Sâta a-o contegnûo

Punte de Prìa (Sann-a)

Questa pagina a l'è scrita in savuneize
Da Wikipedia
SV
 Questa pagina a l'è scrita in savuneize, a-a manea de l'Essiu d'a Ciann-a
U punte mïóu d'insc'â zinn-a de mancinn-a d'a sciumèa

U Punte de Pria (Ponte dei Saraceni o Ponte Filippo Maria Visconti in italiàn) u l'è 'n punte de l'Etè de Mezu ch'u travèrsa a sciumèa de Cügén in curispundensa de Zinoua, 'na burgä int'u cumün de Sann-a ch'a l'è cresciüa proppiu p'â prezensa de stu punte[1][2].

Stoja

[modìfica | modìfica wikitèsto]

P'â tradiçiùn, stu punte u siea stètu fabricóu ciü o menu d'u 1434, a-i tenpi d'a scignurìa d'u Feippu Marìa Viscunti insce Sann-a, e cuscì u gh'ea scritu insce 'na targa ch'a l'ea ciantä int'e mu̇àgge d'u punte che peró, pe cuntu d'u stòricu Gio Tommaso Belloro de Sann-a, a ghe siea stèta levä a-i tenpi d'u Napuliùn[n. 1][4]. Da-i papé d'alantùa u se pö vedde cumme, d'u 1431, a travagesse zà a maserìa p'â fàbbrica d'u punte, cu'e prìe döviè pe tiälu sciü che ne vegnivan da Çelle[5].

A tütte e manee, u punte ch'u se vedde a-a giurnä d'ancö u nu l'è stètu u primmu a traversä chì a sciumèa, ma ansi u puriea truväse finn-a int'u scitu de 'n punte de l'etè rumann-a. Scibén che nu ghe segge de ruvinn-e d'u punte d'alantùa, quande d'u 1952 u s'è fètu 'n scävu insc'â zinn-a drita d'a sciumèa pe méttighe 'n tübbu d'u gazzu, a 50 cm a-u de sutta d'u terén u l'è stètu truvóu 'n toccu de risö bèllu paigiu a quellu ch'u gh'è insc'ou punte e, a-i 90 citti, u n'è sciurtìu 'n ätru fètu de ciappe ben louè. U l'è puscìbbile che sta descuvèrta a faxesse pärte de 'n'opera ligä a 'n'antiga stradda rumann-a, ch'a l'aviea traversóu a sciumèa insce 'n punte missu proppiu dund'u gh'è u Punte de Prìa[6].

A ogni moddu, ciü che di papé che parlan de 'n punte finn-a da-a fin d'u Milleçentu, u Punte de Prìa u l'è stètu de següu fabricóu in çimma 'n ätru, ch'u gh'äva ciü èrchi fèti de prìe, ch'u l'è mensünóu da-u stòricu savuneize Giuàn Batista Verzelìn[n. 2] e che, de prubàbbile, u l'è stètu purtóu vìa da 'na pinn-a d'a sciumèa[1]. Insc'ou punte se pöan vedde i segni de di travaggi fèti ancùn doppu d'u 1434, cu'ina ricustruçiùn inpurtante d'u Seiçentu e d'i interventi ciü picìn fèti finn-a de l'Öttuçentu[1][n. 3], tütti mensünè int'i atti de di scrivén de Sann-a[9]. A-u tenpu d'a grande inundaçiùn d'u 25-27 de setenbre d'u 1900 u Punte de Prìa u l'è stètu l'ünicu a sarväse fra de quelli insc'â sciumèa, vegnindu u sulu pasaggiu in funçiùn tra Vuè e Sann-a[10].

U punte u l'è prutezüu cumme bene cultüräle da-u 22 de dixenbre d'u 1933[11] ma d'u 2000, a despetu de tante pruteste, u n'è stètu cacióu zü a ranpa de punente pe fä rözu a 'n ätru èrcu de ciüméntu, cuscì da zlargä a gèa d'a sciumèa[4].

Descriçiùn

[modìfica | modìfica wikitèsto]

U Punte de Prìa u gh'ha 'na furma a schenn-a d'äze, cu'in sulu, grande èrcu zbascióu ch'u l'è lungu ciü o meno 30 metri e ch'u l'è ciantóu dritu int'a gèa d'a sciumèa[1][9]. Cumm'u dixe u sö numme, u l'è fètu p'ou ciü de prìe, cavè e purtè chi da Çelle, mentre l'èrcu u l'è fètu de muìn. E ranpe, cun quella de levante ch'a l'è in pärte int'e mu̇àgge de due chè[1], sun ciantè insce quelle d'u punte ciü antigu e, de drentu, gh'han de mu̇àgge misse de travèrsu che van da 'n fiancu a l'ätru d'u punte. Ste tramezann-e spartiscian cuscì e ranpe inte ciü seçiuìn, che sun stète inpìe cun d'a gèa de sciumèa ch'a gh'ha d'i sc-ciappi de çeramica d'u Seiçentu mesc-ciè int'u mezu. Da-i rèsti d'u risö d'u punte ciü antigu u s'è vistu cumme a vìa vegia a gh'avesse 'n fundu fètu de risö tundi missi in gìu a de prìe ciü grandi. De ciü, scibén ch'u nu pà guèi früstu, u vegiu risö u l'ea ciü bassu int'u mezu che da-e pärte. Da-u punte ciü antigu pan finìi int'a strutüa finn-a di tocchi d'u parapetu che, p'ou fiancu facióu insc'â vìa, u duveva ese incavóu a furmä 'na spece de banca, dunde quelli che ghe pasävan puxeivan pugiä u càregu e pôsäse[9].

