Spesa
Da Wikipedia
| SP | Questa pagina a l'è scrïa in lengua spessinn-a |
| Spesa | |||
|---|---|---|---|
| Stato: | |||
| Region: | |||
| Provinsa: | |||
| Coordinæ: |
|
||
| Superfiçie: | 51 km² | ||
| Abitanti: |
|
||
| Densitæ: | 1.848 ab./km² | ||
| Fraçioin: | Biassa, Cadamà, Campigia, A Fose, Maola, Mugian, Pitei, San Veneo, Sarbia | ||
| Comuni vixin: | Arcòa, Folo, Lerse, Pòrtivene, Ricò, Riomasoe, Vessan Ligure | ||
| CAP: | 19100, da 19121 a 19126, da 19131 a 19139 | ||
| Pref. tel: | 0187 | ||
| Codiçe ISTAT: | 011015 | ||
| Codiçe cadastro: | E463 | ||
| Nomme abitanti: | spesini | ||
| Santo patron: | San Giusepe | ||
| Giorno festïo: | 19 marso | ||
| Sito istituzionale | |||
Spesa (La Spezia in Italian) l'è un comüne d a Liguria e o capoluogo da provinsa de Spesa.
Co i se 94.263 abitanti (ar 31/12/2005) l'è 'r segondo comüne ciü popoloso d a Liguria, darè a Zena.
Indiçe |
[Modificâ] Geògrafia
Se tröva quasi au confin co a Toscann-a int'o Golfo de Spesa.
[Modificâ] Stoia
Ö territoìu spessin e i sö dintörni l'eö abitè da tempi antighiximi, cumme demustràn i reperti de l'etè dö fëro e dö bronso retrovè int'e altùe e int'e vixinn-e valà.
Sun d'epoca römana i sciti de Luni, de Amegia e, drento aö Golfo, de Vaignan. A San Vito (Maola) i resti roman sun stæti deströtti pä costruçoin de l'Arsenale dä Maìna;
Int'o periödo medievàle sun nasciùe e Signörìe: de i Vessano, dei Da Passan e dei Lavagna. Int'o XII secolo i territòi dö Golfo enträan int'e l'orbita dä Compagna Zeneixe, faxendo cresse i çentri de Carpena e Vesigna. Ma pe çirca vint'anni ö borgo de Spesa nö se trœva ciü sottòposto aö dominio zeneixe, quando Nicolò Fieschi costruìsce a sö Signoria, tra Sarzana e Dägna, in contrasto a Zena. A sto periodo se inixia a costrüì ö Castello San Zorzo, in çimm-a a cullinn-a dö Poso. Int'o 1273 Zena se repigg-ia a suvranitè dä zona. Vegnàn costruìe e mura, palassi publici, un ospedale. Int'o 1407 ä cittæe a nòmina un Podestà e poi un Capitan. Ö svilüppo dä cittæe continua fin aö Seiçento.
Int'o XIX secolo a cittæe a l'è sede de e vacançe dei Savoia e dö Re. Int'a segönda metà de l'Otoçento Spesa cangia o sö aspettö de borgo sarà e a devegnà capitâ militâ maritima, cun trasformaçoin impörtanti che a fan diventâ a cittæe capulögu de provinsa. Int'o 1862, iniçairon i lavüi de l'Arsenâ Militâ Maritimo, dapprimma pensòü da Napoleone e oùa costruïa da voluntè dö Cavour e Domenico Chiodo, Offiçiâ dö Xenio Militâ.
I lavöi duraron sett'anni, e l'arsenâ ö vegne inauguròu ö 28 agosto 1869 da Domenico Chiodo. Cö a costruçoin de l'Arsenâ a cittæe cangia aspeto, e gha un rapidö svilüpo econòmico insemm-e a un aumento demografego: a popolaçoin a l'ea de 31.500 unità int'o 1881, 60.000 unità int'o 1901, 123.000 unità int'o 1940).
Insemm-e a l'Arsenâ venèo fæte nèuve fortificaçoin int'e cullinn-e dö Golfo. Naxievan industrie militäri:a OTO Melara e i cantëi naväli de Mugiano e ö se svilüppa o porto mercantì.
[Modificâ] Pòsti de interesse
Portovene, Lerse, Telao, La Ria ("Le Grazie"), e Sinque Tere: (Riomasoe, Manaea, Corniggia, Vernazza, Muntarussu) Lievàntu
[Modificâ] Economia
A Spesa o ghè o porto che o porta tanti guadagni a cittæ. 'N ta sona de Spesa gheno sentinæia de asiende che ö lavoran co ü porto.
[Modificâ] Cultùa
Da arcuni ani i ghè er "Pop Eye Festival", na rasegna musicale ch'i a visto partesipae paeci artisti de livelo mondiale (Lou Reed, Patty Smith, Sonic Youth, Afterhours, ecc.) e o Sercantigo "Cercantico", er mercao de cose antighe ch'i se fa 'n ciasa Cavour (ovveo ciasa der Mercao) a prima domenega de ogni mese. l' urtima domenega de novembre a fatoria 'n ciasa co e bestie de e asiende agricole d a provinsa.
[Modificâ] Manifestasion
[Modificâ] Feste e fëe
A Fea de San Giusepe ghè ogni ano er 19 marso, in occasion d a festa der Santo patrono de Spesa. A fea dua 3 sorni e i gh' eno 500 commercianti ambulanti de tüti canton ch'i venio 'nta sona compresa tra ciasa Europa, i giardin publici e er lungomae d a pasegià Morin.
N autro apuntamento storico d a sità i è a Festa der mae, ch' i ghè ogni ano a prima domenega der mese de agosto. A festa dua 2 sorni er primo sorno gh' è a sfilaa 'n maschea a tema pe e vie da sità o segondo sorno i ghè a disputa der Palio der Golfo, a gaa remiera de e 13 borgate der Golfo de Spesa, a manifestasion finissa a domenega sea co 'no spettacolo de feghi artificiali su e aigue der golfo.


