Sâta a-o contegnûo

Tiensèn

44°16′41.4″N 8°25′36.58″E
Questa pagina a l'è scrita in savuneize
Da Wikipedia
(Rindirisòu da Teissen)
SV
 Questa pagina a l'è scrita in savuneize, a-a manea de l'Essiu d'a Ciann-a
Tiensèn
cunträ
Localizaçión
StâtoItàlia Itàlia
Región Ligüria
Provìnsa Sann-a
Comùn Cügén
FraçiónValeggia
Teritöio
Coordinæ:44°16′41.4″N 8°25′36.58″E
Altitùdine30 m s.l.m.
Abitanti189[1] (1971)
Âtre informaçioìn
CAP17047
Fûzo oràrioUTC+1
Cartògrafîa
Màppa de localizaçión: Liguria
Tiensèn
Tiensèn
Wikidata · Info

Tiensèn, Tiénsén[2] o Teissen[3] (Terentianum in latìn, Tiassano in italiàn) a l'è 'na cunträ de Valeggia, fraçiùn d'u cumün lìgure de Cügén[4], cunpreiza tra u sö cappulögu e a çenträle elettrica de Vuè. D'antiga urigine rumäna, fundä int'u cunpresoju de Vada Sabatia, a se prezenta d'ancö cumme 'na tipica burgä de canpaĝn̂a quèxi d'u tüttu restaurä.

Tiensèn a l'è 'na cunträ de canpaĝn̂a ch'a se tröva int'u cumün de Cügén, inte 'na puziçiùn ciü èrta rispèttu a-a ciann-a de Vuè[5]. A l'è missa a-i pé d'a custêa ch'a dividde e valè d'e sciümèe Segnu e Cügén, che inte stu toccu a parte da-u cuscì ditu Briccu d'a Cruxe e a munta finn-â Simma de Rocche Gianche (555 m)[6].

A cunträ a se dezvilüppa lungu u sö caruggiu prinçipä, ancö intitulóu a-a Cunçeçiùn, ch'u parte d'inta capeletta da-u mèximu numme, a levante d'u paize, e ch'u va vèrsu punente, int'u valùn d'u Segnu[5].

Tiensèn u dev'ese nasciüu, inte 'n moddu scimile a-e cuntrè de Munsu, Ne Gaggiordi e Valeggia Survann-a, cumme paize agriculu, scibén ch'u gh'ha 'n'urigine ben ciü antiga d'e ätre. U tupónimu, ch'u ne vegniea da-a furma latinn-a Terentianum, u l'è segnu d'a sö prubabile fundaçiùn cumme villa patriççia, cu'i terén cürtivè tütt'a l'in gìu, i sö magazìn e-e cà d'i manenti che sun stèti u primmu centru d'u paize[5][7]. L'è puscìbbile che, int'i anni d'a duminaçiùn rumann-a, a pasesse proppiu d'in Tiensèn a Via Aemilia Scauri, ch'a tacäva Vada Sabatia cun Acquae Statiellae muntandu sciü p'â Colla de Cadebunn-a, durvìa d'u 109 avanti Cristu da-u pretù Marcus Aemilius Scaurus[5].

Inte l'Etè de Mezu a cunträ a l'ea cunpreiza int'u feudu de Cügén, cedüu da-i marcheixi aleramici a-a Cumünn-a de Sann-a a-i 23 de nuvenbre d'u 1192. A ogni moddu i ommi de Tiensèn se sun fitu liberè da-u cuntrollu cumunäle, pasandu int'i seculi XIII e XIV sutt'a-u guvèrnu d'a diocexi asemme a Veirasca, ancö dita Muntaĝn̂a[8]. De stu fètu chì u l'è segnu 'n'ürtima mençiùn d'u pagamentu d'u fodro a-a Cumünn-a da parte d'e gente de Tiensèn e de Munsu, scössu d'u 1203[9].

De quelli anni Tiensèn u l'è vegnüu u paize ciü inpurtante fra de quelli insc'â zinn-a de drìta d'a sciümèa Cügén, tantu da ese çernüu cumme cappulögu d'u feudu d'u vescu ch'u cunprendeiva Muntaĝn̂a, Perniati e Munsu ascì[10]. Tiensèn, alantua indicóu cumme Trazzani, u l'è pasóu cun de tère d'a diocexi tra Vuè e Cügén a-u cuntrollu zeneize, scibén ch'a l'ea zà stèta ucüpä ciü votte doppu che sti lì l'ävan pigióu a castelanìa de Cügén[11], cu'u Pappa Urbänu VI ch'u l'ha dunä a-a Repübrica d'u 1385[12]. D'u Quattruçentu u paize u l'ha peró cumensóu a pèrde de inpurtansa, cu'u dezvilüppu d'u növu burgu de Valeggia insce di terén de bunifica[2]. U duminiu zeneize u l'è ancùn andètu avanti quand'a l'è pasä a refurma d'u 1537, ch'a l'äva spartìu e canpaĝn̂e de Cügén tra Sann-a e Zena, finindu dunca d'u 1797[5][13]. A parte zeneize, cu'u sö centru insce Tiensèn a repigiä i antighi cunfìn d'a gastaldia Teazani, a cunprendeiva i paixi de Lanrussu, Perniati, Nuxe, Muntaĝn̂a e Munsu ascì[14].

