Gróppo linfàtico
ZE |
Quésta pàgina a l'é scrîta in zenéize, segóndo a grafîa ofiçiâ |
I gróppi linfàtichi, dîti gæli[1] ò linfoghiàndole[2] ascì, són de strutûe de fórma riónda ò òvâle, con diàmetro de 1-25 mm in condiçioìn normâli, che constitoìscian o scistêma linfàtico. I gróppi linfàtichi són fæti de tesciûo linfàtico mìsso lóngo o córso di vâxi linfàtichi e s'atrêuvan izoæ ò arecanpæ a cadénn-a. Reprezéntan de staçioìn de pasàggio da lìnfa, de depòxito e d'approvixonaménto de çélole da lìnfa e 'n scîto de produçión di linfocîti pò-u sàngoe ch'o gîa[3].
Descriçión
[modìfica | modìfica wikitèsto]I gróppi linfàtichi són se màsse de tesciûo linfàtico picìnn-e e a mòddo de faxeu, ingugéite inte 'na càpsula de tesciûo conetîvo, che se prezéntan in asoçiaçión co-i vâxi linfàtichi. Cómme pàrte do scistêma linfàtico, i gróppi linfàtichi fan da coaieu do sàngoe e fornìscian o tesciûo specializòu dónde i antìgeni estrànni pêuan êse acciapæ e mostræ a-e çélole do scistêma inmunitâio pi-â destruçión. S'atrêuvan pò-u ciù amugiæ da-arénte a-e zontûe di vâxi linfàtichi ciù gréndi, sorviatùtto into còllo, inte l'ingoinêa e inte ascélle.
I gróppi linfàtici són spartî inte træ regioìn prinçipæ, ö sæ a zöna da scòrsa (cortex), a zöna da-arénte a-a scòrsa (paracortex) e-a zöna da mòula (medulla), e tùtta strutûa a l'é ingugéita da 'na càspula de tesciûo conetîvo. A scòrsa a l'é 'na región ch'a contêgne pò-u ciù di linfocîti B, e çélole che prodûan i anticòrpi, in càngio a zöna sótta a-a scòrsa a contêgne di linfocîti T, che intervêgnan inte l'inmunitæ mediâ da çélole; insémme a-i linfocîti, a cortex e-a paracortex achéuggian tànte çélole de supòrto, cómme e çélole dendrìtiche e-i macròfaghi. Ste regioìn contórnan 'na mòula intèrna, ch'a conscìste sorviatùtto de plasmaçélole ativæ che relàscian anticòrpi.
O ròllo fondamentâle zugòu da-i gróppi linfàtichi into coâ i microorganîximi e âtre sostànse indexidiæ da-o sàngoe o l'é crìtico pò-u fonçionaménto do scistêma inmunitâio ma o fâ vegnî i gróppi linfàtichi atacàbili da-o càncou. Defæti, cómme e çélole do càncou se spàntegan co-e metàstaxi, pêuan êse inprexonæ e amugiæ inti gróppi linfàtichi, dónde coménsan a crésce. Potençialménte tùtti i càncai pêuan spantegâse a-i gróppi linfàtichi e sta condiçión a cónplica asæ o trataménto: inta ciù pàrte di câxi a sôla chirurgîa a no peu levâ o càncou da-i gróppi linfàtichi e dónca gh'é de bezéugno da radioterapîa ò da chemioterapîa dòppo l'òperaçión.
