Revulüçiun munegasca
MC |
Achësta pa̍gina e̍ scrita ün munegascu |
A revulüçiun munegasca e̍ üna perioda d'a sto̍ria de Mu̍negu marca̍ da üna seria de cunfronti üntra u po̍pulu munegascu e u pri̍ncipu Albertu Primu da u 1910 a u 1911[1] ch'an menau â dispariçiun d'a munarchia assulüta e a prumülgaçiun d'a prima Cunstitüçiun de Mu̍negu[2].
Ragiue
[modìfica | modìfica wikitèsto]Ün 1910 prun de munegaschi eru sença de travayu e marcuntenti d'u pri̍ncipu Albertu Primu, che vivëva e investiva a Parigi e pa ga̍ire ün Mu̍negu. Ëlu ava aiçi̍ interdiu a i munegaschi de travaya̍ a u Casin, cun d'i gran prublemi per ë poche terre che gh'eru a Mu̍negu e pe̍giu perche̍ alura nun gh'eru mancu d'ë üsine. I munegaschi eru sulu 1.482, a u cuntrari tüti i abitanti arrivavu a 19.121 persune. Ün cumitau munegascu a̍ fau signa̍ d'ë petiçiue e rachœye e demande d'a gente[3].
Pœi i cuntestatari an esigiu üna cunstitüçiun e ün parlamentu, menaçandu de renversa̍ a munarchia. D'ë a̍utre demanda eru u süfragiu üniversale per u Cunsiyu cumünale e a süpressiun d'u munupolu de Camille Blanc, mera de Beausoleil e de Roland Bonaparte ün sci'a Suçieta̍ d'i bagni de Mu̍negu. Tüti demandu ch'ë finançe d'u statu fussu separae da ë finançe persunale d'u pri̍ncipu[4][5].
Evenimenti
[modìfica | modìfica wikitèsto]
A revulüçiun munegasca a̍ cumençau cun a creaçiun d'u "cumitau munegascu". Ün marsu d'u 1910 üna delegaçiun a livrau ün ultimatum a u Palaçi per u pri̍ncipu[6].
Restau sença resposta, u seze de marsu, dopu üna reüniun pü̍blica a u teatru d'ë varieta̍ unde a̍ parlau Suffren Reymond, œtu çentu persune an remuntau u carru̍giu d'i Gazumetri e se sun rassemblae ün sci'a piaça d'arme e ün sci'u cursu d'a Porta Nœva.
Ün capu de gabinetu d'u pri̍ncipu a̍ reçevüu üna delegaçiun e gh'a̍ prumessu de fa̍ qarcosa de decisivu, sença precisa̍. Qarche giurnu dopu Albertu Primu a̍ fau ün'urdenança ün sci'a liberta̍ de stampa aiçi̍ ünt'i giurnali d'upusiçiun cun a liberta̍ de reüniun e l'eleçiun a u cunsiyu cumünale a süfragiu üniversale[7]. I manifestanti reclamu tamben ciü independença a respëtu d'a França[8].
Achëstu ü̍rtimu puntu a̍ scaudau a fula ch'a̍ dunca piyau d'assaltu U Palaçi e, dopu üna giurna̍ de lüta cun i carabinie̍, u pri̍ncipu s'e̍ refügiau ün França[9]. E̍ cusci̍ nasciüu ün guvernu pruvisori e u pri̍ncipu, cunsiyau da so' fiyu, per sarva̍ a sitüaçiun a̍ cunferiu üna custitüçiun, anunça̍ da u pri̍ncipu Lui̍ â fin de zena̍.
D'u çinqe de fevra̍ d'u 1911 s'e̍ pruclamau a custitüçiun[10], ch'a̍ creau u Cunsiyu naçiunale, ma u pri̍ncipu a̍ gardau a ciü̍ gran parte d'i so' puteri. Ün 1922 e̍ mortu u pri̍ncipu Albertu e u so' fiyu Lui̍ e̍ devegnüu u pri̍ncipu Lui̍ Segundu.
Note
[modìfica | modìfica wikitèsto]- ↑ (EN) Events that made the history of 1910-What they were, where they happened and the chief actors in them ; Crash of Absolutism and the Growth of Republican Ideas, in The New York Times, 1° de zena̍ d'u 1911.
- ↑ (EN) Monaco gets constitution; Prince Albert Proclaims It as Gift to His 1,200 Subjects (PDF), in The New York Times, 8 de zena̍ d'u 1911.
- ↑ (FR) Milena Radoman, La constitution a 100 ans, in Monaco Hebdo, 27 de zena̍ d'u 2011.
- ↑ (EN) More reform in Monaco ; Prince Albert Surrenders Control of the Government Finances, in The New York Times, 16 d'utubre d'u 1910.
- ↑ (EN) Riviera season opening ; Changes Wrought by the New Political Status of Monaco, in The New York Times, 23 d'utubre d'u 1910.
- ↑ (EN) Throne of the prince of Monaco in danger; Constitution or Revolution the Ultimatum from Half the Subjects of the Little Kingdom, in The New York Times, 13 de marsu d'u 1910.
- ↑ (EN) Monaco to have parliament ; Prince, Heretofore Absolute, Decides to Meet Wishes of Subjects, in The New York Times, 29 de marsu d'u 1910.
- ↑ (EN) Monaco is showing emmity to France ; French Government Following Events in Little Principality with Close Attention, in The New York Times, 27 de nuvembre d'u 1910.
- ↑ (EN) Is Monaco doomed ? Other nations want it; Germany, Italy and France Cast Envious Eyes on the Little Principality and Its Own People Demand a Republic, in The New York Times, 11 de deçembre d'u 1910.
- ↑ (FR) Ordonnance constitutionnelle du 05/01/1911 du 5 janvier 1911, in Journal de Monaco, 7 de zena̍ d'u 1911.
Vi̍nculi esterni
[modìfica | modìfica wikitèsto]- (EN) Monaco gets constitution; Prince Albert Proclaims It as Gift to His 1,200 Subjects (PDF), in The New York Times, 8 de zena̍ d'u 1911.
