Sâta a-o contegnûo

Munsu

Sta pagina chi a l'è scrita in arbenganese
43°41′29″N 6°42′51″E
Da Wikipedia
AR
 Sta pagina chi a l'è scrita in arbenganese sitadìn
Munsu
cumün
(FR) Mons
Munsu – Stemma
Munsu – Veduta
Munsu – Veduta
Vista du sèntru de Munsu
Localizaçión
StâtoFrànsa Frànsa
Región Pruvènsa-Arpe-Còsta Azüra
Dipartiménto Va(r)u
ArrondissementDraguignan
CantónFayence
Aministraçión
ScìndicoPatrick de Clarens da-o 2020
Teritöio
Coordinæ:43°41′29″N 6°42′51″E
Altitùdine811, 235, 1 712 e 904 m s.l.m.
Superfìcce76,63[1] km²
Abitanti873[2] (2022)
Denscitæ11,39 ab./km²
Comùn confinantiCallian, Escragnolles, Fayence, La Bastide, La Roque-Esclapon, Saint-Cézaire-sur-Siagne, Seillans, Séranon, Tourrettes
Âtre informaçioìn
CAP83440
Fûzo oràrioUTC+1
Còdice INSEE83080
Nomme abitantimoussenqui (figùn)
monsois (fr)
Cartògrafîa
Màppa de localizaçión: Fransa
Munsu
Munsu
Munsu – Mappa
Munsu – Mappa
Mappa du cumün de Munsu
Scîto instituçionâle
Wikidata · Info

Munsu (scrìtu Mounsou in figùn, dìtu Mons o Mouns [muns] in pruvensâle, Mons in fransese) u l'è in cumün fransese du dipartimèntu du Va(r)u, inta Pruvènsa-Arpe-Còsta Azüra, ch'u cunta 873 abitanti (au 2022)[2].

Munsu u se presènta cumme in tipicu paìse custruìu in sce de ‘na rocca, scituàu inte l'âta valâ da Siagna, in sciu versante de drìta. Se u paise u l'è a in'artitüdine de 814 mêtri, ma u se estende pe' ‘na süperficie de tòstu 77 chilometri quàddri, fin a tucà a punta da muntagna de Lachens a ‘na quòtta de 1 712 mêtri, a sìmma ciü âta du dipartimèntu, in sci cunfìn cun La Bastide, La Roque-Esclapon e Séranon, cumüi ch'i restan ciü a punènte e versu setentriùn che Munsu.

Ancù a punènte u gh'è Seillans e ca(r)andu versu meridiùn u se ghe tröva Fayence, Tourrettes e Caillan, mèntre che a levante u cunfina cun Saint-Cézaire-sur-Siagne e de Escragnolles, ciü versu setentriùn.

U terito(r)iu du cumün u l'è traversàu da ‘n afluènte de stu cursu d'ègua, A Siagnole, ch'a nàsce aa cunfluènsa fra dui valùi, ün u l'è quellu du Fil, l'âtru u l'è dìtu de Neissouns[3]. A sourça a resta propiu sutta a Munsu, a pôcu menu de 550 mêtri in sciu livéllu du mâ, ai pèi du Carian (750 m).

L'ègua ch'a china dau Vallon du Fil a ne vegne dau versante du munte Malay, cun de ràmme ch'i campan l'ègua dau Lachens, da l'Ubac de Bliauge e da Saint-Marcellin e a se incuntra cun quella du Neissouns, ch'a l'é(r)a zà cunusciüa tèmpu di rumèi, ch'i l'axevan duve(r)â pe'i sò acquedotti, asemme a de âtre, versu Montauroux[3].

Levàu a Siagnole e a Siagna, Munsu u l'è traversàu ascì da âtri rièi, che inta ciü parte di caxi i sun afluènti da prìmma[4], cumme u Vallon Rouge, ch'u se ghe zunze pôcu sutta a lucalitè Les Vignes e quellu de Roque Abellière, tütt'i dui in scia scinistra du sò cursu. Ca(r)andu ancù u se ghe tröva a cunfluènsa cu'u Vallon des Amburs, aa drìta. A l'ürtimu, primma de caciâse inta Siagna dae parte du Mu(r)ìn da Siagna (Le Moulin de Siagne), a Siagnole a marca u cunfìn cu'u terito(r)iu de Saint-Cézaire[5].

U(r)igine du numme

[modìfica | modìfica wikitèsto]

U tupònimu de Munsu u nu l'è tòstu cangiàu inta sto(r)ia, tantu ch'u l'è mensunàu cumme Mons fina du 1026 e du 1066. De prubabile, u truve(r)ea d'u(r)igine inta pa(r)olla latìna mons, ch'a vö dì "munte"[6], o se nù dau plü(r)âle du pruvensâle mont, e dunca intu sènsu de "munti"[7], da ligâse inte tütti dui i câxi ae carateristiche du scitu. Intu moussencou, a va(r)ietè du figùn ch'a se ghe parlava, u paise u l'é(r)a ciamàu "Munsu", scrìtu Mounsou. Sta furma a ne vegnìva da l'adatamèntu aa murfulugìa lìgü(r)e du tupònimu ch'u l'existeva da ancù primma, cangiàu cu'a zunta da -u finâle squaxi a ipercuresiùn segundu a carateristica ciü marcâ du parlà du pòstu[8].

I primmi segni lascièi dai ommi intu terito(r)iu de Munsu i remuntan aa preisto(r)ia, tantu ch'u l'è stètu truvàu ina gran va(r)ietè de Dolmen e âtre furme de sepultü(r)e, fra sti chi ün di ciü cunusciüi u l'è u Dolmen de Peygros, ch'u pìa u numme daa còlla dund'u se tröva[9].

U gh'è e pröve ch'u funsiunasse cumme scitu de sepurtü(r)a, scicumme ch'u l'è stètu truvàu ancù i resti e i framenti de osse, ciü de punte de frecce e âtri repèrti[10], ch'i fan pensà a ‘na datasiùn ch'a remunte a l'etè du ramme, cun di esèmpi de frequentasiùi ciü resenti. Inte stu sènsu fra quantu rinvegnüu intu scitu di scâvi, u gh'é(r)a fina ina munêa d'epuca rumâna, ch'a l'axeva u sigillu de Setimiu Severu[9]. Âtri esèmpi de tòstu u mèximu periudu i sun u Dolmen de Riens e de la Colle[11], u primmu di dui cun ‘na frequentasiùn turna inte l'etè du brunzu[12].

A canâ de Jourdan e a Rocca Tajâ

A frequentasiùn rumâna de sti scìti a l'è bèn ducumentâ daa custrusiùn de 'n acquedottu ch'u parte da Munsu e u riva fin aa sitè de Fréjus, l'antiga Forum Julii, pe' in tragittu de 42 chilòmetri, fètu custruì du 50 a.C. incanalandu primma e funte de la Foux, intu cumün de Montauroux e dapöi ascì quelle da Siagnole, ai pèi du vilaggiu[13]. U cundütu u l'è stètu scavàu fina inta rocca, e ün di tratti ch'i mustran meju l'inzegnu de ste gènte u l'è u scìtu da Roche taillé. Inte stu trètu a l'imprensipiu l'aquedottu u l'é(r)a stètu fètu passà inte 'n tòccu ch'u spurzeva daa mü(r)aja, ma u crollu de stu chi u l'ha purtàu a scavà a canâ inta ròcca, pe' in tòccu lungu sinquanta mêtri e âtu ciü che dexe. L'ègua dunca, doppu in chilòmetru e sèi daa funte, a passa inta scciapaü(r)a da prìa e a va avanti intu sò cursu. U se sa du restu che l'òpe(r)a a l'é(r)a duve(r)â e ben tegnüa fin au seculu V, cu'e primme invaxùi barba(r)iche.

Etè medievâle

[modìfica | modìfica wikitèsto]

Pe' Munsu paìse a prìmma atestasiùn a l'è tòstu du mèximu periudu, e a g'ha da vegghe cu'i muneghi de Le(r)ìn, scicumme che inte ‘n àttu de dunasiùn fètu remuntà au periudu 1026-1066 a numme Poncius Arbertus Vetus, cuntegnüu intu Cartulaire, dunde ch'u vegne ciamàu a testimunià in pò de gènte, fra ste chi ascì Fulco de Mons[14].

Üna de âtre testimunianse d'insediamèntu medievâle a l'è rapresentâ dai resti da "colonica ad Avasio" (Avaye), antigu castrum ch'u l'è mensunàu pe'a primma votta intu puliticu de Wadalde, du 813-814, cunservàu a Marseja[15]. U castrum u l'é(r)a inse(r)ìu intu cuntèstu di pusedimènti da scignu(r)ia de Seillans e defèti l'insediamèntu furtificàu u se tröva propiu ai cunfìn cun stu paìse chi.

