Gioanìn Cazàssa
ZE |
Quésta pàgina a l'é scrîta in zenéize, segóndo a grafîa ofiçiâ |
Gioanìn (ò Zâne) Cazàssa (Zêna, 1813 - 1882) o l’é stæto ‘n poêta zenéize, outô do ciù famôzo diçionâio zenéize, sciortîo in dôe ediçioìn, ma ànche de ‘na gramàtica zenéize restâ inédita[1].
Vìtta
[modìfica | modìfica wikitèsto]Gioanìn Cazàssa o l’é nasciûo a Zêna into 1813. A-o prinçìpio o s’é afermòu cómme poêta in dialétto, do grùppo ch’o s’êa formòu in gîo a-o Martìn Piàggio. Da-o pónto de vìsta do schieraménto polìtico però o Cazàssa o l’é stæto, a-o contrâio do Piàggio, un liberâle asciamòu, scìmile inte idêe a-o Loîgi Pedevìlla.
Into 1841 o s’incóntra a Zêna con l’abòu Giöxèppe Oivê e insémme deçiddan de unî i seu sfòrsi pe desténde o prìmmo vocabolâio zenéize-italiàn. Con tùtta probabilitæ o Cazàssa o l’êa vegnûo a conósce o Vocabolarietto Domestico de l’abòu (pöi pubricòu into 1841), da dónde o l’avéiva avûo l’idêa de prodûe ‘n ciù àncio vocabolâio do dialétto. A tùtte e mainêe, o mæximo ànno, o Cazàssa o scrîve ‘na létia a l’Oivê pe troncâ sto legàmme de colaboraçión.
Da seu vìtta s'à pöche âtre notìçie, se no che, za pröto da stanpàia Pagàn, into 1851 o pìggia pàrte a ‘na proçedûa de seleçión pe vegnî colaboratô de l’archivìsta cìvico, ma sénsa sucèsso[2]. Gioanìn Cazassa o l’é mòrto into 1882.
Grafîa
[modìfica | modìfica wikitèsto]Ànche o Cazàssa o l’à çercòu de métte órdine inte l’inbròggio da grafîa do zenéize, operaçión ch’a l’é ariêscîa sôlo che in pàrte e-a l'à lasciòu un mùggio de dubiànse e inçertésse. A propòxito, s’aregòrda o Trattato d’ortografia genovese, sàiva a dî de nòtte de gramàtica zenéize premìsse a ‘n’ediçión de poêxîe do Piàggio[3]. A propòsta d’òrtografîa do Cazàssa defæti a làscia spàçio a tànte contraietæ, ma o problêma ciù ciæo o rèsta into fòrte sfòrso de italianizaçión, in azónta a-a costriçión de grafîe tradiçionâli de prìmma che za avéivan pigiòu quésta âia de sogeçión[4].
Êuvie
[modìfica | modìfica wikitèsto]Formòu into gîo di poêti vexìn a-o Martìn Piàggio, o l’à scrîto de poêxîe zenéixi in sce vàrri argoménti, da-o tón còmico ma ponzénte ascì. Quéste êan stæte pubricæ in scî Lunâi do Sciô Regìnn-a e dapeu êan vegnûe a-a lûxe arecanpæ inte ‘n librétto de 92 pàgine, co-o tìtolo A sanfornia zeneize (1852 e 1863), ch’o l’é stæto avoxâ e-o l’à arecugéito e scinpatîe di çitæn zenéixi. De là di tèsti avertaménte polìtichi e polémichi, ghe s’atrêuva ànche de “vixoìn”, un espendiénte leterâio che inta tradiçión zenéize o remónta scìn a-i ténpi do Cavalli, se no prìmma, dónde l’outô o l’imàgina de incontrâ de persónn-e de cónto za mòrte, che l’incàregan de quàrche misción into móndo di vîvi.