A-a giurnä d'ancö u punte u l'è urmäi destacóu da-e vege vìe che u traversävan, che p'ou ciü sun scentè e interunpìe da-e stradde mudèrne, da-a feruvìa e da l'autustradda. De ste vìe antighe, de là da l'ègua a stradda a l'andäva avanti vèrsu de Vuè, mentre a levante d'u punte a se spartiva inte due ramme. L'ünn-a a pasäva ciü da vixìn a-u mä, traversandu u paize de Zinoua, mentre l'ätra u pasäva pe cuntra ciü in ätu, muntandu sciü da-a gexa vegia d'u Santu Spiritu pe traversä a burgä d'i Brichetti[12].

Notte

[modìfica | modìfica wikitèsto]
Notte a-u tèstu
  1. ↑
    (LA) «MCCGCXXXIIII - Opus huius pontis perfeclum fuit dominante Illustri Principe dno Philippo Maria Duce Mediolani etc. ac Ianue dno, gubernanteque Magco Franc. Barbavaria locumtenente suo in Saona et in occidentali Riperia» (LIJ) «1434 - A fàbbrica de stu punte a l'è stèta finìa sutt'a-u duminiu de l'Ilüstre Prìnçipe Scignù Feippu Marìa, Dücca de Milàn ecc. e Scignù de Zena, e sutt'a-u guvèrnu du Magnificu Françescu Barbavara, u sö lögutenente a Sann-a e int'a Rivea de Punente.»
    (Tèstu d'a targa insc'ou punte[3])
  2. ↑
    (IT) «S'innalzò il ponte di Zinola mirabile per un solo arco ristorato in su' vecchi fondamenti [...]» (LIJ) «U s'è isóu u punte de Zinoua, mensünóu p'ou sulu èrcu e cumudóu in çimma a de vege fundaçiuìn [...]»
    (Giuàn Batista Verzelìn, Delle memorie [...] della città di Savona, 1885[7][8])
  3. ↑ Prezenpiu, tra e deliberaçiuìn d'u Cumüne de Sann-a perché u punte u fuise rangióu, u se pö mensünä quelle d'u 2 de märsu d'u 1456, d'u 18 de mazzu d'u 1605 e d'u 17 de mazzu d'u 1613. De ciü, int'a segunda mitè d'u Seiçentu, u capitàn Giömu Güstävu u n'ha fètu rinfursä e fundaçiuìn[4].
Notte bibliugrafiche
  1. 1 2 3 4 5 (IT) Ponte medievale, in sce srvcarto.regione.liguria.it. URL consultòu o 2 arvî 2025.
  2. ↑ (IT) Marco Ricchebono e Carlo Varaldo, Savona, Le città della Liguria, Vul. 1, Zena, Sagep, 1993, p. 173, ISBN 88-7058-057-1.
  3. ↑ (IT) Vittorio Poggi e Poggio Poggi, Cronotassi dei Principali Magistrati che ressero e amministrarono il Comune di Savona dalle origini alla perdita della sua autonomia - Parte IV. (dal 1421 al 1470) (PDF), in Atti della Società Savonese di Storia Patria, XVII, Sann-a, Tipografia Savonese, 1935, p. 50.
  4. 1 2 3 A Campanassa, Lünäju 2009 (PDF), in sce acampanassa.it, 2009, p. 16.
  5. ↑ Deraggi, 2020, pp. 131-132
  6. ↑ (IT) Francesca Bulgarelli, Ponti romani della Val Quazzola e del Finalese lungo la Via Julia Augusta, in Lorenzo Quilici e Stefania Quilici Gigli (a cüa de), Strade romane, ponti e viadotti, Rumma, L'Erma di Bretschneider, 1996, p. 238, ISBN 88-70-62951-1.
  7. ↑ (IT) Giuàn Batista Verzelìn, Delle memorie particolari e specialmente degli uomini illustri della città di Savona, Vul. 1, Sann-a, Bertolotto & Isotta, 1885, p. 301.
  8. ↑ Deraggi, 2020, p. 131
  9. 1 2 3 (EN) Ponte di Zinola o Ponte dei Saraceni, in sce fastionline.org. URL consultòu o 2 arvî 2025.
  10. ↑ (IT) AA.VV., Piano locale di adattamento ai cambiamenti climatici per il rischio alluvioni del Comune di Savona (PDF), Cumüne de Sann-a, 31 mazzu 2019, p. 68.
  11. ↑ (IT) Decreto di vincolo (PDF), in sce srvcarto.regione.liguria.it. URL consultòu o 2 arvî 2025.
  12. ↑ Deraggi, 2020, p. 129

Bibliugrafìa

[modìfica | modìfica wikitèsto]
  • (IT) Aureliano Deraggi, Zinola, in Atti e Memorie della Società Savonese di Storia Patria, Vul. LVI, Sann-a, Società Savonese di Storia Patria, 2020, pp. 127-145.

Ätri prugètti

[modìfica | modìfica wikitèsto]
Estræto da "https://lij.wikipedia.org/w/index.php?title=Punte_de_Prìa_(Sann-a)&oldid=267473"