Ancù de doppu u se ne tröva scrìtu du 1025, int'in papê dund'u figü(r)a, pe' vìa de ‘na dunasiùn, Johannis de Avaisa, vassallu du postu. U pa che u burgu furtificàu, ti(r)àu sciü in simma a ‘na rocca, a 600 mêtri d'artessa, u fusse cumpostu dau castéllu inta parte ciü âta e che au riùndu u ghe fusse ‘na se(r)ie de cà e âtre custrusiùi, u tüttu cintàu da ‘na mü(r)aja âtra dui o trei mêtri. U se sa ch'u gh'é(r)a ascì ina gêxa, scicumme ch'u se sa d'in priû, tantu che a lucalitè a l'è inte l'elencu de quelle au de sutta da diocexi de Aix, fra u 1232-1244. Dandu amèntu a quantu scrìtu du 1352, u resülta ch'u nu ghe stagghe zà ciü nisciün, fina se pôchi ànni prìmma u gh'é(r)a ancù de gente, cumme u se scrive inte di papèi du 1315[16].

Munsu, assemme a Escragolles, Biot e Vallauris u l'è stètu ün di paìsi ch'i l'han vistu u rivà di cuscì dìti figùi, gènte ligü(r)i migrèi daa Rive(r)a de Punènte a partì dau seculu XV e fin au seculu XVI, scicumme che fra Trexèntu e Quattrusèntu sta regiùn da Pruvènsa a l'axeva cunusciüu in gròssu spupulamèntu, survatüttu duvüu aa pèste negra, ch'a gh'axeva picàu seccu fra u 1384 e u 1387, cun undèi ascì de doppu. Mumèntu de crisi segnàu ascì da ‘na guèra de sücesciùn de drentu ai Angiuìn, cunti de Pruvènsa e pöi ancù üna pe'i feudi, cumbatüa fra sti lì e i scignu(r)i de Turenne pe' dex'ànni a partì dau 1389.

A fa vegnì pezzu a situasiùn u se gh'é(r)a messu ancù de prìmma ina ca(r)estìa ch'u n'axeva turna patìu e gènte du postu du 1364, mèntre de doppu, intu 1391 u vixìn castrum de Cariàn u vegne sachesàu da Raymond de Turenne, intu quaddru de guère de sücesciùn fra i Angiuìn e a famìa di Dü(r)assu, purtandu âtre sventü(r)e in scia pupulasiùn de sti paìsi. Pe' rènde turna pupulèi e zône de Grasse e de Draguignan i scignu(r)i du postu i l'axevan spunciàu stu fenòmenu de migrasiùn cun de cuncesciùi de tère e di agiütti fèti apòsta.

E mutivasiùi de stu grossu spustamèntu e sun fina da fa remuntâ aa crisi che de cuntru a se patìa inta rive(r)a, scicumme che Zena a l'é(r)a inte ‘n periudu de crisi ecunomica, visti i vari cangi pulitichi de quelli tèmpi. Ciü de precisu u se sa che a Munsu u gh'è vegnüu qua(r)anta famìe ligü(r)i intu 1468, cumme vusciüu da Antoine de Vileneuve, mèxima famìa ch'a l'é(r)a lì ch'a spunciava pe'u ripupulamèntu ascì de La Napoule. Scibèn che aa mitè du Quattrusèntu u ghe secce stètu l'arivu de sti culòni, ‘na primma fì(r)a de manènti daa Ligü(r)ia pa che a ghe fusse zà rivâ du 1260. U se sa che ste gente i ne vegnivan dau Punènte, ma mèntre che pe'i âtri pòsti interessèi u se ne sà de segü(r)u a pruveniènsa, pe' Munsu u nu gh'è de atestasiùi, ma u se pènsa che cumme pe'i pòsti a l'in gìru, i ne vegnissen daa diocexi d'Arbenga[17].

L'insediamèntu de ste gènte u vegne cunfermàu da in impurtante àttu, cunusciüu cumme Acte d'habitation, firmàu apuntu dau scignù de Munsu, ch'u cuncedde i di(r)itti in sce sèrti scìti dund'andà a scö, ciü quellu de lau(r)à e tère. Insemme a ste garansìe a gh'é(r)a ascì a cuncesciùn aa cumünitè d'in furnu pe' fà u pàn, de moddu ch'a ghe fusse armenu e cundisiùi pe' pu(r)elu fà de regula, mèximu discursu pe'i mu(r)ìn. Propiu in sce sti lì, dunque, i spunciavan i scignu(r)i du pòstu pe'a ripupulasiùn du paìse. Defèti i primmi papèi ch'i parlan de l'aministrasiùn di mu(r)ìn da cumünitè i sun cunservèi inti archivi du cumün e i remuntan au 1487[18].

Cu'i seculi XV e XVI u gh'è di növi remesci inta pulitica, scicumme che intu 1481, aa mòrte du cunte Carlu III, a Pruvènsa a vegne passâ sutta au Regnu de Fransa, e cuscì fina Munsu. Intu 1572, quand'e inte tütta a Fransa l'infü(r)ian e lòtte de religiùn fra catolichi e ügunotti in seguitu aa Nötte de San Bertumê, i scignu(r)i du pòstu i pìan e parte du cunte de Carcés, da fasiùn catolica ciü sccetta, cuntru u partìu di Razats, ch'i l'é(r)an prutestanti.

Aa fin du Sinquesèntu a cumünitè de Munsu a l'é(r)a rezüa da dui cunsu(r)i, ch'i vegnen elezüi e i restan in càrega pe' in annu. De stu periudu u vegne impurtante u travàiu spesu pe' sta de derê ai gumbi e ai mu(r)ìn da cumünitè, che a sò gestiùn a i l'é(r)a a càregu d'in gestû, ch'u duxeva ascì numinà i mu(r)inèi privèi perché i i tegnisse, cumpìndu stu travàiu in genere pe' quattru ànni[18].

Növi atti pe'a gestiùn di mu(r)ìn i vegnen firmèi ai 3 d'austu du 1551 da Henri de Villeneuve, ch'u cedde i sò mu(r)in e gumbi, de moddu ch'i finiscen aa cumünitè, in particulâre i se ne mensunan dui cumme Moulins de fer, ch'i sun quelli da Siagna. Inti scrìti u cumpa(r)isce fina u nòbile Pierre Henry de Munsu, pe'e òpe(r)e ch'i se trövan au Pas de la Traille, ch'e vegnen cedüe ascì ste lì.

Du 1580 u gh'è stètu a pupulasiùn ch'a s'è regi(r)â ai scignu(r)i, tantu ch'a scciöppa 'na guèra sivile ch'a finìsce brüxandu u castellu[19]. Ma levàu sti fèti, scicumme che i scignu(r)i i turnan a guvernà prufitandu di debiti ch'i gh'é(r)an, intu 1604 aa cumünitè u ghe tucca vegghise e prupietèi sutta sequestru, pe' duimìlla scüddi inte tüttu[18].

A partì dai 15 de nuvembre du 1590 u se ascìste a 'n assediu du vilaggiu, scicumme che u dücca de Savoia Carlu Emanuele I u se vuxeva vendicà in sce Henri de Villeneuve. U l'è cuscì che i savuiardi i passan au de là du Va(r)u, ciamèi dai carcistes guidèi da Hubert de Vins, aleàu cu'a lega catolica cuntru u guvernatû La Vallette. Rivèi a Signes i ne pìan u cuntrollu, mèntre ch'i nu sciorten a cunquistà Saint-Maximin, cegandu alu(r)a in sce Munsu[20].

Doppu ünze dì che u paìse u l'é(r)a stètu piàu au riùndu i surdàtti i sciorten a intrà intu castellu, dund'a se gh'é(r)a repa(r)â a pupulasiùn. E gènte e vegnen massacrèi, cu' ina vintêna de paisèi impichèi e a cundanna aa cumünitèi, ch'a duxeva pagà vintimìlla scüddi. Da chi i Savoia i sciurti(r)àn a rivà fina a Aix, dunde pe' in breve pe(r)iudu u dücca u l'é(r)a rivàu a cumpurtâse cumme guvernatû, pe' vegnì pöi scurìu ina otta persa a bataja de Vinon, intu dixembre du 1591[20].

Du Seisèntu u se presenta turna a pèste, cu' ina növa undâ du 1629, mèntre che u teramòttu da Vesübia du 1644 u vegne sentìu fina a Tulùn, pruvucandu di dànni inti paìsi a l'in gì(r)u.[21]

Etè cuntempuranea

[modìfica | modìfica wikitèsto]

Avanti da Revulusiùn fransese, au mese de marsu du 1789 i vegnen cumpilèi i cuscì dìti Cahiers de doléances da parte da cumünitè, in sce urdine du lögutenènte de Draguignan pe' cuntu da vuluntè de Luiggi XVI. Da sti papèi u se vegne a savê che Munsu inte quellu mumèntu a se truvava au de sutta du vica(r)iàu de Draguignan e ae dipendènse da delegasiùn de Grasse.[22]

A stu prupôxitu i càppi de famìe du pòstu i vegnen reünìi inta capella di Penitènti Gianchi, ciamèi dai ciòcchi de campane, de moddu ch'u se fesse a redasiùn du testu. A rife(r)ì l'exitu de discüsciùi u l'é(r)a Jean-Honoré Augier, scindicu du tèmpu nuché primmu cunsu(r)e, cunvucàu in asemblea a Draguignan daa sêde di siniscàrchi.