Evuluçiùn demugrafica

[modìfica | modìfica wikitèsto]

Abitanti censìi[n. 1]

Löghi de'nteresse

[modìfica | modìfica wikitèsto]

Architetüe religiuze

[modìfica | modìfica wikitèsto]
  • Capella de l'Immaculä Cunçeçiùn: a l'è 'na capella d'u Seiçentu, missa a l'inprinçippiu d'a stradda ch'a travèrsa a cunträ. Int'a mu̇aggia in faccia a-a capella u gh'ea 'n basurilievu d'u Çinqueçentu cu'a Madonna d'a Mizeicordia, oua sustituìu da 'na cupia intantu che l'uriginäle u l'è stètu rangióu[19].

Architetüe civili

[modìfica | modìfica wikitèsto]
  • Türe de Tiensèn: a l'è 'na türe d'u Seiçentu, tiä sciü a pruteçiùn d'u paize da-i sachezzi d'i bandìi e d'i Türchi. A strutüa d'a türe a l'è èrta trei cièn e a gh'ha 'na bäze quadräta[20].
  • Villa Garùn: villa cun parcu deré a-a türe d'a burgä, a sö realizaçiùn a remunta a-u Seteçentu e a gh'ha 'na strutüa a due äe perpendiculäre, ch'a sèra u curtì[20].
Notte a-u tèstu
  1. ↑ Primma d'u 1936 e da-u 1981 nu gh'è ciü de infurmaçiùin sciccumme ch'â pupulaçiùn de Tiensèn a l'è cuntä inte quella de Valeggia.
    1936: pupulaçiùn rexidente[15].
    1951: pupulaçiùn rexidente[16].
    1961: pupulaçiùn rexidente[17].
    1971: pupulaçiùn rexidente[18].
Notte bibliugrafiche
  1. ↑ (IT) Istituto centrale di statistica, 11° censimento generale della popolazione: 24 ottobre 1971 (PDF), Vul. III, Fasc. 7, Rumma, 1974, p. 19, toua II.
  2. 1 2 Malandra, 1967, p. 107
  3. ↑ Cassanello, Murialdo e Ciciliot, 2011, p. 40
  4. ↑ (IT) Statütu d'u Cumün de Cügén (PDF), in sce dait.interno.gov.it. URL consultòu o 6 novénbre 2023.
  5. 1 2 3 4 5 Torre di Tiassano, 2000, Relazione Storico-artistica, p. 1
  6. ↑ Cassanello, Murialdo e Ciciliot, 2011, p. 4
  7. ↑ Malandra, 1967, p. 108
  8. ↑ Malandra, 1967, p. 119
  9. ↑ Malandra, 1967, p. 128
  10. ↑ Malandra, 1967, p. 120
  11. ↑ Malandra, 1967, pp. 143-144
  12. ↑ Malandra, 1967, pp. 149-150
  13. ↑ Cassanello, Murialdo e Ciciliot, 2011, p. 6
  14. ↑ Malandra, 1967, p. 171
  15. ↑ (IT) Istituto centrale di statistica del regno d'Italia, VIII censimento generale della popolazione: 21 aprile 1936-XIV (PDF), Vul. II, Fasc. II, Rumma, Tipografia Ippolito Failli, 1937, p. 10, toua II.
  16. ↑ (IT) Istituto centrale di statistica, IX censimento generale della popolazione: 4 novembre 1951 (PDF), Vul. I, Fasc. 32, Rumma, Soc. Abete, 1956, p. 20, toua II.
  17. ↑ (IT) Istituto centrale di statistica, 10° censimento generale della popolazione: 15 ottobre 1961 (PDF), Vul. III, Fasc. 9, Rumma, 1964, p. 21, toua II.
  18. ↑ (IT) Istituto centrale di statistica, 11° censimento generale della popolazione: 24 ottobre 1971 (PDF), Vul. III, Fasc. 7, Rumma, 1974, p. 14, toua II.
  19. ↑ (IT) Tiassano, nel nome della crosa, in sce quilianonline.it. URL consultòu o 15 novénbre 2023.
  20. 1 2 Torre di Tiassano, 2000, Relazione Storico-artistica, p. 2
  • (IT) Guido Malandra, Storia di Quiliano, in Atti e Memorie della Società Savonese di Storia Patria, vol. I, Sann-a, Sucêtè Savuneize de Stoja Patria, 1967, pp. 101-190.
  • (IT) Nicolò Cassanello, Francesco Murialdo e Furio Ciciliot, Toponimi del Comune di Quiliano, in Progetto toponomastica storica, vol. 1, Sucêtè Savuneize de Stoja Patria, 2011, ISBN 88-85-86600-X.

Ligammi de föa

[modìfica | modìfica wikitèsto]
Estræto da "https://lij.wikipedia.org/w/index.php?title=Tiensèn&oldid=263464"