U Lantèrnìn (Berzezzi)
SV |
Questa pàgina a l'è scrita in berzezìn |
.jpg)
U Lantèrnìn u l’è u numme ch’u se dà a-u Färu o Fanä (Faro di Capo Vado in italiàn), int’a pärte ciü a levante d’u cumüne de Berzezzi, a-i cunfìn cun Vuè. L’inpiantu de segnalasiùn a distansa u l’è in funçiùn a partì da-u 1883 e u se tröva a-i pé d’u Cävu ch’u ghe dà u numme in italiàn.
Descrisiùn
[modìfica | modìfica wikitèsto]L'inpiantu u l'è cunpostu de 'na ture äta 34 metri custruìa int'i ürtimi anni de l'Öttuçéntu. A se mustra cun 'na bäze otagunäle, ch'a se strenze manimàn ch'u se riva 'nsc'â punta, duv'u gh'è u fanä che de nötte u spära a lüxe a 'n'altessa de 43 metri 'nsc'ou livellu du mä, de moddu ch'a se posse vedde ascì da luntàn.
A ture a l'è tütta tinta de giancu, cuscì cumme u cazegiätu ch'u gh'è atacä, u̇n tenpu döviä cumme abitasiùn d'u guardiàn. A l'è 'na custrusiùn a tréi cen, cun u̇n mìnimu de decurasiuìn int'a faciäta, spartìa pe lungu in tréi livelli da dùe curnixi in rilievu, segundu 'n güstu neuclàŝĉicu, ch'u se vedde ascì int'i cunturni d'i barcuìn. Defèti l'architetüa a se sumeggia a quella d'i ätri färi custruìi da-u Geniu Civile inte quellu perìudu.
Insc'â ture u se ghe munta pe vìa de 'na scäa a lümàçça ch'a gh'ha 220 schen de granitu. Da-u balóu ch'u gh'è in çimma u se munta ancùn 'na scaetta e u se riva duv'u gh'è a lüxe d'a lantèrna.[1]
De nötte u fà lüxe travagiandu segundu d'i cicli FL(4), cunscistenti in quattru lanpi de lüxe gianca ch'i se ripeten de cuntinuu. A serie de lanpi a düa 15 segundi e a mesc-cia d'i mumenti de unbra cun d'i mumenti de lüxe. U Lantèrnìn u se çende pe mezu segundu, pe poi smurtäse pe u̇n segundu e mezu, questu pe trè votte de séguitu, poi u̇n ürtimu lanpu u l'è mandä pe mezu segundu, cun doppu u̇n mumentu de scüu ch'u düa ciü d'i ätri (8 segundi e mezu). Da chì u cuntinua u ciclu.
I scistêmi de lüxi ch'u munta i sun mudèrni e sun spartìi inte duì mudelli, ognidün pe sö cuntu. U ciü grossu u l'è u̇n módulu MAXLED 800 EFF, ch'u pèrmétte a-a lüxe de vegnì sparä fina a quatorze miggia de distansa (quèxi 26 chilómetri). S'u duvesse capitä di guasti o s'u duvesse satä a curente u ghe n'è u̇n ätru d'emèrgénsa, ch'u l'è u̇n módulu MLED-155. A lüxe de stu chì a pö ese vista da 7 miggia (ch'i sun 13 chilómetri). L'inpiantu, ancö, u funçiuna cun óttica fissa e u l'è d'u tüttu outumàticu.[2]
Stoja
[modìfica | modìfica wikitèsto]
U Lantèrnìn vistu da punente, int'u 1939, tra e unde
U fanä tintu a bande, cartulina d'u 1940
Vèrsu a fin de l’Öttuçéntu u se sentiva u bezöĝn̂u de ’n färu ch’u puresse ilüminä u camìn a-e nävi ch’i pasävan intu trètu de mä a punente de Zena, seguendu e rutte vèrsu a França e a Spaĝn̂a, ch’u puresse funçiunä cumme segnalasiùn, scicumme ch’u gh’ea ’na grossa distansa da cruvì fra u Cävu de Meĵe (d’Andöa) e a Lantèrna (de Zena).
Ünna primma idea de tiä sciü ’n färu da ste pärti chì a l’ea stèta pruposta da-u Ministru d’i travaggi pübblici Raffaele Mezzanotte, int’u mezu d’i incuntri a-a Càmera d’i Depütè a-i 15 de zenä d’u 1879, duv’u se diva che:
“U̇n bèllu nümeru de bastimenti che da Zena i van int’i porti d’u meridiùn d’a França o inte quelli d’a Spaĝn̂a, quand’i rivan vixìn a-u Cävu de Vuè i nu gh’han, spece int’e nötti de fuschìa, u̇n puntu de ricunuscimentu, perchè, mentre u l’è davéi difìççile pe lu̇ätri vedde a-u de là d’u färu de Zena, i nu pöan ancùn scorze quellu d’u Cävu de Meĵe.
A navegasiùn inte stu trètu de mä a vegne dunque menu següa e nu sensa perìcculi, cumme testimoĝn̂an i naufraggi che sun capitè int’i anni pasè. L’è pe questu ch’u l’è stètu dumandä de mette ’nsc’ou Cävu u̇n färu, ch’u posse fä capì a-i naveganti ch’i sun vixìn a-a radda de Vuè, duvve puriàn truvä u̇n postu següu pe riparäse, e u servià ascì cumme guidda, s’i duvessan andä a Sann-a”
Raffaele Mezzanotte, Ministru d’i travaggi pübblici, 15 de zenä d'u 1879[3]
P’ou färu a vegne stansiä ’na speiza de 70 000 lìe da-u mèximu Ministru, cun ’na serie de discusciuìn fète doppu a stu prupóxitu.
