Pigàu
AR |
Sta pagina chi a l'è scrita in arbenganese sitadìn |
U pigàu (pigato in italiàn) u l'è ina qualitè ligü(r)e de vì giancu, tipicu d'Arbenga e de sò valè.
Storia
[modìfica | modìfica wikitèsto]U pigàu u pìa u sò numme dae macce picìne ch'u tènde a fà i axinélli quande ch'i sun maü(r)i, dìte pròpiu e pighe[1][2][3], o, pe' cuntu de di âtri scrìti, dau latìn picatus, che a ògni moddu u fa(r)ea turna de riferimèntu ae macce ch'u mustra in scia pélle gianca[4][5]. Inte quarche pòstu vixìn a Arbenga, cumme au Se(r)iâ, u l'è cunusciüu fina cu'u numme de "ruscese giancu", sènsa cunscide(r)â a cunfüxùn ch'a gh'è de spessu cu'u vermentìn[3].
U pà che e u(r)igine du pigàu i sa(r)ean inta Tesaja, in Grecia, pe' rivà inta Ligü(r)ia inte di tèmpi antìghi o du Sei-Settesèntu, pe' mezzu da Spagna e da Còrsica. Du 1830, grassie a l'arsiprève d'Utuê, don Francesco Gagliolo, u n'è stètu repiàu a curtivasiùn che, a ògni moddu, u l'ha cumensàu a rivà in sci merchèi numma che du 1950, vendüu a 300 franchi da l'impresa du Rodolfo Gaggino[2][5]. Ai 21 de setèmbre du 1873, inte l'ucaxùn d'ina mustra in Arbenga cu'i vì curtivèi intu sò sircunda(r)iu, fra e üghe gianche ciü impurtanti u gh'é(r)a pròpiu u pigàu d'Arbenga, "ciamàu vermentìn inte Löa". Segundu e pulitiche d'alantu(r)a pe'e campagne, scicumme ch'u gh'é(r)a tante qualitè de pôca difuxùn, inte stu Cumissiu Agra(r)iu du sircunda(r)iu, fèti tütti i cunfrunti, u s'è cunsejàu che, pe'u giancu, u se metesse numma che u pigàu in Arbenga e a vaena aa Prìa e a Finâ. Ste va(r)ietè, defèti, e l'axevan ina resa ciü âta e i nu patìvan u pòrtu, da duve(r)à pe' trâghe survetüttu du vìn de tütti i giurni ciü che de fìn[6].
Tantu aa vista che, ancù de ciü, pe'a genetica, u pigàu u l'è cumpagnu strêtu du vermentìn, l'âtru vì a üga gianca ciü spantegàu inta Ligü(r)ia, tantu che pe'i stüddi ciü mudèrni u se pò cunscide(r)à u pigàu cumme in clône antìgu de st'âtra qualitè[7].
Prudüsiùn
[modìfica | modìfica wikitèsto].jpg)
U pigàu, stu(r)icamènte, i l'han missu de lungu inta Ligü(r)ia de punènte e, pe'u ciü, tra u mâ e e culìne inti cumüi d'Arbenga, Utuê, Arnascu, No(r)i, Finâ, A Ma(r)ìna de Diàn e U Duseu. Pe' stu fètu, u l'è ina va(r)ietè de riferimèntu pe'a DOC Rive(r)a Ligü(r)e de Punènte, inte tütte e sò pursiùi d'Arbenga, de Finâ e d'Utuê. Inte tüttu u gh'è 250 ha de vigne de pigàu[1], cu'in vì che, daa töppia, u sciòrte a fà in sci 20-30 chilli d'üga o ancù de ciü[3].
Au de fö(r)a da Ligü(r)ia u nu se tröva gua(r)i de ciante de pigàu, cun pôche vigne fra a Tuscâna e u Bassu Piemunte ma sènsa ch'e l'aggen ina funsiùn strutü(r)âle, au puntu ch'u l'è ün di vì ciü carateristichi e lighèi au sò terito(r)iu de tütta l'Italia[1].
Cumensàu u prucessu pe' rivà au vìn, u pigàu u pòrta a du mustu ch'u g'ha ina strutü(r)a bûna e ina cumpunènte arumatica bèn marcâ. De sòlitu u l'è missu inte butte d'asâ, dund'u ghe resta dai sinque ai sette mesi e pöi pe' trèi inte butìe, cuscì ch'u se mantegne frescu, sa(r)àu e cu'a sò identitè, ma u nu manca de versciùi cun di cürti passaggi sur lie o intu legnu pe' fâne muntà u vulümme e a cumplescitè. Pe'i sücche(r)i e i fenôli ch'u g'ha, u pigàu u pò passà fina inte de versciùi ciü strutü(r)èi, de media etè[1][2].