Grossa parte di capituli a mustra cumme e gènte i se truvassen inte 'na situasiùn meschina, vistu i servissi ch'u se duxeva prestà ai scignu(r)i lucâli: pe' stu fètu chi u vegne dumandàu au ré de tegnì a mènte e cundisiùi de vìtta nu fasili pe' chi u viveva intu vilaggiu e dunque de sbascià e tasce da versâghe.[23]

U se fa fina presente che a pusisiùn du paìse, custruìu in sce 'na ròcca e cu'i munti tütti a l'in gì(r)u, a purtava e gènte a patì in particulâre a l'invernu, ch'u l'é(r)a bèllu che rigidu e ch'u nu permeteva de travajà inti scìti. U vegne fina cuntàu che a tèra a nu l'é(r)a bona, ma arsü(r)â dau frèidu e che a frütava numma che travajandughe seccu.[24]

A sti detài u se ghe zunze ascì de questiùi avüe cu'u scignû de Escragnolles, ch'u gh'axeva a pretesa d'andà a scö intu sò di âtri. Du numme du pòstu u nu se ne sà, scicumme ch'u manca inta redasiùn du tèstu, ma a l'è bèn descrìta a questiùn muntâ dai cunfinanti, ch'i l'axevan fètu mai tantu da rènde sti scìti früsti de mòddu che e gènte de Munsu e nu pu(r)essen ciü servìsene.[25]

L'è sulu cumme cunseguènsa da Revulusiùn che, du 1792, u vegne istitüiu u cumün cumme u se cunusce ancöi, ch'u va a finì sutta au cantùn de Fayence, insémme a Seillans et Tourrettes ascì. A cangia dunque a rapresentasiùn da cumünitè, ch'u ghe finisce in testa ascì i diritti che sta lì a gh'axeva de primma. Fra sti lì i ghe cazzen tantu i debiti, quantu e pruprietèi e i diritti in sci gumbi.[18]

Intu mèntre da Segunda guèra mundiâle, cumme pe'u restu da regiùn, Munsu a l'ha vistu a partì dau 1940 l'ativitè da parte di partigièi gaulìsti, di gruppi FTP e da SAP, ch'i l'han purtàu aa libe(r)asiùn de sta parte da Fransa, cun sabutaggi e âtre asiùi in mòddu da regi(r)âse cuntru u regime de Vichy.[26]

Evulusiùn demugrafica

[modìfica | modìfica wikitèsto]

Abitanti censìi[n. 1]

Cugnummi ch'u gh'è de ciü

[modìfica | modìfica wikitèsto]

I cugnummi ch'u gh'è ghe n'è de ciü fra e gènte de Munsu au dì d'ancöi i sun: Porre, Pelassy, Audibert, Mireur e Rebuffel[29].

Persune lighèi cun Munsu

[modìfica | modìfica wikitèsto]

Pòsti de interèsse

[modìfica | modìfica wikitèsto]

Architetü(r)e religiuse

[modìfica | modìfica wikitèsto]

Dau puntu de vista da religiùn, Munsu u g'ha ina sò paròcchia, inta gêxa di Santi Pe(r)u e Paulu, ch'a l'è sutta aa diocexi de Fréjus-Tulùn.

  • Gêxa di Santi Pe(r)u e Paulu (Saint-Pierre et Saint-Paul): dita ascì a gêxa da Sunta (Notre-Dame de l'Assomption), a se tröva intu paise e a l'è a gêxa da paròcchia de Munsu. A sò primma fundasiùn a duve(r)ea remuntâ au Millesèntu, quand'a l'è mensunâ cumme parte int'ina prebènda du capitulu de Fréjus. Derucâ aa fin du Trexèntu, a l'è stèta turna custruìa du 1468 dai figùi ch'i l'é(r)an tòstu rivèi. A g'ha ina cianta a due navè, cuèrte de vorte a butte, e a l'è tütta fabricâ de blòcchi de prìa, cu'in âtu purtâ a tüttu sèstu; in scia drita de l'artâ u se ghe dröve ascì ina capeletta. Inte l'abside de furma reunda u gh'è ina gran strutü(r)a de legnu cu'in quaddru du 1680 dedicàu aa Sunta e, dae parte de stu lì, e stattue di santi patrùi da gêxa. Fra e âtre decu(r)asiùi, u se pò regurdà ina cruxe da prucesciùn du Quattrusèntu, in'âtra d'argentu e pöi stattue e quaddri, vinculèi[33][34]. U campanìn, a cianta squadrâ, u g'ha in simma in gaggia de fèru batüu, travàiu du 1835 du Bonfante de Castellane, cun trê campâne ch'e sun fra e ciü antighe du Va(r)u[35]: a Vénus, "Vene(r)e", du 1488[36], a Marie Anne Salveterre, Sarvaterra in mussencu, du 1501[37]. e a Musane du 1535[38].
  • Capella de San Bastiàn (Saint-Sébastien o des Pénitents Blancs): scunsacrâ, a se tröva a l'estremitè de meridiùn du paise e a funsiunava da u(r)ato(r)iu pe'a cungrega di Gianchi, fundâ sciübitu dòppu da pèste du 1349 pe'a cü(r)a di ma(r)otti e di mòrti. A capella a l'è du stèta ti(r)â sciü du 1445, vegnindu slargâ ciü votte a pià a sò strutü(r)a d'ancöi. De drentu aa capella, fèta intu stile du tardu-gòticu e cuèrta da vorte a ventaju, u se ghe tröva de pitü(r)e ch'e mustran a vitta de San Bastiàn e da cungrega di disciplinài, ciü che in gran òrganu du Settesèntu. Au dì d'ancöi inte sta capella, scunsacrâ, u se ghe tegne di cuncèrti e de âtre manifestasiùi; mèntre fina du 2023 a l'è stèta duve(r)â in parte cumme municìpiu de Munsu[39].
  • Capella da Madònna da Pietè (Notre-Dame de Pitié): de pôcu ciü a levante du paise veggiu, inta regiùn di Basses Pérassèdes, a se tröva vixìn au campusantu de Munsu, in scia vìa pe' Callian. Fabricâ de prubabile fra u 1550 e u 1570, a l'imprinsippiu a serviva pe' tegnighe i mòrti de campagne du paise, avanti ch'i fussen interèi in gêxa. L'artâ de prìa u g'ha in simma ina Depuxisiùn daa cruxe du 1616, travàiu du François Mimault de güstu manierista, missu int'ina strutü(r)a de legnu du 1666, travàiu du Joseph Jourdan, ditu u "Galinette". Davanti au purtâ u gh'è in pòrtegu, recustruìu prìa pe' prìa du 1955, mèntre l'artâ u l'è stètu risturàu du 1989. Tütti i ànni, ai 15 d'agustu, u se tegne a fèsta da patrûna, cu'ina prucesciùn fra sta capella lì e a gêxa du paise[40].
  • Capella de San Ròccu (Saint-Roch): dita ascì di Santi Lu(r)ensu e/o Ròccu (Saint-Laurent Saint-Roch), a l'è de fö(r)a du paise, a süd-òvest, in scia vìa pe' Fayence. Fabricâ primma du Seisèntu, a l'é(r)a duve(r)â fina cumme repa(r)u pe'i viagiatùi e cumme scitu de quarantena in câxu de epidemìe; se ghe cunsèrva in quaddru cu'i dui santi patrùi. Ai 16 d'agustu, dì de San Ròccu, u se ghe dixe ancù ina messa[41][42].
  • Capella de San Pe(r)u (Sainte-Pierre, dita ascì San-Peyre): a munte du paise, a in'artessa de 814 m in scu livellu du mâ, a se tröva nu gua(r)i da distante d'in dolmen de l'Etè du Brunsu, in scia vìa pe' Riens. Da l'âtra parte da vìa u se ghe tröva ascì ina capeletta, dedicâ de lungu a San Pe(r)u. A fèsta pe'u santu a se ghe tegne, de zügnu, tütti i ànni[43].
  • Capella de San Marcelìn (Saint Marcellin): capella inta regiùn cu'u mèximu numme, a punènte du paise, d'ancöi cumpresa intu campu de tì(r)u militâre de Canjuers. A l'è ina strutü(r)a antiga, du Duxèntu, rangiâ ch'a nu l'è gua(r)i; u se ghe dixe ina messa a l'ànnu[44].
  • Capella de Santa Ruselìna (Sainte-Roseline): a se tröva da vixìn au castellu de Beauregard, dund'a ne funsiunava da capella privâ[45]. Inte stu cumplèssu, dund'e gh'é(r)an e cà di manènti, u se tröva ascì ina capeletta dedicâ a San Pe(r)u[46].
  • Gêxa de San Vitû: architetü(r)a ch'a nu l'existe ciü, a l'é(r)a stèta ti(r)â sciü du 1113 drentu ae mü(r)aje du castellu. Ciü avanti a l'ha dunca lasciàu u titulu de paruchiâle aa gêxa fabricâ intu scitu de quella d'ancöi[47].

