Sâta a-o contegnûo

Prîa de Issel

Azónzi conligaménti
Quésta pàgina a l'é scrîta in zenéize
Da Wikipedia
ZE
 Quésta pàgina a l'é scrîta in zenéize, segóndo a grafîa ofiçiâ

A Prîa de Issel, dîta Prîa de Coppèlle ascì, a l'é 'n magheu ch'o s'atrêuva a-e Giutte, vixìn a l'Ægoasànta, inta localitæ Bric Caramello. A l'é stæta descovèrta into 1908 da-o studiôzo e reçercatô Arturo Issel, da-o quæ a pìggia defæti o nómme.

A Prîa de Issel

A diferénsa de scîti archiològichi scìmili, che pe êse preservæ da àtti de vandalìsmo són acescìbili sôlo a-i studiôxi e a-i pöchi che ne conóscian a poxiçión, sta prîa a l'é bén segnalâ e a l'é ciantâ lóngo 'n sentê marcòu. A se prezénta cómme 'na ciàppa de talcoscìsto a-o livéllo do terén e in sciâ seu fàccia l'é conservòu vàrie inçixoìn, cómme coppèlle, motîvi filifórmi e crôxifórmi, circonferénse e âtre figûe.

Contèsto

[modìfica | modìfica wikitèsto]
Arturo Issel, scensiòu, geòlogo, paleontòlogo e malacòlogo nasciûo a Zêna

A Prîa de Issel, scìmile a âtri exénpi che çertidùn àn identificòu cómme antîghe artæ pe-i sacrifìççi, a s'atrêuva inta boscàggia vexìn a-o Riàn Veleno, ch'o scôre pöco sótta, e-a l'é rivòlta in mòddo ciæo vèrso Pónta Martìn. O scîto pe-a realizaçión di artefæti che crêuvan a Prîa de Issel o l’é stæto çernûo con tùtta probabilitæ pe de caraterìstiche speçìfiche che o rendéssan sâcro, pròpio cómme a relaçión con Pónta Martìn e-a vexinànsa co-o Riàn Veleno. Do rèsto, di âtri scîti scìmili s’èrzan de spésso da-arénte a ‘n córso d’ægoa, cómme a Prîa Scrîta e-a Prîa do Dolmen in sciô Mónte Béigoa, vexìn respetivaménte a-o Riàn Travèrsa e a-o Riàn da Særa, ò o Magheu da vallâ de Cichê vexìn a-o Riàn di Fighè. A particolâ dispoxiçión da Prîa de Issel a suggeriéiva alôa cómme Pónta Martìn a fîse ògètto de veneraçión: d’âtra pàrte, o “cùlto di brìcchi” o constitoìsce ‘n træto conosciûo da religioxitæ de antîghe popolaçioìn lìguri, ch’a l'asoçiâva e çìmme di mónti a-a prezénsa divìnn-a[1][2].

A-o mæximo scîto apartegnîva òriginaiaménte ‘n'âtra prîa, pèrsa inti travàggi de scâvo pe-a costruçión de ‘n condûto de l’êuio a-a meitæ di ànni Setànta. Pe de ciù, inta vixìnn-a localitæ de Cascìnn-a Giandotto l'êa prezénte 'n'âtra prîa scìmile, intagiâ con coppèlle e lisciatoî, ma a l'é stæta dezentegâ e inversâ inte 'n riàn co-i travàggi de sistemaçión da stràdda Ægoasànta-Pàsso do Turchìn, inti ànni Sciusciànta.