Carateristiche
[modìfica | modìfica wikitèsto]Cianta
[modìfica | modìfica wikitèsto]U pigàu u l'è in vì ch'u bötta tantu verde e ch'u nu patisce gua(r)i u seccu e u ma(r)ìn, de cundisiùi tipiche de fasce da Ligü(r)ia. U prefe(r)isce di sciti pove(r)i, cun de prìe inta tèra, ch'i fassen passà bèn l'ègua, e u cangia de 'n pò e sò carateristiche s'u l'è purtàu inte di terén dife(r)ènti dai soi, dunde a ògni moddu u s'adatta ciütostu bèn. U tènde a patì u mà giancu mèntre u rexiste bèn aa perunospera, ch'a tucca ciü i rappi che e föje, grassie aa pélle di axinélli ch'a l'è ciütostu spessa. I rappi i maü(r)an in sciu tardìu, cu'a vendegna ch'a cazze fra a fìn de setèmbre e i primmi d'utubre. A l'è tardìa ascì inti bötti, ch'i sun cacièi d'arvì, e intu pèrde e föje, che pe(r)ò e cruan primma che intu vermentìn[1][3].
E föje de ste ciante e sun de media grandessa, in sciu reundu e in pôcu a punte, de mediu spesù e cun quarche bulla in simma, bèn che de mênu du vermentìn, ciü che avêghe di dènti regula(r)i. I axinélli i sun turna de media grandessa, tundi e daa pélle ch'a l'è spessa e cun tanta pruìna, de cu(r)û gianu-vèrde e pichetàu de pighe tipiche quandu ch'i sun maü(r)i. A purpa a nu manca de sciügu, cu'in prufì arumaticu fìn ma ch'u se fà cunusce e ch'u tènde au terroir, tantu che u pigàu u l'è ün di gianchi de l'Italia a avêghene de ciü[1][3].
Vin
[modìfica | modìfica wikitèsto]U vìn da pigàu u g'ha in cu(r)û gianu paja che de spessu u tènde au du(r)àu. A l'anastu u pòrta di udûi cumplessi de maccia medite(r)anea, agrümmi, perseghi, güsti, sciu(r)e gianche e, de votte, fina de l'amê e di idrocarbü(r)i inte sò versciùi ciü stagiunèi. Au güstu u l'è savu(r)ìu, mine(r)âle, cun de l'aciditè bèn pa(r)egiâ e ina strutü(r)a pìna. U resta in bucca pe' du tèmpu, pe' finì cun du sa(r)àu tipicu di vìn da Rive(r)a de Punènte[1].
Üsu
[modìfica | modìfica wikitèsto]A prudüsiùn da pigàu a finisce squaxi du tüttu intu vìn, pe' tantu che a sò üga a riva a di prêxi ciü âti s'a l'è vendüa pe' stu destìn[3]. Stu vìn u l'è mensunàu inte dife(r)ènti denuminasiùi prutette: defèti, u pò êsse duve(r)àu inta DOC da Rive(r)a Ligü(r)e de Punènte, dund'u gh'è ricunusciüu fìn dau 1988, e, s'u gh'è zuntu l'indicasiùn da vigna, ascì pe'e trê suttudenuminasiùi d'Arbenga, da Rive(r)a de Sciu(r)e e de Finâ, dund'u g'ha da êsse armenu u 95% du vìn p'avêghe u ricunuscimèntu. De ciü, u se tröva u pigàu fina inte due IGT de Terasse d'Impe(r)ia e de Culìne de Zena[1][2].
Nòtte
[modìfica | modìfica wikitèsto]- 1 2 3 4 5 6 7 8 (IT) Pigato, in sce quattrocalici.it. URL consultòu o 17 lùggio 2026.
- 1 2 3 4 (IT) Vino Pigato: origini e produzione, in sce oliocarli.it. URL consultòu o 17 lùggio 2026.
- 1 2 3 4 5 6 (IT) R. Carlone, Pigato, in sce catalogoviti.politicheagricole.it. URL consultòu o 17 lùggio 2026.
- ↑ (IT) Daniela Guaiti, Liguria - La grande cucina regionale italiana, Edizioni Gribaudo, 2010, p. 23.
- 1 2 (IT) AA.VV., Pigato, in I vitigni autoctoni del Gambero Rosso, Rumma, Gambero Rosso, 2006, p. 54, ISBN 88-87180-91-1.
- ↑ (IT) Atti della Giunta per la Inchiesta Agraria e sulle condizioni della classe agricola, vul. X, Rumma, Forzani e C., 1883, p. 322.
- ↑ (IT) Grandi vini bianchi del Nord Italia: Riviera Ligure di Ponente Pigato DOC, in sce blog.vino.com, 14 d'agustu du 2018. URL consultòu o 17 lùggio 2026.
Ligammi de fö(r)a
[modìfica | modìfica wikitèsto]- (IT) R. Carlone, Pigato, in sce catalogoviti.politicheagricole.it. URL consultòu o 17 lùggio 2026.