O pòrta avànti l’êuvia do seu méistro, o Piàggio, e-o conpìla o Lunâio do Sciô Regìnn-a da-o 1844 a-o 1863 (fêua che quéllo do 1847, quànde o se n’êa òcupòu o Loîgi Döia, e quéllo do 1850 dæto a-o Cristòffa Castellìn)[5].
Inte l’agósto do 1841 sciòrtan fêua a-o pùbrico e prìmme pàgine do Vocabolario genovese-italiano di Giovanni Casaccia, cómme l’anonçiâva a Gazzetta di Genova. A tùtte e mainêe, a conpilaçión do diçionâio a l’é stæta bén bén compricâ e-a l’é anæta pe-e lónghe. O chinzêximo e ùrtimo fascìcolo l’é sciortîo fêua de stanpàia e-o l’é stæto distriboîo a-i asoçiæ into frevâ do 1844. Gh’êa mìsso prìmma ‘na prefaçión, ch’a l’é figuâ in sciâ Gazzetta di Genova, dónde o Cazàssa o domandâva scûza, denonçiâva e inevitàbile raxoìn do retàrdio, o çitâva i schéuggi intopæ into desténde ‘n vêo vocabolâio zenéize-italiàn e-o concludéiva co-e pòule aprêuvo:
|
«[...] Mancava un Dizionario genovese-italiano; nessuno ardì mai di sopperire a questo difetto se non io primo; per quanto ho potuto diedi opera di compilarlo con tutta la diligenza possibile; ché se non ho adeguato lo scopo, ho almeno gettata una pietra all'erezione di un vasto edifizio, e pertanto voglio sperare che dalla gentilezza dei miei Concittadini mi verrà usata discrezione, imperocché se mancarono le forze, non mancò certo il buon volere [...]» |
Sti fascìcoli stacæ són stæti pöi arecanpæ inte ‘n volùmme da-o Cazàssa dòppo a pubricaçión da segónda ediçión do Vocabolario Genovese-Italiano do Giöxèppe Oivê. Into 1851 l’é nasciûo coscì a prìmma ediçión do lòu do Cazàssa, intitolòu "Vocabolario Genovese-Italiano, compilato per la prima volta da Giovanni Casaccia", édito a Zêna da-a stanpàia di Fræ Pagàn. Prìmma do tèsto do vocabolâio l’êa stæto mìsso ‘na dédica a-o præve Loîgi Pedevìlla, ‘na prefaçión e de régole de gramàtica in sciô dialétto zenéize. In pöco ténpo o Cazàssa o s’é però atrovòu òbrigòu a conpilâ, dæto che ghe l’avéivan domandòu in tànti, ‘na segónda ediçión e coscì o s’é mìsso aprêuvo a sto travàggio, ch’o l’é stæto lóngo, dûo e dificoltôzo. A ògni mòdo o l’é ariêscîo a pubricâ into 1876, inta stanpàia do Gaitàn Schenón, ‘na segónda ediçión do seu diçionâio, ciù grànde do dóggio e squæxi do tùtto refæta, dedicâ a-o Comm. Andrîa Poistæ[6].
Nòtte
[modìfica | modìfica wikitèsto]- ↑ Lusciandro Guason, Gioane Casassa
- ↑ Stefano Giardini: Archivisti a Genova nel secolo XIX: repertorio bio-bibliografico
- ↑ Poesie di Martino Piaggio, terza edizione, accresciuta di varii componimenti poetici dello stesso autore e di un trattato d’ortografia genovese di Gio. Casaccia; Genova, Stabilimento F.lli Pagano, 1887
- ↑ Osservazioni sulla grafia di Giovanni Casaccia
- ↑ Lusciandro Guason, Gioane Casazza
- ↑ Stefano Rebaudi: Vocabolari del dialetto genovese
Ligàmmi de fêua
[modìfica | modìfica wikitèsto]- Dizionario Genovese-Italiano, in sce archive.org.
Âtri progètti
[modìfica | modìfica wikitèsto]
Wikivivàgna a contêgne una pàgina dedicâ a Gioanìn Cazàssa
Wikimedia Commons a contêgne di files in sce Gioanìn Cazàssa