Gróppi ingrosciæ inte 'na persónn-a co-e gìffre (mononucleôxi)
Difuxón regionâle de 'n carcinöma da bócca a çélole a scàgge a-i gróppi linfàtichi do còllo
Mêxìnn-a popolâ
[modìfica | modìfica wikitèsto]
Scìn a-o Nêuveçénto, into cànpo da mêxìnn-a popolâ l'êa frequénte da pàrte di mêgoìn a pràtica de "sciacâ i gæli" ò "fretâ i gæli", ö sæ de masagiâ in mòddo vigorôzo i gróppi linfàtichi ingrosciæ do còllo, di pôsi e de ascélle co-o fìn de cuâ ("mandâ inderê") o mâ de gôa. De sòlito i gæli vegnîvan manezæ con de l'êuio d'oîva e pe quélli de bràsse o manézzo o comensâva giùsto de d'âto a-i pôsi, da dónde o mêgón o faxéiva presción co-e moén e-o sponciâva vèrso l'èrto. I gróppi poéivan êse "segnæ" ascì co-o dîo gròsso e-a proçedûa a poéiva êse aconpagnâ da fórmole ò cantilêne ("òraçioìn") conscideræ bónn-e a cuâ a moutîa.
|
«I gaili êan dêxe, |
| (Fórmola pe mandâ inderê i gæli) |
Da Ségno pe exénpio ne vêgne 'na descriçión inti detàggi da mainêa de fretâ i gæli di pôsi[4]: o mêgón o s'inumeîva e pansétte de dîe de saîva, con pasâle in sciâ léngoa, e o l'exegoîva a fregaxón a-o mæximo ténpo in sce tùtte dôe e bràsse do maròtto, tànto ch'o reçitâva de fórmole apòxite; tùtto quésto o l'êa ripetûo pe træ vòtte sénpre a-a mæxima ôa.
|
«Neuve neuve son i gaeli |
| (Fórmola pe cuâ i gæli dêuviâ a Ségno) |
L'é ciæo chi-â pràtica de prémme i gróppi linfàtichi ingrosciæ a fîse pöco piaxéive pò-u maròtto, tànto da dâ vìtta a l'espresción "sciacâ i gæli" pe inténde "strangoâ, fâ do mâ" cómme fórma de menàssa ezagerâ ("Mîa che te sciàcco i ganiélli!").
Da-o pónto de vìsta da mêxìnn-a ofiçiâ, con l'insciamaçión de tonscìlle (strangogioìn) i gróppi linfàtichi téndan a ingrosciâse cómme rispòsta a l'infeçión (iperplaxîa reatîva). A tùtti i mòddi, a-o giórno d'ancheu, segóndo e lìnie goìdda de mêxìnn-a, o drenàggio a màn da lìnfa o l'é controindicòu pe l'insciamaçión acûta ò l'infeçión atîva, sorviatùtto quànde i gróppi linfàtichi són câdi, rósci, dolorôxi ò gh'é di scìntomi scistémichi. O manézzo o poriéiva defæti blocâ a rispòsta inmunitâia locâle, spantegâ mecanicaménte i patògeni pi-â ræ linfàtica e pezoâ l'insciamaçión ò l'ascìdio. In càngio, sta pràtica a rèsta bónn-a inti câxi dónde l'é stæto esclûzo a prezénsa d'insciamaçión acûta ò de 'n càncou[5].
Anotaçioìn
[modìfica | modìfica wikitèsto]- ↑ Nómme popolâ dæto, inte seu variànte locâle (gaili, ganielli, gaielli, ganaelli), pò-u ciù a-i gróppi do còllo che s'ingròscian co-o mâ de gôa e a quélli de bràsse ascì
- ↑ Scibén che l'é comùn l'ûzo de nómmi inpròppi de sto tîpo, i gróppi linfàtichi no són de gandùgge, dæto che no relàscian ni sostànse chìmiche ni lìquidi dêuviæ da-o còrpo
- ↑ Treccani, Vocabolario on line: Linfonodo
- ↑ Furio Ciciliot: Tra magia, medicina e tradizione popolare
- ↑ De Sire, A., Ciamarra, P., Aksoyler, D., et al. (2025): Surgical Treatment, Rehabilitative Approaches and Functioning Assessment for Patients Affected by Breast Cancer-Related Lymphedema: A Comprehensive Review
Âtri progètti
[modìfica | modìfica wikitèsto]
Wikimedia Commons a contêgne di files in sce gróppo linfàtico