Inte ünna d’e sedüte ch’i se sun tegnüe doppu u se fà prezente e intensiuìn d’a Cumisciùn fèta aposta, sut’â nómina de l’unurévule Zanardelli. Tra i numinè u gh’ea l’inzegné Parodi, ch’u sustegniva ciü de tütti l’inpurtansa de l’inpiantu, mentre u gh’ea a magiuransa ch’a l’aveiva vutä pe tiä sciü ’n färu de quärtu ùrdine, ben ciü picìn de quantu u se pensäva a l’inprinçippiu. L’inzegné defèti u spunciäva pe fäghe vegnì u̇n färu ch’u fuise de sugundu o armenu de tèrsu ùrdine. Cunträju a-a vutasiùn d’a magiuransa u l’ea ascì u depütä Boselli, ch’u l’aveiva fètu ’n interventu a prupóxitu a-a Càmera d’i Depütè.
Nunustante e ratèlle, u vegne püblicä l’elencu d’i färi da custruì lungu e coste d’u Reĝn̂u, investindu in tüttu u̇n migliùn de lìe de speiza straurdinäja, da spartì int’u perìudu 1879-1883. Int’a lista, u färu u l’è prezentä cumme de IV ùrdine.[4]
Int’u perìudu 1886-1887 u rizülta zà in funçiùn, tantu ch’u cunpäre int’i registri d’e speize d’u Ministeru d’i Travaggi pübblici. U se sà che u custu de l’ilüminasiùn e d’a manutensiùn de tütti i inpianti, a l’épuca sutta a-a Pruvincia de Zena, u l’ea rivä a ciü de 20 000 lìe e u gh’è cunpreizu ascì quellu de Berzezzi.[5]
Int’i primmi anni d’a sö ativitè u fanä u figüa inte l’Elenco dei Fari e Fanali d’a Regia Marina, indicä inte l’edisiùn d’u 1880 e inte quelle d’i anni a vegnì cumme “Faro di Capo Vado”, e u se dixe ch’u l’è missu “ ’nsc’ou runpicollu d’u Cävu da vixìn a l’estremitè d’u Mö d’a Cäva de Berzezzi”.[6]
Int’u perìudu d’a Segunda Guèra Mundiäle, a strutüa a l’ha patìu i danni de ’n ataccu vìa mä inte l’estè d’u 1940. In particuläre a costa tra Vuè e Sann-a a l’ea u̇n obietivu inpurtante, p’ou fètu d’u portu, d’e indüstrie e d’i depóxiti ch’u gh’ea.[7] A quattr’ùe de matìn d’u 14 de züĝn̂u u caciaturpedinée françeize Aigle, ch’u s’ea purtä a 15 miggia da-a costa de Berzezzi, u l’aveiva bunbardä a baterìa de Vuè e u färu, cu’i sö canuìn da 138/40, sensa che a difeiza italiäna a puresse rispunde.[7] Riparä, u l’è stètu turna açeizu a-i 14 de mazzu d’u 1945.[8]
Int’i anni u lantèrnìn u l’ha vistu a prezensa de ciü faristi, che se sun avicendè, ün d’i ürtimi a travagiäghe u l’è stètu Felice Tirotto, fina a-i anni ’90.[9]
Notte
[modìfica | modìfica wikitèsto]- ↑ Il Faro di Capo Vado, appunti dell'associazione L'îzua.
- ↑ (IT, EN) Faro di Vado Ligure - E.F. 1514, in sce marina.difesa.it. URL consultòu o 21 lùggio 2026.
- ↑ (IT) Il Faro di Capo Vado, in sce ilmondodeifari.it. URL consultòu o 21 lùggio 2026.
- ↑ (IT) Sessione 1878-79 - Discussioni - Tornata del 10 maggio 1879, in Atti Parlamentari, vol. 279, Istituto poligrafico e zecca dello Stato, 1879.
- ↑ (IT) AA.VV., Raccolta degli atti stampati per ordine della Camera legislatura, vol. 15, Rumma, Camera dei Deputati, 1886, p. 95.
- ↑ (IT) AA.VV., Elenco dei fari e fanali, semafori e segnali marittimi esistenti sulle coste del Mare Mediterraneo, Mar Nero, Mar d'Azof, Mar Rosso, Golfo d'Aden e Benadir, Zena, Regio Istituto Idrografico, 1883, p. 98.
- 1 2 (IT) Pier Paolo Cervone, La Seconda Guerra Mondiale (PDF), in Savona in guerra, Sann-a, ISREC Istituto Storico della Resistenza e dell’Età Contemporanea della provincia di Savona, 2013, p. 26.
- ↑ (IT) WAIL – LI-004,ITA-017-Vado Ligure (PDF), in sce arigenova.it. URL consultòu o 23 lùggio 2026.
- ↑ (IT) Marco Bagatin, Il guardiano del faro di Capo Vado, una vita a contatto con il mare. Il ricordo del figlio Michele Tirotto, in sce ilsecoloxix.it, 9 seténbre 2025. URL consultòu o 23 lùggio 2026.
Ätri prugètti
[modìfica | modìfica wikitèsto]
Wikimedia Commons a contêgne di files in sce U Lantèrnìn
