Mëxinn-a

A mêxìnn-a - Detàggio de 'n dipìnto do Gustav Klimt

A mêxìnn-a ò meixìnn-a (da-o latìn medicina, da-o vèrbo medeor "mêga, cuâ") a l'é a scénsa ch'a stùddia e moutîe, a seu cûa e-a seu prevençión. A s'òcupa in generâle de mantegnî e promêuve a salûte, che l'Òrganizaçión Mondiâle da Sanitæ (OMS) a l'à definîo cómme 'n stâto de conplêto benstâ fìxico, mentâle, soçiâle e no sôlo cómme l'asénsa de moutîa. O mêgo o l'é a figûa ch'a l'exèrçita a pràtica da mêxìnn-a.

Descriçión e stöia

Inte prìmme soçiêtæ preistòriche e moutîe vegnîvan conscideræ cómme fenòmeni d'òrìgine sorvianaturâle e dónca tànto a magîa cómme a religión avéivan un ròllo inportànte inta mêxìnn-a. E cûe conscistéivan in èrbe, sperlenghéuie, òraçioìn, pòrteboneur e tùtti i âtri remédi aministræ da-a figûa do mêgón. O mêgo grêgo Ipòcrate de Kos (460 a.C. - 370 a.C.), outô di scrîti che conpónn-an o Corpus Hippocraticum, o l'é stæto o prìmmo a consciderâ e moutîe cómme 'n fenòmeno naturâle ligòu a de caxoìn fìxiche e pe sta raxón o l'é tegnûo pò-u poæ da mêxìnn-a òcidentâle. A teorîa di quàttro umoî da lê desvilupâ a saiâ repigiâ da-o mêgo româno Galén de Pèrgamo e a restiâ a-a bâze da mêxìnn-a òcidentâle pe sécoli.

Cómme l'Ouröpa a l'é intrâ inte l'Etæ de Mêzo, o progrèsso inta scénsa e inta mêxìnn-a se són portæ a-o Vixìn Levante e a l'Àxia òcidentâle, pe scioî tórna in Ouröpa sôlo into Rinasciménto. Sto repìggio o l'é stæto permìsso da 'n càngio de prospetîva colturâle da-o dogmatîximo de l'Etæ de Mêzo a l'òservaçión drîta, ch'a l'à inspiròu di travàggi cómme o tratòu De humani corporis fabrica (1543) de l'Andrea Vesalio.

Tra-o XIX e-o XX sécolo e nêuve tecnologîe àn avûo 'n ròllo esençiâle into progrèsso da mêxìnn-a, cómme prexénpio inti câxi de l'invençión de l'anestexîa do William Morton (1846), a conprensción de l'inportànsa de régole de netîxe con Ignáz Semmelweis, a scovèrta di gèrmi do Louis Pasteur e-a conprensción do seu ligàmme co-e moutîe co-o Robert Koch, a scovèrta di ràggi X do Wilhelm Röntgen (1895) e-a scovèrta da penicilìnn-a de l'Alexander Fleming (1928).

A-a giornâ d'ancheu, l'amugiâse de 'na quantitæ stramezuâ d'informaçioìn e-o bezéugno d'anâ a-o de là de l'outoritæ di espèrti, àn sponciòu a mêxìnn-a vèrso 'n modéllo bazòu in sce l'evidénsa. A Mêxìnn-a Bazâ in sce l'Evidénsa (in ingléize Evidence-based medicine, EBM) a l'é 'n método pi-â deçixón clìnica ch'o dêuvia a mêgio evidénsa a dispoxiçión, insémme a l'espertîxe clìnica e a-i valoî do paçiénte, pe goidâ l'ascisténsa a ògni paçiénte.

Âtri progètti

Altri progetti

• Wikimedia Commons

• Wikimedia Commons a contêgne di files in sce Mëxinn-a