Sciur padrun da li beli braghi bianchi (cansón)

Da Wikipedia
Sata a-a navegassion Sata a-a serchia
ZE
Quésta pàgina a l'é scrîta in léngoa zenéize
AcLiBr.jpg

A Grafîa adeuviâ a l'é quélla de l'Académia Ligùstica do Brénno

Sciur padrun da li beli braghi bianchi l'é 'na cansón popolâre do Nord Italia cantâ da-e lavoratrîci stagionâli de rizæe -e mondinn-e-. A prìmma versción discografica e a ciù conosciûa a l'é de Giovanna Daffini.[1] [2]

Descriçion e stöia[modìfica | modìfica wikitèsto]

E mondinn-e[modìfica | modìfica wikitèsto]

Mondinn-e aprêuo a louâ

E mondinn-e êan lavoratrîci stagionâli de rizæe de Vercélli, Novâra e Pavia. Louâvan into perîodo d'alagamênto di cànpi da-a fìn d'Arvî a-i prìmmi de Zùgno. Êan dònne proveniénti da l'Emìlia-Romàgna, o Véneto e a Lonbardîa, dæto ch'a màn d'òpia piemontéize a no l'abastâva.

O lòu o conscistéiva into trapiantâ (trapianté in Piemontéize): e piantìnn-e do rîzo vegnîvan divìse a masétti e distribuîe a-e mondinn-e ch'anândavan a l'inderê cómme-i gànbai, e trapiantâvan, (fâxéivan 'n béuggio co-o dîo inta bràtta, sótta-o fi d'ægoa) e into mondâ (mondé) che l'êa l'arancâ e erbàsse infestànti che crescéivan inta rizæa e ostacolâvan a créscita de piantìnn-e do rîzo.

E rivendicaçioìn[modìfica | modìfica wikitèsto]

Monuménto a-a Mondinn-a, a Vercelli

O travàggio da monda o l'êa  bén bén difûzo in Italia Setentrionâle,  specialménte in Piemónte tra a fìn  do XIX sécolo  a-a  prìmma meitæ do XX, se tratâva de stâ de giornæ intrêghe inte l'ægoa fin a-e zenogge, descâse a schénn-a cegâ a arancâ e infestànti; e  tormentæ da sinsâe, tafàni e moscìn. Mondâ l'êa un di travàggi ciù fadigôzi in agricoltûa, l'oràrio pezànte 10-12 ôe o l'à  caozòu a-i prìmmi do Nêuveçénto  sciòperi e agitaçioìn, a principâle rivendicaçión, bén riasónta da-a cansón "Se otto ore vi sembran poche" ch'a l'amiâva a òtegnî a giornâ de éutto ôe.

Tra o 1906 e o 1909 i comûni do Vercellêize àn aprovòu regolaménti ch'achéugeivan sta rivendicaçión.

A versción de Giovanna Daffini [modìfica | modìfica wikitèsto]

Quest'én e prìmme righe e ina traduçión

Sciur padrun da li béli braghi bianchi

föra li palanchi föra li palanchi
sciur padrun da li béli braghi bianchi
föra li palanchi ch'anduma a cà.

A scüsa sciur padrun
sa l'èm fat tribülèr
i era li prèmi volti
i era li prèmi volti
a scüsa sciur padrun
sa l'èm fat tribülèr
i era li prèmi volti
ca 'n saiévum cuma fèr.

Sciô padrón da-e bélle brâghe giànche

fêua e palànche, fêua e palànche
sciô padrón da-e bélle brâghe giànche
fêua e palànche ch'anémmo a ca
ch'o scûze sciô padrón
se l'émmo fæto tribolâ
êan e prìmme vòtte (...)
e no sàimo cómme fâ.

A léngoa da versción de Giovanna Daffini a l'é stæta definia una Koiné, ch'a conbina prezénpio e fórme verbâle da prìmma persónn-a plurale -uma e quelle in -em. Ma a ciù parte di træti porieivan vegnî da-a Bàssa mantovann-a, da-a quae vegniva Giovanna Daffini, o da-a vixinn-a Bassa de Reggio, dove a l'é visciua. Dötréi céni in sciâ léngoa:

  • Palanche (inta versción de Daffini Palanchi) a l'é 'na pòula ligure ma ch'a s'atreuva ascì inte quarche dialetto lombardo. A porieiva êse stæta adeuvià pe fâla rimâ co-a pòula bianchi.
  • Gh'é 'na alternansa fra e dexinénsa -uma, ch'a l'é piemontéize/novaréize, e -em, ch'a porieiva êse lonbàrda ma ascì emiliann-a.
  • Plurâle feminìn in -i: li braghi bianchi (a Parma, in cangio, l'artìcolo pl. fem. o l'é il), ch'o porieiva êse novaréize ma ch'o s'adeuvia ascì inte provìnçie de Mantova e Reggio.
  • Particìpio de in -at: fat,[3] e infinîo in -èr,[4] difûzi in Emilia e inta Bàssa mantovann-a.

Gh'é âtre verscioìn da cansón inte quae a vocâle germànica Ö a no vegne adeuviâ: Fòr in cangio de Föra, e o plurâle feminìn o l'é in -e.[5]

Nòtte[modìfica | modìfica wikitèsto]

  1. https://www.youtube.com/watch?v=oeApyVt15b0.
  2. Ina biografia de Giovanna Daffini chi: http://www.enciclopediadelledonne.it/biografie/giovanna-daffini/.
  3. cf. novaréize e tùtto o lonbàrdo sùd-òcidentâle fait.
  4. Novaréize/verceléize/pavéize -à.
  5. Ina verscion da Modena: https://www.youtube.com/watch?v=3M2I-W7tO54 e 'n âtra da Vercelli; http://cgil-vcval.eu/wp-content/uploads/2015/08/sciur-padrun.mp3.