Architetü(r)e sivìli

[modìfica | modìfica wikitèsto]
Rexidènse
  • Castellu de Beauregard: u l'è ina rexidènsa privâ ch'a se tröva de frunte au paise, in sce l'âtra riva da Siagnole, dund'u l'è stètu ti(r)àu sciü du 1470 daa famìa di de Villeneuve, ch'a n'è stèta u prupieta(r)iu pe' pa(r)eggi seculi. Intu detaju, u l'è stètu vusciüu da l'Antoine de Villeneuve, scignû de Munsu e de Trans, cu'i travài ch'i sun pe(r)ò finìi du Sinquesèntu, cu'u primmu discendènte a stâghe, u Charles de Villeneuve, ch'u l'ha piàu u titulu de scignû de Beauregard. A sò strutü(r)a, fèta de prìe du pòstu, a l'è a cianta squadrâ cun quattru tûre, üna pe' cantu inte quattru di(r)esiùi cardinâli, e ina superficce de 900 m2. A l'in gi(r)u u g'ha tüttu in giardìn, prugetàu du Settesèntu segundu u güstu italiàn e daa cianta a cruxe de Malta[48].
  • Castellu de San Marcelìn: inta regiùn cu'u mèximu numme, a punènte de paise e fra e tère intu campu de tì(r)u militâre de Canjuers, u l'è in cumplèssu de custrusiùi de campagna du Sinquesèntu, d'ancöi in ruìna[49].
  • Castellu de Bourrigaille: da vixìn a dund'i cunfina i trèi cumüi de Munsu, Fayence e Seillans, u se presènta cumme ina lunga tegnüa de campagna de l'Öttusèntu[49], ma, nu gua(r)i da distante intu cumün de Seillans, e sun stète truvèi e ruìne d'in castrum da primma Etè de Mezu ditu turna de Bourrigaille[50]. Sta tegnüa a l'è stèta in prupietè ascì aa cuntessa d'Alès, a Marie-Thérèse de Perrot, amiga stretta du Pierre André de Suffren, cumandante de ma(r)ìna ai tèmpi du Luiggi XVI che chi u l'è vegnüu pa(r)egge votte, cun di regalli ch'i se ghe ponen ancù vegghe, cumme a gran vasca da bagnu de carcâ[51].
  • Castellu d'Esclapon-bas: âtra tegnüa de campagna, a se tröva a setentriùn du paise, int'ina valâ ai pèi du Munte Lachens, in sci cunfìn cu'u cumün de La Roque-Esclapon. Cunusciüa ascì cumme Les Ferrages d'Esclapon, u faxeva parte du paìse d'Esclapon, d'ancöi spartìu fra sti dui cumüi.
  • Castellu de La Lubi: cascìna furtificâ, a se tröva a l'estremitè de setentriùn du terito(r)iu de Munsu, intu valùn du Fil. De prubabile fundasiùn pe' cuntu de quarche scignû, a duve(r)ea remuntâ au Quattrusèntu[49].
  • Castellu Vidal: cunusciüu ascì cumme castellu du cumün, u se tröva in scia punte de meridiùn da còsta dund'u gh'è u paise, au de là da Ciàssa de San Bastiàn. Sta custrusiùn, ch'a pìa u numme da in megu de Tulùn ch'u l'axeva cumisiunâ, dau 2023 a l'è vegnüa a sêde du cumün de Munsu, passèi di ànni de prugètti e de travài[52].
Âtru
  • Acquedòttu rumàn de Fréjus: fabricàu du II seculu, u l'é(r)a l'acquedòttu au servissiu da sitè de Forum Julii, d'ancöi Fréjus, lungu tòstu 42 km inte tüttu. L'acquedottu u campava l'ègua da Siagnole che, asemme a quella da Foux a Montauroux, a l'é(r)a dunca de rifurnimèntu aa sitè rumâna; intu terito(r)iu de Munsu de sò tracce e se trövan inta cuscì dita "Ròcca Tajâ" (Roche-Taillée), in canâ scavàu inta muntagna lungu 50 mêtri e âtu 20 m[53].
  • Bèi: intu terito(r)iu de Munsu u se ghe pò truvà ciü bèi ch'i l'é(r)an duve(r)èi p'ineiguâne e campagne. Fra de sti lì, fèti a partì dau Sinquesèntu, i se ponen mensunâ i bèi de Riens, des Ferrages, du castellu de Beauregard e da cascìna de La Lubi. Du 1894, cu'in camìn ch'u và apröu a l'acquedòttu rumàn, u l'è stètu traciàu ascì u cuscì ditu canal Jourdan.
  • Funtâna "la plus louancho fouan": a "funtâna ciü luntâna" a se tröva in sce l'entrâ du paise, dund'a l'è stèta fabricâ du 1780. A se cumpune d'ina culònna de prìa ch'a g'ha in simma in balla scurpìa, ch'a funsiuna cumme serbatôiu pe' l'ègua, ch'a g'ha in simma in fascia cu'a dàtta du 1790[54]. Fra e âtre funtâne du paise, u se pò ancù regurdà quella inta Ciàssa de San Bastiàn, turna du Settesèntu, quella inta Ciàssa du Sèntru e e due du castellu.
  • Fra i lavaùi e i tröji de Munsu i ghe sun quelli da Rouguière, da fìn de l'Öttusèntu[54], e, spanteghèi in gì(r)u au paise, quelli di Ferrages, di Gombauds, de Saint-Jean-de-Barrosse, de Valbouissole, du castellu de Bourrigaille, de San Marcelìn e de Villard.
  • I Mu(r)in da Siagnole: cumplèssu de Mu(r)ìn in scia Siagnole, inta regiùn dau mèximu numme, cunusciüi ascì cumme i Mu(r)ìn de Munsu, du Cumün, Lambert o de Fer. Sti mu(r)ìn, d'antiga prupietè du cumün cumme au dì d'ancöi, i gh'é(r)an zà du Quattru-Sinquesèntu e, inte ucaxùi de vixite au cumplèssu, i sun ancù missi in funsiùn. Stu cumplèssu u se cumpune de mu(r)ìn tantu da ö(r)iu che da gran, dund'u gh'è cunservàu i atressi du veggiu scistema de prudusiùn, e u l'è cunscide(r)àu ün di ciü bèlli du sò genere da Fransa intrega[55][56].
  • Fra i punti, ciü che i rèsti d'in punte-acquedòttu rumàn in scia Siagnole, ae vivagne du Neissoun, u se pò regurdâ u punte "de Munsu" in scia Siagna, lungu a vìa veggia pe' Saint-Cézaire, u punte a duggia campâ (du 1655 e du 1856) ch'u travèrsa a Siagnole ai Mu(r)ìn e i punti de l'Oulo e de Mabille in sciu riàn du Fil.

Architetü(r)e militâri

[modìfica | modìfica wikitèsto]
  • Castellu de Munsu: cunusciüu ascì cumme u castellu veggiu, u se truvava a l'estremitè vèrsu setentriùn du paise veggiu, mensunàu fina du Millesèntu p'êsse a sêde da primma paròcchia, San Vitû. Du 1580 e gènte du paise e g'han dètu fögu, dòppu ch'e l'axevan scurìu u scignû du paise, asiùn ch'a l'ha purtàu, passâ ina dexêna d'ànni, a l'asediu de Munsu da parte du dücca de Savôia[57].
  • Castrum d'Avaye: mensunàu cumme u castrum de Avasia/Avasio fina de l'813-814, u gh'axeva ina sò paròcchia e u cuntava de 32 föghi ancù du 1315-1316, pe' êsse dicia(r)àu cumme abandunàu du 1352-1353. U sò terito(r)iu, de dunde ancù du 1405 u vescu de Fréjus u ghe scudeva de tasce in sci sciti da scö, u l'è stètu dunca tacàu a quellu de Munsu. U castrum u se tröva in sc'ina custe(r)a a 660 m d'artessa e u cröve ina superficce de ciü o mênu in ètta(r)u. Chi e se ponen vegghe e ruìne du castellu, cu'ina tûre daa cianta a retangulu e de mü(r)aje, ciü che e mü(r)aje ch'e seravan u paise, ch'u se ne cunusce ancù e fundasiùi de quarche custrusiùn[16].

Pe' de ciü, de pôcu au de là di cunfìn cu'u cumün de La Roque-Esclapon, e se trövan e ruìne du castrum d'Esclapon, in antigu paise ch'u l'è finìu in parte intu terito(r)iu de Munsu[58]. Di âtri rèsti che, fòscia, i sa(r)ean da ligà a antighe furtificasiùi i se trövan inta regiùn de San Lu(r)ensu e inte quella cunusciüa cumme u Château de l'Enfer, in sci cunfìn cun Saint-Cézaire-sur-Siagne.

