Castellu da Prìa

PR	Sta pagina chi a l'è scrita da Prìa

U castéllu da-a ciàssa du teâtru

U Castéllu da Prìa a l'è ina furtificasiùn medievâle ch'a se tröva a-a Prìa, in pruvinsa de Savùna.

Puzisiùn e carateristiche

U castéllu u l'è stêtu tiòn sciǜ-a rocca cunusciüa scin da-i tenpi antìghi cumme Petra. A furtéssa a-a giurnâ d'ancö a se ìssa sciǜ de 'n töccu de cianéllu a pôca distansa da-a maîna. Ina otta però a l'êa bagnâ da-u mâ, cu-a zôna lì da vixìn ch'a vegnìva döveâ in antigu cumme portu natürâle.

Ciǜ de precizu, a strutüa a l'è stêta manezâ fra u Sinqueséntu e u Setteséntu, rivandu a 'na dimensciùn de 272 mêtri quàddri. A l'è furnìa d'ina grossa sâla squadrâ, insémme a l'armerìa e a-e miàgge de cunteniméntu, âte fina 'na trentena de mêtri. Da ste chi u se arve ina série de lüxêe.

E segrete du castéllu, cuntê in-ta tradisiùn cumme gramme e scǜe in-t'in moddu treméndu, l'han fra l'âtru uspitòn, du 1395 i frê Grimaldi prinsipi de Munegu, truvê mòrti da-a fàmme dòppu êsse stêti inprixunê in-tu méntre da guèra cuntru Zena. Custruìu e tiòn turna sciǜ ciǜ otte in-ti séculi, u castéllu u mantegne ancù a miaǜa ciü antìga in-ta parte de punénte, versu u quartê da Ciàssa Véggia.

Da sta parte chi u gh'êa fina i muìn da Prìa, ch'i servìvan a maxinâ u gran e a crövî i bezögni du mangiâ du paìze.

De lungu da-u fiàncu de punénte, in-ta ciasétta dîta du Castellu o di Franchelli (da-u numme du palàssu ch'u se ghe vàccia), ina otta u se truvava l'intrâ da Rivassa, a cà scignurîle, in cumünicasiùn cu-u castéllu primma gràssie a in punte levaû, dapö scangiòn cu-e miàgge.

Stòja

Âtra vista

E primme testimuniânse du castéllu se déven fâ remuntâ a l'épuca rumâna, quande a zòna a végne sernüa pe a fundasiùn du Castrum Petrae. Dapöi u vegne turna döveòn cumme furtéssa difenscìva da-i bizantìn, quande, du 641, use sa che i Lungubardi i l'axevan ocüpòn A Prìa. A st'invaxun chi, a ségue quella di Franchi, mentre in-te l'etê de mezzu a strutüa a passa de man a-u vescu d'Arbenga.

Ina strutüa ciǜ ben inbastia s'ha cu-e invaxùn di Bàrbari e di Saracén, ch'e végnen de doppu, pigiàndu e bazi da véggia furtificasiun se va cuscì a tirà sciǜ quélla che cunuscemmu ancöi, döveâ cumme rexidensa privâ.

A-u cuntrâiu de âtri castelli, stu chi u l'axeva ina pusisiun ch'a permetéva de tegnî sutt'öggiu tantu u cumerciu marittimu quantu u pasàggiu di esèrciti, vista a puzisiun strategica.

Tàrga a-a memoja di fêti du 1395

A partì da-u 1395, pe via da cesciùn ösciǜa da-u Pàppa Ürbàn VI, u pàssa de man a-a Repübbrica de Zena, che a trasfurma in-t'ina pudesterìa. Cun l'invaxùn da parte di marchézi de Finâ, du 1419, u castéllu u l'è dapöi restituìu a-a diocexi arbenganeze, in-tu 1528.

Sutta a Zena a gh'è l'ürtima destrüsiùn da furtessa, in-tu 1460, in-ta mainêa de nu fâla càzze in man a-i nemîghi. Derucòn in parte, u sajà pöi ricustruìu du 1500, cumme u veghemmu ancö. A Repübbrica, a-a fin, a repìggia turna u pörê sciǜ-u castéllu fin a l'épuca de Napuleùn.

A porte du palàssu Franchelli

A-u muméntu u rezülta de pruprietê privâ e dunque nu se pö vixitâ, cuscì cumme pe u Palàssu Leale-Franchelli (cunusciüu fina cu-u numme de Palàssiu Gramàtica) ch'u gh'è culegòn. Chi i se cunservan ascì i afreschi de Antonio Novaro.

Âtri prugètti

Altri progetti

• Wikimedia Commons

• Wikimedia Commons a contêgne di files in sce Castellu da Pria