Grafîa ofiçiâ

Da Wikipedia
Vanni a: Navegaçión, çerca


Grafîa
Ofiçiâ
Questa pàgina a l'é scrîta co-a Grafîa Ofiçiâ
de l'Académia Ligùstega do Brénno
Bandierinn-aZena.jpg

A Grafîa Ofiçiâ da léngoa zenéize a l'é propòsta pe convençion da l'Académia Ligùstica do Brénno, segondo a quæ ghe dêv'ese 'na corispondénsa ùnica són - létie / létie - són, e a grafîa a dêv'ese o ciù poscìbile vixinn-a a quella tradiçionâle dêuviâ da-i poêti liguri.

Pe poéi savéi a-a spedîa cómme l'é che se scrîve ò che se lêze 'na létia ò 'n són, chi sótta l'é riportòu, in órdine arfabético, tùtte e létie e tùtti i soìn (sti chì mìssi tra paréntexi quàddre) che són prezénti inta léngoa zenéize. Tra e paréntexi riónde vén dîto cös'o l'é o scìnbolo; gh'é pöi 'na brêve spiegaçión.


  • [2] (són) són da eu françéize in paròlle come "meu", "lagheu", o se scrîve eu
  • a (vocâle) són [a]
    • à són cùrto, o se dêuvia sôlo in poxiçión tònica
    • â són lóngo tònico ò àtono
  • æ (létia) són [E:] lóngo e avèrto
    • ma into grùppo ænn- e into grùppo de fìn paròlla æn a gh'à o són [E] cùrto e avèrto
    • se a létia æ a no l'é disponìbile se dêuvia o digràmma ae scibén ch'o posse lasciâ di dùbbi.
  • b (consonànte) són [b]
  • c (consonànte) cómme in italiàn
  • ç (consonànte) c co-a côa, c co-a çedìggia, són [s]. A s'adêuvia pe de raxoin etimològgiche solo davanti a-a e e a-a i, gròsso moddo quande inta paola italiann-a corispondente gh'é -ce, -ci, -ze, -zi.
  • ch (digràmma) són [k], o se dêuvia prìmma de e, i e eu
  • ci (digràmma) són [tS], o se dêuvia prìmma de a, æ, o e u
  • d (consonànte) són [d]
  • [dZ] són da g de "gîta", o se scrîve g
  • e (vocâle) són cùrto avèrto [E] ò seròu [e], ciù de spésso seròu
    • é són [e] cùrto e seròu, o se dêuvia sôlo in poxiçión tònica
    • ê són [e:] lóngo e seròu, tònico ò àtono
    • è són [E] cùrto e avèrto, o se dêuvia sôlo in poziçión tònica
  • eu (digràmma) són [2] lóngo ò cùrto
    • éu són [2] cùrto, o se dêuvia sôlo in poxiçión tònica
    • êu són [2:] lóngo tònico ò àtono
  • f (consonànte) són [f]
  • g (consonànte) cómme in italiàn
  • [g] són da g de "gàtto", o se scrîve g
  • gh (digràmma) són [g], o se dêuvia prìmma de e, i e eu
  • gi (digràmma) són [dZ], o se dêuvia prìmma de a, æ, o e u
  • gl (digràmma) són [L] ch'o no l'exìste in zenéize, o s'atrêuva inte quàrche italianìsmo e inte quàrche parlâ locâle
  • gn (digràmma) són [J]
  • h (consonànte), a no vêgne utilizâ pe l'indicatîvo prezénte do vèrbo avéi
  • [H] (són) són da semivocâle u françéize in paròlle cómme "nuâ", o se scrîve u
  • i (vocâle) cómme in italiàn
    • ì són cùrto, o se dêuvia sôlo in poxiçión tònica
    • î són lóngo tònico ò àtono
  • j (semivocâle) són da semivocâle i
    • A peu êse dêuviâ dòppo a c, a g e o digràmma sc pe marcâ che
    • diversaménte da-o ténpo infinîo, into ténpo indicatîvo futûro a i a s'ha da fâ sentî in stiçinìn: (prìmma paròlla: infinîo, segónda: futûro) "mangiâ" [maN"dZa:], "o mangjâ" [u maN"dZja:]; "amaciâ" [ama"tSa:], "o s'amacjâ" [u sa ma"tSja:]; "lasciâ" [la"Sa:], "o lascjâ" [u la"Sja:].
    • diversaménte da-o particìpio pasòu, into ténpo condiçionâle prezénte a i a se dêve fâ sentî in stisinìn: (prìmma paròlla: particìpio pasòu, segónda: condiçionâle prezénte) "mangiæ" [maN"dZE:], "mi mangjæ" [mi maN"dZjE:]; "lasciæ" [la"SE:], "o lascjæ" [u la"SjE:].
