'eco de' patrii miei colli taceva allora, o non ripeteva che fioche estreme voci di vecchi pastori.»

Sbèn che Gavotti l'åia scriciu gran pårte dei sö òpeře an italiàn, u rèsta üna dei rèře testimunianze id leteratüřa dialetåle id l'Entrutèra prüma du Növzèntu. Is Gavotti l’è stå cnüsciü an special mòdu pr’u libru id rime ciamå Sogni, püblicå a Zèna an tei 1813 e pö stampå an tei 1830 a Lugàn.

Tra i åtri sö travåji u s'ariòrda pr'esèmpiu Prose e versi dei 1809, Poesie estemporanee edite e inedite dei 1825, Prose dei 1833, l'autubiugrafia Vita dell’Ab. G. L. F. Gavotti da lui medesimo scritta dei 1825 e tanci articuli ans'u Nuovo Giornale Ligustico.

L'à fåciu, ansème a Giuvanni Batista Spoturnu, di travåji a ciü magni, cume Ritratti ed Elogi di Liguri illustri dei 1830, di quåli u s’pårla ciü che åtru du sö Elogio storico di Cristoforo Colombo, e Le poesie composte in lode della Signora Francesca Calsamiglia pittrice dei 1835.

Quand' l’è vgnü vegiu, u s’è missu a stüdiè řa stòria du sö Sascé e acsciü l'à scriciu pr'esèmpiu u Saggio sui Liguri Statielli dei 1833 e ün travåiu an züma ai Epitafii trovati in Santa Maria del Tiglieto Mandamento di Sassello cun Alcune notizie su quell'Abbazia dei 1837.

A prupòxitu di sö travåji an züma au sasclìn, ei mòdu id parlè du Sascé, Gavotti l'à scriciu ei puema Ei quatei stagiugni sasclin-ne dei 1829, ch'u descrive an mòdu bela vivu řa vita id campågna id chi u fa řa tèra, i cuntadigni. L'à anche scriciu, a scéxe magni cui påře Giuseppe e l'amigu Bonaventura Zunini, ei puema Il Sassello, tütu an italiàn föřa che na sula strofa an sasclìn.

«Câṙa prümma, ti t'arivi
E ti porti cun ti u su
s'ti t na treuvi ancuṙa vivi
diummie grâzie a Nostrei Sgnu.»

(Gian Lořenzu Federicu Gavotti, "Ei quatei stagiugni")

Note

    Åtri prugeti

    Contròllo de outoritæVIAF (EN) 89030593 · ISNI (EN) 0000 0000 6287 2374 · GND (DE) 1157590500 · BAV (EN, IT) 495/162414