Sciti archeulogichi

[modìfica | modìfica wikitèsto]
  • Dolmen de Riens: ditu ascì de Saint-Pierre, u l'è in dolmen de l'Etè du Rammu/campanifurme, cu'i sègni d'ina növa ucupasiùn ascì aa fìn de l'Etè du Brunsu, ch'u se tröva a 1 km a nòrd-èst de Munsu, nu gua(r)i da distante daa capella de San Pe(r)u e da regiùn de Riens ch'a g'ha dètu u numme. Scavàu du 1910 e du 1972, u se cumpune d'ina cella delimitâ, in scia tèsta, da ina gran prìa, da maxê e lastre vèrsu setentriùn e meridiùn e da dui pilastri de prìa ch'i g'han de incixùi e ch'i furman l'entrâ asemme a ina ciappa ch'a gh'è rembâ in simma. U trüccu fünebre u g'ha, a l'intregu, in diametru de 8 mêtri[59]. Dau 1988 u l'è stètu recunusciüu cumme ün di dui munümènti sto(r)ichi nasiunâli du cumün, asemme aa paruchiâle[60][61].
  • Dolmen de l'Avaye: u se tröva intu campu de tì(r)u de Canjuers, daa strutü(r)a ciütòstu ruinâ. U sò trüccu fünebre u g'ha in diametru de 20 m, cun intu mezzu ina sotta bassa 1,5 m dund'e se ponen vegghe due grosse lastre, üna ciantâ in verticâle e l'âtra destesa. De ciü, u se vegghe ancù in tòccu du maxê ch'u rezze a bunda da strutü(r)a[62][63].
  • Dolmen de la Brainée: inta regiùn cu'u mèximu numme, tòstu in sciu cunfìn cun Escragnolles, u l'è in grande munümèntu fètu, de prubabile, inte l'Etè du Rammu. U l'è furmàu da 6 ciappe de carcâ, cun quella de tèsta ch'a mesü(r)a 2,50 m in artessa pe' 1,80 in larghessa, misse a furmâ in curidû vurtàu a punènte e lungu 3 mêtri[64][65].
  • Dolmen de la Colle: inta regiùn da Còlla, au de sutta da vìa veggia pe' Escragnolles. Ciütòstu ruinàu, u gh'axeva ina stansia de 2,10 pe' 1,60 m marcâ da trê ciappe de carcâ mèntre i mancan i pilastri, cuscì cumme pe'u curidû, ch'u se n'è sarvàu numma che ina ciappa. U trüccu, daa furma riunda, u g'ha in diametru de 11 m; de u(r)igine u l'è puscibile ch'u ne vegne turna da l'Etè du Rammu[66][67].
  • Dolmen de Peygros: u se tröva a süd-èst da culìna ch'a ghe dà u numme, nu gua(r)i da distante dai cunfìn cun Fayence. De 12 mêtri de diametru, a stansia au sò sèntru a mesü(r)a 1,60 x 1,80 m e a l'è furmâ da trê ciappe de carcâ, ciü che da maxèi in sci làtti a setentriùn e a meridiùn. U curidû u se cumpune tantu de grosse ciappe che de maxèi, mèntre a söia a l'è marcâ da ina ciappa missa in tèra[68][69].
  • Dolmen du Colleton: o des Collets, u l'è in dolmen du genere dìtu a curidû, vurtàu in diresiùn levante-punènte, ch'u se tröva int'in trüccu daa cianta slungâ, de 12 x 10 m. U l'è ciütòstu ruinàu, tantu ch'u se pò vegghe numma che ina parte da ciappe de tèsta, in maxê de ciappe vèrsu meridiùn e dui pilastri. A sò custrusiùn a ne pu(r)ea vegnì daa prima Etè du Rammu[70].
  • Dolmen de Saint-Marcellin: inta regiùn ch'a ghe dà u numme, cumpresa intu campu de tì(r)u de Canjuers, u g'ha in diametru de 14,5 m, cu'in sèrciu de prìe ch'u ne fà tüttu u gì(r)u. A stansia au sò sèntru a g'ha ina cianta squadrâ, de 1,70 m de làttu, delimitâ da grosse prìe e, a setentriùn e meridiùn, da maxèi. U curidû u l'è vurtàu vèrsu punènte e u l'è furmàu da prìe a seccu e ciappe, cun üna de quelle ch'e u cruvivan ch'a se tröva ancù inta pusisiùn u(r)iginâle. Strutü(r)a de l'Etè du Rammu, a mustra i sègni d'ina riurganisasiùn tardìa[71][72].
  • Tholos des Pounches: trüccu fünebre ch'u se tröva a valle da vìa de Fayence, u l'è stètu scavàu du 1910, cu'u sò curêdu ch'u l'è cunservàu intu Müseu d'arte e sto(r)ia de Pruvènsa de Grasse[73].

Intu terito(r)iu de Munsu i sun stèti segnalèi ascì di âtri dolmen che pe(r)ò o ch'i nu sun identifichèi cun segü(r)essa o ch'i sun stèti cacièi zü. Fra de sti lì, i se ponen regurdà u dolmen de Bourigaille[74]. e quelli des Gauds e de la Gray[75]. De ciü, de ruìne truvèi in sce rive du Villard, intu campu de Canjuers, e inta regiùn de Roubiès, a levante du paise, podâse ch'e fassen de riferimèntu a dui vilaggi furtifichèi da preisto(r)ia.

Bibliutêche

A Munsu u gh'è ina mediatêca du cumün, a Médiathèque de Mons, ch'a se tröva inta custrusiùn du veggiu ufissiu du türismu, faciàu in scia Ciàssa de San Bastiàn[78].

Scö(r)e

A Munsu e ghe sun e scö(r)e da l'asilu aa prima(r)ia, misse int'ina custrusiùn a l'estremitè de meridiùn du paise veggiu[79]. Ste lì, dau 2023 e sun intitulèi aa memo(r)ia de Maxime Pelacy (1893-1991), "Zelle", mèstra de scö(r)a pe' tanti ànni a Munsu, dund'a l'é(r)a nasciüa[80].

Dialettu moussencou

[modìfica | modìfica wikitèsto]
U mèximu argumèntu in detaju: Dialettu figùn.

A Munsu, au dì d'ancöi, u se ghe parla ina va(r)ietè du pruvensâle nu gua(r)i dife(r)ènte da quelle di paisi a l'in gì(r)u[81]. A ògni moddu, pe'a ciü parte da sò sto(r)ia, u parlà du pòstu u l'è stètu de tüttu in âtru genere, rivàu cu'i manènti ciamèi daa Ligü(r)ia a stà intu paise, ch'i gh'axevan cuscì purtàu a sò lengua. U parlà de Munsu, u moussencou, fra tütte e va(r)ietè du figùn u l'è stètu quellu ch'u s'è sarvàu pe' ciü tèmpu e che ne sun cunusciüe ciü testimunianse, ch'e ne permetten de ligâlu ae variante du lìgü(r)e de sèntru-punènte scicumme ch'u n'axeva a ciü parte di éxiti in cumün. De ciü, a dife(r)ènsa di âtri, pôchi, scrìti in figùn, quelli in moussencou i fan pröva d'ina va(r)ietè ciü antiga, che pe(r)ò, scicumme ch'a nu l'è cunusciüa l'u(r)igine precisa di manènti rivèi a Munsu, a l'è ciütòstu difissile da identificâ e a nu permette de stüdiâne, in cunfruntu, l'evulusiùn ch'a gh'è stèta de dòppu inta Rive(r)a de Punènte[82].

  • Musée de la Maison monsoise: u l'è in müseu, de prupietè du cumün de Munsu, ch'u se tröva int'ina cà du paise veggiu, ch'a l'ha cunservàu a l'intregu a sò strutü(r)a e u sò aredamèntu u(r)iginâle[83].
  • Éco-Musée "Lou Fournas": u se tröva inta strutü(r)a d'in veggiu furnu de Munsu, dunàu du 1468 da l'Antoine de Villeneuve aa cumünitè in cangiu de di diritti in sò favû. Seràu inti ànni de dòppu da Primma Guèra Mundiâle, u müseu du furnu u cunta da prudusiùn tradisiunâle du pan in Pruvènsa[84].
A strutü(r)a pe'u canissu da fighe, ditu a Munsu u graïssier
(FR)

«Les gens de Mons son fort laborieux et fort économes. Ce sont, j'ose dire, les Chinois de la Provence; car ils ne laissent pas le moindre coin de terre végétale sans le cultiver, dût-il ne contenir qu'une demi-poignée de semence.»

 (LIJ)

«E gènte de Munsu e sun di gran travajanti e di gran risparmiatùi. E sun, e m'incallu a dì, i cinesi da Pruvensa; e nu lascian mancu in càntu de tèra sènsa curtivâlu, ascì s'u pò tegnì numma che ina brancâ de semènsa.»

(Étienne Garcin, Dictionnaire [...] de la Provence ancienne et moderne, 1835[85])

L'ativitè ecunomica ciü impurtante pe' Munsu a l'è stèta pe' de lungu l'agricultü(r)a e, intu detaju, dau 1835 u gh'è scrìtu che e tère du paise, scibèn che rüsteghe e pìne de prìe, e fussen tütte curtivèi, cu'i moussenqui ch'i sun dìti i "cinesi de Pruvènsa" pe'u sò carattere travajante. Intu detaju, i scìti ciü bassi de Munsu i l'é(r)an tegnüi a vigne, u(r)ive e fighe, cu'e cà du paise ch'e l'é(r)an pròpiu au limite d'artessa pe'i u(r)ivèi, mèntre e tère ciü âte e l'é(r)an tegnüe a gran. De gran u se ne campava fìna de ciü de quellu ch'u servìva intu paise, tantu ch'u l'é(r)a aa base de quarche traffegu, mèntre e tère du cumün e furnivan a pruènda ae bèstie, pe'u ciü de taja picìna, di alevamènti nu gua(r)i grossi ch'u gh'é(r)a. U leamme ch'u ne vegnìva da sti lì u l'é(r)a campàu e duve(r)àu pe' leamà e u(r)ive[85].

