Serbia

Da Wikipedia
Sâta a-a navegaçión Sâta a-a çèrchia
ZE
Quésta pàgina a l'é scrîta in léngoa zenéize
AcLiBr.jpg

A Grafîa adeuviâ a l'é quélla de l'Académia Ligùstica do Brénno

A bandêa da Sèrbia
A poxiçión da Sèrbia in sciâ càrta giögràfica
Càrta fìxica da Sèrbia

A Sèrbia (Србија in sèrbo, trasliteròu in Srbija, prononçiòu [sř̩bija]), conosciûa ofiçialménte cómme Repùbrica de Sèrbia (Република Србија in sèrbo, trasliteròu in Republika Srbija, prononçiòu [repǔblika sř̩bija]), a l'é 'n pàize de l'Eoröpa sùd-òrientâle sénsa sbócco in sciô mâ.

Giögrafîa[modìfica | modìfica wikitèsto]

A Sèrbia a se trêuva a-a croxêa tra a Cianûa Panònica e i Balcâni. A confìnn-a a nòrd con l'Ungherîa, a nòrd-èst co-a Romanîa, a sùd-èst co-a Bulgarîa, a sùd co-a Macedònia do Nòrd, co-o Montenéigro a sùd-òvest e con Croàçia e Bòsnia-Erçegòvina a ponénte. Pe de ciù, a rivéndica o confìn con l'Albanîa ascì, pe mêzo do teritöio disputòu do Kosovo.

A Sèrbia a l'à 'na popolaçión de ciù ò mêno 7 milioìn de abitànti. A sò capitâle, e çitæ ciù grànde da naçión ascì, a l'é Belgràddo.

Stöia[modìfica | modìfica wikitèsto]

Into teritöio da modèrna Sèrbia a l'é atestâ a prezénsa de l'òmmo scìnn-a da-o Paleolìtico; pe cóntra, e gènte slâve són arivæ inte l'àrea into sécolo VI, creàndo vàrri stâti regionâli inte l'Âta Etæ de Mêzo e de spésso vasàlli di régni di Bizantìn, di Frànchi e di Ungheréixi. O Régno de Sèrbia o l'à òtegnûo o riconosciménto ofiçiâ da-a Sànta Sêde e da Costantinòpoli into 1217, arivàndo a-a sò màscima estensción inte l'ànno 1346 con l'inpêro sèrbo. A-a meitæ do sécolo XVI, l'inpêro òtomàn o l'à conquistòu l'intrêga región da Sèrbia d'ancheu, contròllo ch'o l'é duòu scìnn-a-a controfensîva da monarchîa asbùrgica, a quæ a l'à incomensòu a espàndise vèrso a Sèrbia centrâle a partî da-a fìn do sécolo XVII, méntre a mantegnîva cómme sò bâze a Vojvodina. A-o prinçìpio do sécolo XIX, a rivoluçión sèrba a l'à portòu a-a creaçión de 'n stâto naçionâle, a prìmma monarchîa costituçionâle de l'àrea, a quæ co-o ténpo a l'à òcupòu di âtri teritöi ascì[1].

Aprêuvo a-e consegoénse da Prìmma Goæra Mondiâle e a-a sucesîva unificaçión de l'ecs teritöio da corónn-a asbùrgica da Vojvodina co-a Sèrbia, a naçión a l'à parteçipòu a-a fondaçión da Iogoslàvia insémme a âtri pàixi de slâvi meridionâli, entitæ unitâia ch'a l'é existîa in vàrie fórme scìnn-a-e goære iogoslâve inti ànni '90. Depoî a disoluçión da Iogoslàvia a Sèrbia a l'à formòu pe quàrche ànno 'na federaçión co-o Montenéigro[2], a quæ a s'é desfâ in mòddo pacìfico inte l'ànno 2006, fæto ch'o l'à portòu a Sèrbia a diventâ tórna 'na naçión indipendénte e sovrànn-a pi-â prìmma vòtta da-o 1918[3]. Into 2008, i raprezentànti de l'Asenblêa do Kosovo àn diciaròu in mòddo unilaterâle a sò indipendénsa, fæto ch'o l'à caxonòu de reaçioìn despæge inta comunitæ internaçionâle méntre a Sèrbia a contìnoa a rivendicâ quéllo teritöio cómme sótt'a-a sò sovranitæ.

Economîa e polìtica[modìfica | modìfica wikitèsto]

A Sèrbia a l'é 'na repùbrica parlamentâre, costituçionâle e unitâia, co-în'economîa a rédito médio-âto a-o 64° pòsto inta clasìfica globâle de l'Ìndice de Svilùppo Umâno. A l'é un di ménbri de Naçioìn Unîe, do Conséggio d'Eoröpa, de l'OSCE, do Partenariâto pi-â Pâxe, da BSEC, do CEFTA e a l'é in córso a procedûa pe l'intrâ inta WTO.

A partî da-o 2014 a naçión a l'à inandiòu de tratatîve con l'Unión Eoropêa, con l'òbietîvo de intrâghe vèrso o 2025[4]. Formalménte a Sèrbia a l'é 'n pàize ch'o va aprêuvo a 'na polìtica de neotralitæ militâre. A naçión a garantìsce ascisténsa sanitâia universâle e educaçión primâia e secondâia de bàdda a tùtti i sò çitadìn.

Nòtte[modìfica | modìfica wikitèsto]

  1. (EN) Steven W. Sowards, The Serbian Revolution and the Serbian State, Michigan State University. URL consultòu l'8 arvî 2022.
  2. (EN) Yugoslav Agreement on Succession Issues (2001), in sce dipublico.com.ar, 3 agòsto 2010. URL consultòu l'8 arvî 2022 (archiviòu da l'url òriginâle o 26 màzzo 2012).
  3. (EN) FR Yugoslavia Investment Profile 2001 (PDF), EBRD Country Promotion Programme, p. 3. URL consultòu l'8 arvî 2022 (archiviòu da l'url òriginâle o 28 seténbre 2011).
  4. (EN) A credible enlargement perspective for and enhanced EU engagement with the Western Balkans (PDF), in sce ec.europa.eu, 6 frevâ 2018. URL consultòu l'8 arvî 2022.

Bibliografîa[modìfica | modìfica wikitèsto]

Âtri progètti[modìfica | modìfica wikitèsto]

Colegaménti estèrni[modìfica | modìfica wikitèsto]

  • (SREN) Scîto ofiçiâ, in sce srbija.gov.rs. URL consultòu o 7 arvî 2022.
Contròllo de outoritæVIAF (EN151202876 · ISNI (EN0000 0000 9526 6709 · LCCN (ENn85195919 · GND (DE4054598-2 · NDL (ENJA00570825 · WorldCat Identities (ENn85-195919