    • A peu êse dêuviâ, ma no se conséggia de fâlo, tra dôe vocâle pe indicâ o són [j] inténso in paròlle cómme "màjo" ["majjo], "séja" ["sejja]; chi o fæto o l'é mêno crìtico perché se a vocâle ch'a vêgne prìmma a l'é cùrta a [j] a l'é inténsa, s'a l'é lónga no: "véja", e cùrta, [j] inténsa ["vejja]; "mizêia", e lónga [j] normâle [mi"ze:ja].
  • [j] (són) són da semivocâle i in paròlle cómme "mainâ", o se scrîve i; inte quàrche câxo o peu êse scrîto j
  • [J] (són) són da gn de "vêgno", o se scrîve gn
  • [k] són da c de "cànto", o se scrîve c
  • l (consonànte) són [l]
  • m (consonànte) són [m]
    • a peu êse dêuviâ davànti a b e p a-o pòsto da n
  • n (consonànte)
    • a gh'à o són velâre [N] a-a fìn da paròlla, into grùppo nn-, prìmma de 'na consonànte; a se dêuvia ànche prìmma da b e da p
    • a gh'à o són dentâle [n] prìmma de 'na vocâle
  • nn- (grùppo) són [N] da n velâre ch'o se prononçia dìndo e dôe n arenbæ a-a vocâle tònica ch'a vêgne sùbito prìmma do grùppo
    • o s'atrêuva sôlo inta penùrtima scìlaba e o l'é de lóngo tònico
    • o grùppo nn sénsa o tratìn o se dîxe cómme in italiàn
  • [N] (són) són da n velâre in paròlle cómme "ronsón", o se scrîve n
  • o (vocâle) són [u] da u italiànn-a lóngo ò cùrto con 'n'eceçión into ditóngo àtono ou dôve o se pronónçia [O]
    • ó són [u] cùrto, o se dêuvia sôlo in poxiçión tònica
    • ô són [u:] lóngo tònico ò àtono
  • ò (vocâle) són [O] da o italiànn-a cùrto tònico ò àtono
  • ö (vocâle) són [O:] da o italiànn-a lóngo tònico ò àtono
  • [O] (són) són da o italiànn-a, s'o l'é cùrto o se scrîve ò, s'o l'é lóngo o se scrîve ö, into ditóngo àtono ou o se scrîve o
  • p (consonànte) són [p]
  • q (consonànte) són [k]
  • r (consonànte) són [r]
  • s (consonànte)
    • són [s] se prìmma de 'na vocâle
    • son [s] oppure [z] se prìmma de 'na consonànte, pægio cómme in italiàn
  • [s] (són) són da s de "sàcco", o se scrîve s, ecètto quànde s'ha da dêuviâ a ç etimològica
  • [S] (són) són da sc de "scêna", o se scrîve sc prìmma de e, i, eu e sci prìmma de a, æ, o e u
  • sc (digràmma) són [S], o se dêuvia prìmma de e, i e eu
  • sci (trigràmma) són [S], o se dêuvia prìmma de a, æ, o e u
  • scc (grùppo) o l'é fæto de doî soìn [StS]: o són [S] segoîo, cómme 'na scciupetâ, da-o són [tS], o se dêuvia prìmma de e, i e eu
  • scci (grùppo) o l'é fæto de doî soìn [StS]: o són [S] segoîo, cómme 'na scciupetâ, da-o són [tS], o se dêuvia prìmma de a, æ, o e u
  • t (consonànte) són [t]
  • [tS] són da c de "cilìndro", o se scrîve c
  • u (vocâle) són [y] da u françéize con træ eceçioìn dôve a gh'à o són [w]: into grùppo qu, into ditóngo tònico òu, into ditóngo atono ou
    • ù són [y] cùrto, o se dêuvia sôlo in poxiçión tònica
    • û són [y:] lóngo tònico ò àtono
  • [u] (són) són da u italiànn-a, o se scrîve o, ó ò ô
  • [y] (són) són da u françéize in paròlle cómme "fugàssa", o se scrîve u, ù ò û
  • v (consonànte) són [v]
  • [w] (són) són da semivocâle u italiànn-a in paròlle cómme "goìdda", o se scrîve o con træ eceçioìn: into grùppo qu, into ditóngo tònico òu, into ditóngo atono ou
  • x (consonànte) són [Z]
  • z (consonànte) són [z]
  • [z] (són) són da s de "smangiaxón", o se scrîve z se prìmma de 'na vocâle, o se scrîve s se prìmma de 'na consonànte
  • [Z] (són) són da j françéize in paròlle cómme "xanbón", o se scrîve x



Scîti colegæ[Càngia | modifica wikitesto]