Prinçipatu de Mu̍negu

Da Wikipedia
(Rendirissou da Monnego)
Vanni a: navegaçión, çerca
Flag of Monaco.svg
Achësta pagina ë ün munegascu.
Flag of Monaco.svg
Principatu de Mu̍negu
Flag of Monaco.svg Coat of arms of Monaco.svg
U pavayùn d'u Prinçipau de Munegu U scüu
d'u Prinçipau de Munegu
Imnu munegascu
Location Monaco Europe.png
Sistema de guvernu Munarchia constitüçiunale
Principu Albertu segundu (6.4.2005)
Ministru de Statu Serge Telle (1.2.2016)
Lingue Françese e munegascu
Capitala Mu̍negu
Superficie 2,02 km2
Pupülaçiun 36 950 ab.
Densità 18 292 ab/km2

U Principatu de Mu̍negu (Prinçipatu de Munegu ün liguru, Principauté de Monaco ün françese) ë ün paise d'Europa.

Mu̍negu è ün Principatu guvernàu per üna munarchia constitüçiunale cun Albertu segundu pè cavu de stàu. Benchè u prinçcipu Albertu segundu è ün prinçipu constitüçiunale, elu à ün putere puliticu imensu. A Casa Grimàudi ha guvernàu Mùnegu despœi 1297. A lengua ufiçiala è u françeise, aiscì se parla u munegascu, u italian e u anglese.

Etimulugia[Càngia | modifica wikitesto]

Benchè l'etimulugia de Mu̍negu nun sice ben ciàiria, de parè generale cunvegne d'a tirà ciütostu da Monoïkos (Monoeci) -Arcule liguru- che da Melkart (Menouha) -Arcule finiçian.

Stòria de Mu̍negu[Càngia | modifica wikitesto]

Articulu principale: Stòria de Mùnegu


Preistoria[Càngia | modifica wikitesto]

Au Paleuliticu ançien, l'Omu abitava già Mu̍negu.

Antichità[Càngia | modifica wikitesto]

D'u 1297 Rainiè e Françuà Grimaldi (mascarau ün frate), se sun ümpadrunii d'a furtessa de Mu̍negu ciü per astüçia che per viulença.

Epuca muderna[Càngia | modifica wikitesto]

Mu̍negu deve au principu Antoni primu bona parte d'e soe furtificaçiue.

Menton e Rocabrüna an fau parte d'u Principatu de Mu̍negu finta d'u 1848.

Carlu terçu d'u 1866 à dau u nome de Munte Carlu a roca de Spelüghe.

Cun u principu Rainiè terçu, suvran de Mu̍negu despoei 1949, un Pincipatu à vistu u territoriu so passà da 157 a 192 etari.

Sistema de guvernu[Càngia | modifica wikitesto]

Articulu principale: Pulitica munegasca e Lista d'i suvrái de Mùnegu
U principu Alberto segundu de Mu̍negu atüale suvran d'u Principatu.

Mu̍negu ë üna munarchia constitüçiunale.

Ün ministru de Statu e trei cunseyei (Internu, Finançe, Trabayi püblichi) formu u Cunsiyu de guvernu.

U Cunsiyu naçiunale participa au putere legislativu a Mu̍negu.

Geugrafia[Càngia | modifica wikitesto]

Articulu principale: Geugrafia de Mùnegu
  • Munte Agè
  • Munegu pusseda un giardin esoticu de primu cartelu.
  • Portu de Munegu


U territori de Mu̍negu fà 2 km².

Urganisaçiun territuriale[Càngia | modifica wikitesto]

I qatre qartièi tradiçiunali.
I qartièi e setùs aministrativi.
Articulu principale: Qartièi de Mùnegu

Munegu á nœve qartièi e setùs regrupaus en qatre qartièi tradiçiunali. I qartièi tradiçiunali sun:

  • A Cundamina
  • Munte Carlu
  • Fontevegia
  • Mu̍negu

E i qartièi urdinançai e setùs reservaus sun:

Südivisiun Süperficie
ün m2 ün %
A Cundamina Qartiè urdinançau 295 843 14,6%
Funtanaveya Qartiè urdinançau 329 516 16,3%
Larvotu Qartiè urdinançau 217 932 10,8%
Giardin esoticu Qartiè urdinançau 234 865 11,6%
Munegu Autu Setù reservau 196 491 9,7%
Muneghëti Qartiè urdinançau 115 196 5,7%
Munte Carlu Qartiè urdinançau 436 760 21,5%
Ravin de Santa Devota Setù reservau 23 485 1,2%
La Rousse Qartiè urdinançau 176 888 8,7%
Total 2 026 976 100,0%
Monaco depuis since 1861.png

Cültüra[Càngia | modifica wikitesto]

Articulu principale: Cültüra de Mùnegu
U scüu, fianchegiau da dui frateli minuri che portu spada, domina a sentença "Deo Juvante".
  • Cumitau Naçiunale d’ë Tradiçiue Munegasche: Mantegne u parlà munegascu.
  • Institütu d Paleuntulugia ümana
  • Palaçi de Mu̍negu

Müsei[Càngia | modifica wikitesto]

Geije[Càngia | modifica wikitesto]

Literatüra munegasca[Càngia | modifica wikitesto]

Articulu principale: Literatüra munegasca
  • Cherici-Porello, Paulette (1986) Mèsccia
  • Cherici-Porello, Paulette (2012) Antebrǜn

Autui munegaschi[Càngia | modifica wikitesto]

  • Paulette Cherici-Porello

Gastrunumia[Càngia | modifica wikitesto]

Religiùn[Càngia | modifica wikitesto]

A religiùn catolica è a religiùn d'u Statu.

Edücaçiun[Càngia | modifica wikitesto]

A Mu̍negu, l'ünsegnamentu püblicu à principiau d'iesse dau ün françese versu 1860.

È ubligatori d'andà â scœra da 6 a 16 ani; ma da 3 ani se pò cumençà cun a scœra materna. Ghe sun de scœre pǜbliche sei materne e elementari, ün culege, ün liçè d'ünsegnamentu generle e tecnologicu e ün liçè d'ünsegnamentu prufessiunale.

L'ünsegnamentu d'a lenga munegasca è ubligatori ünt'ë scœre elementari da u 1976, pœi per i primi dui ani d'u culege da u 1979.

Ecunumia[Càngia | modifica wikitesto]

Articulu principale: Ecunumia de Mùnegu

Turismu e indüstria fan vive Mu̍negu.

Sport[Càngia | modifica wikitesto]

Articulu principale: Sport ün Munegu

Feste[Càngia | modifica wikitesto]

Feste
Data Nume Remarca
1 de zenà Primu de l’Anu
27 de zenà Festa de Santa Devota Santa Devota, Patruna d’u Principatu
Lünesdì sücessivu de Pasca. Pasca d'u cavagnetu
1 de màgiu Festa d'u Travayu
Zùveni, 40 jurni dopu Pasca Ascensiun
Lünesdì sücessivu a setima dumenega dopu Pasca Pentecosta
Zùveni, 60 jurni dopu Pasca Corpus Domini
15 austu A Madona Assunta
1 nuvembre I Santi Festa d'I Santi
19 nuvembre S. Rainiè Festa Naçiunala
8 deçembre Imacülata cunceçiùn Patruna d’a Catedrala
25 deçembre Natale

Vede tamben[Càngia | modifica wikitesto]

Vinculi esterni[Càngia | modifica wikitesto]