Dife(r)ènti e sun du restu e qualitèi d'u(r)ive ch'i l'é(r)an pe' tradisiùn tegnüe intu cantùn e ciü intu detaju e trê ciü antighe e sun: e Saleïre, u(r)ìve negre, ciamèi cuscì perché messe aa sarmu(r)a, e Araban, spanteghèi in pò pe' tütte e Arpi Marittime, ciü resistente de âtre, survatüttu au frèidu, e Rabeillo. Inte indagini fète di ànni '70 ne resültan intu specificu pe' Munsu âtre quattru varietèi: e Roussette, e Fourachèle, e Cornalière e e Négret (o Roubeyrol).[86]

Fèste e fe(r)e

[modìfica | modìfica wikitèsto]

Fra e fèste da cumünitè de Munsu e se ponen regurdà quella de Santa Mascima de Callian, Sant'Agâ, au primmu fin de setemâna de frevâ. De zügnu i ghe sun quelle de San Marcelìn, cu'ina messa ch'a l'è dìta inta sò capeletta au campu de Canjuers, a fèsta du patrimôniu ai 15 e a muntâ a San Pe(r)u de Riens ai 29. De ciü, ai 15 d'agustu a gh'è ancù a fèsta patrunâle de Notre-Dame, cun prucesciùn, cuncèrti e âtre manifestasiùi[87].

Du 1835, a Munsu e ghe sun marchèi trê fe(r)e: intu detaju e se tegnivan au segundu lünedì d'arvì, aa primma dumenega passèi i 29 de zügnu e au segundu lünedì d'utùbre[88].

Intu terito(r)iu de Munsu, inta regiùn de San Lu(r)ensu a meridiùn du paise veggiu, u se ghe tröva dui campi da tennis du prupietè du cumün. Intu Valùn du Miron, in riàn ch'u se caccia inta Siagna a levante du paise, u l'è praticàu u canyoning[89], cu'in percursu de ciü o mênu dui chilòmetri pe' ina china de 273 m cu'a cascata ciü âta ch'a l'è de 15 m. In pôcu ciü in zü de dunde stu percursu u finisce inta scciümè(r)a, inte cuscì dìte gu(r)e da Siagna, u se ghe tröva ascì pa(r)eggi straciumbi dund'u se pratica a rampinâ spurtìva[90].

Scindichi de Munsu

[modìfica | modìfica wikitèsto]
U municìpiu de Munsu, castellu Vidal
Periudu Primmu sitadìn Partìu Càrega Nòtte
1789 1791 Jean-Honoré Augier Scìndicu
1791 1791 Claude Sardou Scìndicu
1791 1792 Marcellin Joseph Porre Scìndicu
1792 1795 Honoré Morlan Scìndicu
1795 1797 Jean Pierre Castelly Scìndicu
1797 1798 Pierre Pelacy Scìndicu
1798 1799 Joseph Porre Scìndicu
1799 1800 Jacques Pelacy Scìndicu
1800 1810 André Antoine Jourdan Scìndicu
1810 1815 Jean-Baptiste De Villeneuve-Beauregard Scìndicu
1815 1815 Joseph Porre Scìndicu
1815 1820 Pierre Pélacy Scìndicu
1820 1821 Ignace Jacques Alexandre Bertou Scìndicu
1821 1826 Jean-Joseph Porre Scìndicu
1826 1831 Raymond Jourdan Scìndicu
1831 1838 Marcellin Jean André Porre Scìndicu
1838 1846 Pierre-Joseph Rossel Scìndicu
1846 1848 Joseph Rossel Scìndicu
1848 1849 Joseph Pierre Gras Scìndicu
1849 1851 Jean-Honoré Bertou Scìndicu
1851 1860 Joseph Rossel Scìndicu
1860 1866 Antoine Castelly Scìndicu
1866 1871 Jean-Antoine Paul Scìndicu
1871 1878 Joseph Jean André Jourdan Scìndicu
1878 1884 Alban Antoine Mireur Scìndicu
1884 1896 Louis Pierre Pélissier Scìndicu
1896 1904 Auguste Antoine Porre Scìndicu
1904 1908 Pierre Porre Scìndicu
1908 1910 Joseph Jourdan Scìndicu
1910 1928 Théophile Jourdan Scìndicu
1928 1929 Joseph Carlevan Scìndicu
1929 1936 Pierre Bertou Scìndicu
1936 1944 Raymond Jourdan-Barry Scìndicu
1944 1948 Louis Pélassy Scìndicu
1948 1953 Charles Porre Scìndicu
1953 1971 Alexandre Valente Scìndicu
1971 1977 Ernest Audibert Scìndicu
1977 1983 Alexandre Valente Scìndicu
1983 2001 Alfred Rolland Scìndicu
2001 2008 Roger Pelassy Scìndicu
2008 2020 Eliane Feraud Scìndicu
2020 in càrega Patrick De Clarens Scìndicu

U cumün de Munsu, inte l'ambitu du prugèttu nasiunâle dìtu "Villages Roumains", u l'ha adutàu u vilaggiu de Gurbeşti, in Rumanìa. De ciü, dau 24 de zügnu du 2001, u l'è vegnüu u "pei(r)ìn" du rimurchiatû da còsta Buffle da Ma(r)ìna Militâ(r)e fransese[91], a memo(r)ia di tèmpi antighi quande, de frunte aa capella da San Pe(r)u, e gènte du paise e sendevan in fögu de nötte o in câxu de tèmpu grammu pe' agiütâ e nâve a atracâ intu pòrtu de Saint-Raphaël, cu'i ma(r)inèi de stu paise e de Fréjus che in cangiu i ghe muntavan in pelegrinaggiu[92].

Vìe de cumünicasiùn

[modìfica | modìfica wikitèsto]

U cumün de Munsu u l'è ligàu a quelli vixìn da ina se(r)ie de Routes départementales. Fra de ste lì, a ciü impurtante a traversà u paise a l'è a RD 563, in antìgu clasificâ cumme Route nationale 563, ch'a lìga Fayence cun Séranon passandu pe' Munsu, cunusciüa intu terito(r)iu de stu cumün cumme a Route de Fayence dau paise veggiu vèrsu meridiùn e cumme Route de Castellane vèrsu setentriùn. Aa sò estremitè de setentriùn, intu cumün de Séranon, a se lìga cu'a RN 85, dìta a Route Napoleón ascì[93].

Dapöi u gh'è a RD 56, che dau sèntru a passa au de là da Siagnole pe' zuntâse cu'a RD 37. Sta lì a lìga a RD 563, d'inta regiùn de Bourigaille, cu'u cumün de Callian, dìta a Route de Callian a valle da cruxe(r)a cu'a RD 56 e a Route de Beauregard a munte de sta lì. A l'ürtimu u gh'è ancù a RD 656 che, a partì daa RD 56 inta regiùn de Le Bardandel a rìva fina inta regiùn du Mu(r)ìn de Siagna, piandu u numme de Route de Saint-Cézaire.

U casellu de l'autustradda ciü vixìn u l'è quellu de Mougins, u nüme(r)u 42 in sce l'Autoroute A8, ch'u se tröva ina trentêna de chilòmetri a meridiùn de Munsu[93].

Traspòrtu pübbricu

[modìfica | modìfica wikitèsto]

A Munsu u ghe rìva quarche servissiu de traspòrtu pübbricu in sce stradda, gestìu daa réa da regiùn Pruvènsa-Arpe-Còsta Azüra, a Zou !, da quande a l'è piàu u pòstu da veggia réa du dipartimèntu du Va(r)u, a Varlib. A ògni moddu, u paise u nu l'è traversàu da di servissi de linea fissa, scicumme che a passâghe u gh'è numma che a linea 803, ativâ in sce dumanda[94], ciü che dui servissi riservèi pe'e scö(r)e, a linea 8333[95]. e a 8334[96].