In bàsso a Prîa de Issel e, de d'âto tra-a vegetaçión, a vìsta de Pónta Martìn

Colocaçión da Prîa de Issel

Inçixoìn

[modìfica | modìfica wikitèsto]
Evidençiaçión de incixoìn in sciâ Prîa de Issel

E coppèlle constitoìscian sens'âtro a tràccia predominànte e caraterizànte do scîto: se prezéntan cómme de cavitæ emisfériche, scìmili defæti a cóppe picìnn-e, ricavæ da l'òmmo in sciâ superfìçie de ciàppe e squæxi de segûo coinvòlte inte de antîghe çeimònie ligæ a-a natûa. Sto tîpo de tràccia in Itàlia a se riscóntra sorviatùtto in Piemónte, Ligùria, Vàl d'Aòsta, inta Lunigiànn-a e inta Valcamònica, ma ànche in Sardégna. A ògni mòddo, e fórme d'àrte conosciûe in ingléize cómme "cup and ring marks" reprezéntan un patrimònio condivîzo da tànte cultûe preistòriche, no sôlo in Ouröpa. Sti motîvi són stæti realizæ in generâle da-o Mezolìtico scìn a l'Etæ do Færo, ma o seu vêo scignificâto o rèsta ancón desconosciûo. I studiôxi àn avansòu dêxénn-e d'ipòtexi in sciâ natûa de coppèlle, ma inte sto câxo e ciù probàbili pàn êse træ:

  1. E coppèlle servîvan a arechéugge l'ægoa ciuvànn-a cómme scìnbolo de fertilitæ (defæti scìn a-o sécolo pasòu l'é documentòu l'àndio de dònne de bagnâse o scöso con l'umô de coppèlle pe favorî a gravidànsa) ò o sàngoe de vìtime in sacrifìçio (segóndo a pràtica atestâ into Santoâio de Panóias in Portogàllo). Fòscia âtri lìquidi poéivan êse dêuviæ, cómme læte, infuxoìn de èrbe, gràscia de béstie pe açénde de lumêe;
  2. E coppèlle són o ségno lasciòu da scâvi circoscrîti pe ricavâ 'n minerâle ch'o l'êa conscideròu miâcôzo in caxón do pòsto da dónd'o ne vegnîva. Defæti l'asportaçión de canpioìn da 'n lêugo sâcro cómme relìchia a l'é 'na pràtica difûza in tantìscime coltûe de tùtte e époche;
  3. Segóndo l'ipòtexi archioastronòmica, e coppèlle reprezentiéivan di grùppi de stélle e schêmi astronòmichi (cómme testimònia a costelaçiòn de Persêo inçîza into scîto do Rocceré, in Piemónte).

E coppèlle da Prîa de Issel se móstran in dimenscioìn despæge e-e seu conpoxiçioìn corispóndan a schêmi de vòtte òservæ inte di âtri scîti, de vòtte indecifràbili ò a l'aparénsa cazoâli. In sciâ Prîa de Issel se peu òservâ ànche a prezénsa de polissoir, sàiva a dî sórchi alonghîi dêuviæ into Neolìtico pe lustrâ e àsce de prîa, che són frequénti ànche inti scîti do mónte Béigoa.

A dataçión de inçixoìn in sce sta prîa a no l'é goæi segûa, sorviatùtto pe-a mancànsa de 'n ciù àncio contèsto archiològico, ma fòscia e coppèlle se peuan ascrîve a l'Etæ do Brónzo, tra o 3000 e-o 1000 a.C, e l'é ciæo che quarchedùnn-a a ségge stæta scavâ za con instruménti de metàllo. Âtre inçixoìn pàn remontâ a l'Etæ de Mêzo, cómme probabilménte into câxo do çèrcio a conpàsso, ma inta Prîa de Issel no gh'é de crôxe crestiànn-e, che pe cóntra abóndan prezénpio inti scîti do mónte Béigoa.

Nòtte

[modìfica | modìfica wikitèsto]
  1. ↑ Ivana Moretti, La religiosità degli antichi liguri.
  2. ↑ Lino Galliani: Liguria, i culti delle vette, il Dio Pen

Bibliografîa

[modìfica | modìfica wikitèsto]

Âtri progètti

[modìfica | modìfica wikitèsto]
Estræto da "https://lij.wikipedia.org/w/index.php?title=Prîa_de_Issel&oldid=269880"