Nòtte au testu
  1. ↑ Dàtti Ldh/EHESS/Cassini fina du 1999[27], Insee a partì dau 2006[28]
Nòtte bibliugrafiche
  1. ↑ PLU: Rapport de présentation, Annexes, Annexe N°01: évolution entre POS et PLU, p. 127
  2. 1 2 (FR) Insee, Populations de référence 2022: Commune de Mons (83080), in sce insee.fr, 19 dixèmbre 2024. URL consultòu o 15 seténbre 2025.
  3. 1 2 (FR) Vito Valenti, Pays de Fayence: Les Sources de la Siagnole, in sce paysdefayence.free.fr. URL consultòu o 16 agòsto 2025.
  4. ↑ (FR) L'eau dans la commune: MONS (83), in sce archive.wikiwix.com. URL consultòu o 16 agòsto 2025.
  5. ↑ (FR) Géoportail - Republique français (Le Moulin de Siagne, 83440 Mons), in sce geoportail.gouv.fr. URL consultòu o 16 agòsto 2025.
  6. ↑ (FR) Mons, in sce toponymes.fr. URL consultòu l'11 seténbre 2025.
  7. ↑ (FR) Ernest Nègre, Toponymie générale de la France, Vul. II, Genève, Librarie Droz, 1991, p. 1172, ISBN 2-600-00133-6.
  8. ↑ Toso, 2014, Parte II. 8. Lessico, p. 98
  9. 1 2 (FR) Laurent Del Fabbro, Dolmen de Riens ou de Saint-Pierre (Mons, Var), in sce delfabbro.fr. URL consultòu o 16 agòsto 2025.
  10. ↑ (FR) Comte Edmonde de Pas, Sur la fouille du dolmen de Peygros à Mons (Var), in Bulletin de la Société préhistorique française, vol. 5, n. 4, 1908, pp. 171-173. URL consultòu o 16 agòsto 2025.
  11. ↑ (FR) Laurent Del Fabbro, Dolmen de la Colle (Mons, Var), in sce archeoprovence.com. URL consultòu o 16 agòsto 2025.
  12. ↑ (FR) Laurent Del Fabbro, Dolmen de Riens ou de Saint-Pierre (Mons, Var), in sce archeoprovence.com. URL consultòu o 16 agòsto 2025.
  13. ↑ avant prop. pg11
  14. ↑ (LA, FR) MM. Henri Moris, Edmond Blanc, LXIX. Donum Poncii Arberti, in Cartulaire de l'abbaye de Lérins publié sous les auspices du ministère de l'instruction publique, Partie 1, Pariggi, Société des lettres, sciences et arts des Alpes-Maritimes, 1883-1905, p. 67.
  15. ↑ (FR) Michel Disdero, Le Polyptyque de Wadalde - Problèmes de Toponymie et de Topographie Provençales au IXe siècle, p. 20. URL consultòu o 16 seténbre 2025.
  16. 1 2 (FR) Ministère de la Culture, Bourg castral d'Avaye, in sce pop.culture.gouv.fr. URL consultòu o 9 seténbre 2025.
  17. ↑ Toso, 2014, Parte I. 3. Gli insediamenti liguri in Provenza, pp. 32-33
  18. 1 2 3 4 (FR) Daniel Solakian, Histoire des moulins de Mons (PDF), in AA.VV., Mons. Ses oliviers, ses mulins, Fayence, Association des Oleiculteurs du Pays de Fayence, 14 seténbre 1985, pp. 9-12.
  19. ↑ https://www.paysdefayence.com/equipements-loisirs/circuit-patrimoine-de-mons/
  20. 1 2 (FR) Rattachement à la France et le XVIème siècle - Archives départementales du Var, in sce archives.var.fr. URL consultòu o 16 seténbre 2025.
  21. ↑ (FR) Vésubie séisme de 1644, in sce azurseisme.com. URL consultòu o 17 seténbre 2025.
  22. ↑ (FR) Cahier de doléances de la communauté d’habitants de Mons (PDF), in sce archives.var.fr, Marsu 1789, p. 1. URL consultòu o 17 seténbre 2025.
  23. ↑ (FR) Cahier de doléances de la communauté d’habitants de Mons (PDF), in sce archives.var.fr, Marsu 1789, p. 2. URL consultòu o 17 seténbre 2025.
  24. ↑ (FR) Cahier de doléances de la communauté d’habitants de Mons (PDF), in sce archives.var.fr, Marsu 1789, p. 5. URL consultòu o 17 seténbre 2025.
  25. ↑ (FR) Cahier de doléances de la communauté d’habitants de Mons (PDF), in sce archives.var.fr, Marsu 1789, p. 4. URL consultòu o 17 seténbre 2025.
  26. ↑ (FR) Meunier aux moulins à farine et à huile de la Siagnole à Mons dans les années 50, in sce memoire-orale.var.fr. URL consultòu o 17 seténbre 2025.
  27. ↑ (FR) Ldh/EHESS/Cassini, Mons, in sce cassini.ehess.fr. URL consultòu l'11 seténbre 2025.
  28. ↑ (FR) Insee, Populations légales 2006: Commune de Mons (83080), in sce insee.fr. URL consultòu o 19 seténbre 2025.
    (FR) Insee, Populations légales 2007: Commune de Mons (83080), in sce insee.fr. URL consultòu o 19 seténbre 2025.
    (FR) Insee, Populations légales 2008: Commune de Mons (83080), in sce insee.fr. URL consultòu o 19 seténbre 2025.
    (FR) Insee, Populations légales 2009: Commune de Mons (83080), in sce insee.fr. URL consultòu o 19 seténbre 2025.
    (FR) Insee, Populations légales 2010: Commune de Mons (83080), in sce insee.fr. URL consultòu o 19 seténbre 2025.
    (FR) Insee, Populations légales 2011: Commune de Mons (83080), in sce insee.fr. URL consultòu o 19 seténbre 2025.
    (FR) Insee, Populations légales 2012: Commune de Mons (83080), in sce insee.fr. URL consultòu o 19 seténbre 2025.
    (FR) Insee, Populations légales 2013: Commune de Mons (83080), in sce insee.fr. URL consultòu o 19 seténbre 2025.
    (FR) Insee, Populations légales 2014: Commune de Mons (83080), in sce insee.fr. URL consultòu o 19 seténbre 2025.
    (FR) Insee, Populations légales 2015: Commune de Mons (83080), in sce insee.fr. URL consultòu o 19 seténbre 2025.
    (FR) Insee, Populations légales 2016: Commune de Mons (83080), in sce insee.fr. URL consultòu o 19 seténbre 2025.
    (FR) Insee, Populations légales 2017: Commune de Mons (83080), in sce insee.fr. URL consultòu o 19 seténbre 2025.
    (FR) Insee, Populations légales 2018: Commune de Mons (83080), in sce insee.fr. URL consultòu o 19 seténbre 2025.
    (FR) Insee, Populations légales 2019: Commune de Mons (83080), in sce insee.fr. URL consultòu o 19 seténbre 2025.
    (FR) Insee, Populations légales 2020: Commune de Mons (83080), in sce insee.fr. URL consultòu o 19 seténbre 2025.
    (FR) Insee, Populations légales 2021: Commune de Mons (83080), in sce insee.fr. URL consultòu o 19 seténbre 2025.
    (FR) Insee, Populations légales 2022: Commune de Mons (83080), in sce insee.fr. URL consultòu o 19 seténbre 2025.
  29. ↑ (FR) Top des noms pour la commune MONS – Var (83), in sce filae.com. URL consultòu o 1º òtôbre 2025.
  30. ↑ (FR) Jean MELLAC, in sce irfa.paris. URL consultòu l'11 seténbre 2025.
  31. ↑ (FR) Provence: Mons, les métiers d'antan, in sce chris07photo.blogspot.com. URL consultòu l'11 seténbre 2025.
  32. ↑ (FR) Paul Griveaud, Jean Vadon: naturaliste de Madagascar (PDF), in Bulletin de Madagascar, n. 302-303, Lüggiu-Agustu 1971.
  33. ↑ (FR) Paroisse de Mons: Eglise Saint-Pierre et Saint-Paul, in sce paroisses.frejustoulon.fr. URL consultòu o 7 seténbre 2025.
  34. ↑ (IT) Ministère de la Culture, Eglise paroissiale Saint-Pierre et Saint-Paul, in sce pop.culture.gouv.fr. URL consultòu o 7 seténbre 2025.
  35. ↑ (FR) Inventaire des campaniles en France, in sce abegui.free.fr. URL consultòu o 7 seténbre 2025.
  36. ↑ (FR) Ministère de la Culture, Cloche, in sce pop.culture.gouv.fr. URL consultòu o 7 seténbre 2025.
  37. ↑ (FR) Ministère de la Culture, Cloche, in sce pop.culture.gouv.fr. URL consultòu o 7 seténbre 2025.
  38. ↑ (FR) Ministère de la Culture, Cloche, in sce pop.culture.gouv.fr. URL consultòu o 7 seténbre 2025.
  39. ↑ (FR) Chapelle Saint-Sébastien et des Pénitents, in sce tuyo.fr. URL consultòu o 7 seténbre 2025.
  40. ↑ (FR) Chapelle Notre-Dame de Pitié, in sce visitvar.fr. URL consultòu o 7 seténbre 2025 (archiviòu da l'url òriginâle o 6 lùggio 2017).
  41. ↑ (FR) Chapelle Saint-Laurent Saint-Roch, in sce visitvar.fr. URL consultòu o 7 seténbre 2025 (archiviòu da l'url òriginâle o 10 lùggio 2017).
  42. ↑ (FR) Mons, Var, Saint Roch ou/et saint Laurent, in sce archive.wikiwix.com. URL consultòu o 7 seténbre 2025.
  43. ↑ (IT) Chapelle St Pierre, in sce provence-alpes-cotedazur.com. URL consultòu o 7 seténbre 2025.
  44. ↑ (IT) Camp de Canjuers, Var (PDF), in sce dignois.fr, p. 2. URL consultòu o 7 seténbre 2025.
  45. ↑ (FR) Chapelle Sainte-Roseline, in sce territographie.map.cnrs.fr. URL consultòu o 7 seténbre 2025.
  46. ↑ (FR) Les édifices religieux de Mons, in sce annuaire-mairie.fr. URL consultòu o 7 seténbre 2025.
  47. ↑ (FR) Mairie de Mons, L'histoire de Mons, in sce mairie-mons83.fr. URL consultòu o 9 seténbre 2025.
  48. ↑ (FR) Château de Beauregard à Mons, in sce chateau-fort-manoir-chateau.eu. URL consultòu l'8 seténbre 2025.
  49. 1 2 3 (FR) Châteaux Var, in sce chateau-fort-manoir-chateau.eu. URL consultòu l'8 seténbre 2025.
  50. ↑ (FR) Ministère de la Culture, Bourg castral de Bourigaille (?), in sce pop.culture.gouv.fr. URL consultòu l'8 seténbre 2025.
  51. ↑ (FR) Château de Bourrigaille à Mons, in sce chateau-fort-manoir-chateau.eu. URL consultòu l'8 seténbre 2025.
  52. ↑ (FR) La mairie de Mons s'installe dans les murs du château Vidal, in sce varmatin.com, 3 utùbre 2023. URL consultòu l'8 seténbre 2025.
  53. ↑ (FR) Aqueduc Romain, in sce visitvar.fr. URL consultòu l'8 seténbre 2025.
  54. 1 2 (FR) Fontaines et lavoirs, in sce paysdefayence.com. URL consultòu l'8 seténbre 2025.
  55. ↑ (FR) Fédération française des associations de sauvegarde des moulins, Moulin de la Siagnole, Mons, in sce moulinsdefrance.org. URL consultòu l'8 seténbre 2025.
  56. ↑ (FR) Var - Les Moulins communaux de Mons, sur la Siagnole, in sce moulinsdefrance.free.fr. URL consultòu l'8 seténbre 2025.
  57. ↑ (FR) Circuit patrimoine de Mons, in sce visitvar.fr. URL consultòu o 9 seténbre 2025.
  58. ↑ (FR) Ministère de la Culture, Bourg castral: castrum d'Esclapon, in sce pop.culture.gouv.fr. URL consultòu o 9 seténbre 2025.
  59. ↑ (FR) Laurent Del Fabbro, Dolmen de Riens ou de Saint-Pierre (Mons, Var), in sce archeoprovence.com, 10 utùbre 2024.
  60. ↑ Roudil & Bérard, 1981, C - Group de Mons: 43. Dolmen de Riens ou de St-Pierre, p. 161
  61. ↑ PLU: Rapport de présentation, Chapitre 3: Diagnostic territorial et évaluation des besoins, Section 3: Diagnostic du patrimoine et de l'habitat, p. 66
  62. ↑ Roudil & Bérard, 1981, C - Group de Mons: 44. Dolmen de l'Avaye, p. 163
  63. ↑ (FR) Laurent Del Fabbro, Dolmen de l'Avaye (Mons, Var), in sce archeoprovence.com, 10 utubre 2024. URL consultòu o 9 seténbre 2025.
  64. ↑ Roudil & Bérard, 1981, C - Group de Mons: 45. Dolmen de la Brainée, p. 163
  65. ↑ (FR) Laurent Del Fabbro, Dolmen de la Brainée (Mons, Var), in sce archeoprovence.com, 10 utubre 2024. URL consultòu o 9 seténbre 2025.
  66. ↑ Roudil & Bérard, 1981, C - Group de Mons: 41. Dolmen de la Colle, p. 157
  67. ↑ (FR) Laurent Del Fabbro, Dolmen de la Colle (Mons, Var), in sce archeoprovence.com, 10 utubre 2024. URL consultòu o 9 seténbre 2025.
  68. ↑ Roudil & Bérard, 1981, C - Group de Mons: 40. Dolmen de Peygros ou de Bourrigaille, p. 157
  69. ↑ (FR) Laurent Del Fabbro, Dolmen de Peygros (Mons, Var), in sce archeoprovence.com, 10 utubre 2024. URL consultòu o 9 seténbre 2025.
  70. ↑ (FR) Laurent Del Fabbro, Dolmen du Colleton (Mons, Var), in sce archeoprovence.com, 10 utubre 2024. URL consultòu o 9 seténbre 2025.
  71. ↑ Roudil & Bérard, 1981, C - Group de Mons: 42. Dolmen de Saint-Marcellin, p. 161
  72. ↑ (FR) Laurent Del Fabbro, Dolmen de Saint Marcellin (Mons, Var), in sce archeoprovence.com, 10 utubre 2024. URL consultòu o 9 seténbre 2025.
  73. ↑ (FR) Laurent Del Fabbro, Tumulus ou tholos des Pounches (Mons, Var), in sce archeoprovence.com, 10 utubre 2024. URL consultòu o 9 seténbre 2025.
  74. ↑ (FR) Laurent Del Fabbro, Dolmen de Bourigaille (Mons, Var), in sce archeoprovence.com, 10 utubre 2024. URL consultòu o 9 seténbre 2025.
  75. ↑ (FR) Laurent Del Fabbro, Mégalithes (dolmens, tombes en blocs, tumulus, menhirs...) des Alpes-Maritimes et du Var, in sce archeoprovence.com, 17 agustu 2023. URL consultòu o 9 seténbre 2025.
  76. ↑ (FR) Centre de ressources Natura 2000, Gorges de la Siagne, in sce natura2000.fr. URL consultòu o 10 seténbre 2025.
  77. ↑ (EN) Natura 2000 - standard data form, Gorges de la Siagne (FR9301574 - SCI), in sce natura2000.eea.europa.eu.
  78. ↑ (FR) Fête du Livre du Var, Médiathèques partenaires, in sce fetedulivreduvar.fr. URL consultòu o 10 seténbre 2025.
  79. ↑ (FR) Ecole primaire Maxime Pelacy, in sce pagesjaunes.fr. URL consultòu o 10 seténbre 2025.
  80. ↑ (FR) L'école communale de Mons porte désormais un nom, in sce varmatin.com, 19 nuvèmbre 2023. URL consultòu o 10 seténbre 2025.
  81. ↑ Toso, 2014, Parte III. 9. Il figun e il provenzale, pp. 111-112
  82. ↑ Toso, 2014, Parte III. 10. Le varietà del figun, pp. 114-116, 118-120
  83. ↑ (FR) Musée La Maison Monsoise, in sce paysdefayence.com. URL consultòu o 10 seténbre 2025.
  84. ↑ (FR) Éco-Musée Lou Fournas, in sce petitfute.com. URL consultòu o 10 seténbre 2025.
  85. 1 2 (FR) Étienne Garcin, Dictionnaire historique et topographique de la Provence ancienne & moderne, Vul. II, Draguignan, Chez de l'auteur, 1835, pp. 216-217.
  86. ↑ (FR) AA.VV., Arboriculture. Fiches techniques (PDF), in Mons. Ses oliviers, ses mulins, Fayence, Association des Oleiculteurs du Pays de Fayence, 2019, p. 33.
  87. ↑ (FR) Oui, la fête patronale de Notre-Dame aura bien lieu à Mons, in sce varmatin.com, 12 agustu 2025. URL consultòu o 10 seténbre 2025.
  88. ↑ (FR) Étienne Garcin, Dictionnaire historique et topographique de la Provence ancienne & moderne, Vul. II, Draguignan, Chez de l'auteur, 1835, p. 220.
  89. ↑ (FR) Vallon de Miron, Mons (Var), in sce descente-canyon.com. URL consultòu l'11 seténbre 2025.
  90. ↑ (FR) Où faire du sport en Mons, in sce alentoor.fr. URL consultòu l'11 seténbre 2025.
  91. ↑ (FR) Mairie de Mons, Parrainage du Buffle, in sce mairie-mons83.fr. URL consultòu l'11 seténbre 2025 (archiviòu da l'url òriginâle o 17 novénbre 2016).
  92. ↑ (FR) Association de Ville Marraines des Forces Armées, Mons (Var), in sce villes-marraines.org. URL consultòu l'11 seténbre 2025 (archiviòu da l'url òriginâle o 16 arvî 2021).
  93. 1 2 PLU: Rapport de présentation, Chapitre 1: Introduction, Section 2: Preséntation géographique, p. 5
  94. ↑ (FR) 803 Transport à la demande Callian → Fayence → Mons (PDF), in sce storage.googleapis.com. URL consultòu o 15 seténbre 2025.
  95. ↑ (FR) 8333 Mons → College de Fayence (PDF), in sce storage.googleapis.com. URL consultòu o 15 seténbre 2025.
  96. ↑ (FR) 8334 Mons → Ecoles maternelle et primaire de Mons (PDF), in sce storage.googleapis.com. URL consultòu o 15 seténbre 2025.

Âtri prugètti

[modìfica | modìfica wikitèsto]

Ligammi de fö(r)a

[modìfica | modìfica wikitèsto]
Contròllo de outoritæVIAF (EN) 23144647637382502000 · BNF (FR) cb152779077 (data) · WorldCat Identities (EN) 23144647637382502000
Estræto da "https://lij.wikipedia.org/w/index.php?title=Munsu&oldid=265035"