A Prìa

PR	Sta pagina chi a l'è scrita da Prìa

A Prìa cumün
A Prìa – Veduta Panuràmma da maîna da Prìa
Localizaçión
Stâto	Itàlia
Región	Liguria
Provìnsa	Savuna
Aministraçión
Scìndico	Luigi De Vincenzi (lista sivica de sentru-sinistra "Pietra. Sempre!") da-o 27-5-2019 (2º mandòu da-o 10-6-2024)
Dæta de instituçión	1861
Teritöio
Coordinæ:	44°08′55.49″N 8°16′58.14″E44°08′55.49″N, 8°16′58.14″E (A Prìa)
Altitùdine	3 m s.l.m.
Superfìcce	9,88 km²
Abitanti	8 715 (30-6-2019)
Denscitæ	882,09 ab./km²
Fraçioìn	Ransci
Comùn confinanti	Bardenéi, Buisàn, Borzi e Veéssu, Giüstenixe, Löa, U Tû
Âtre informaçioìn
CAP	17027
Prefìsso	019
Fûzo oràrio	UTC+1
Còdice ISTAT	009049
Cod. cadastrâ	G605
Targa	SV
Cl. scìsmica	zöna 3 (sismicitæ bàssa)
Cl. climàtica	zöna C, 1 285 GG
Nomme abitanti	da Prìa priézi (neul.) pietresi (ital.)
Sànto patrón	San Nicola de Bari
Giórno festîvo	6 dixenbre
Cartògrafîa
A Prìa
A Prìa – Mappa Puzisiùn du cumün da Prìa in-ta pruvinsa de Savuna
Scîto instituçionâle

A Prìa (Pietra Ligure in italiàn) a l'é 'na sitê de 8 715 abitànti in-ta pruvinsa de Savùna (dêti agiurnê a-u 2019).

Geugrafîa

U punente da Prìa vistu da-u Trabichettu

A sitê a se tröva in-ta Rivêa ligüre de Punénte, svilüpâ a l'in gìu da bucca da scciümêa dîta Maémua, cu'u teritòiu du cumün ch'u se suspinze vèrsu i munti, fin a rivâ sciü-a punta du Munte Carmu (1389m). A parte ciü veggia du paîze a se tröva faciâ sciü-u mâ, a-i péi du Munte Trabichettu, mentre u grossu di sciti ch'i se trövan in-ta parte ciü a punénte i l'êan in antìgu lighê aa frasiùn de Ransci, ch'a l'è stêta cumün pe' sò cuntu fin a-u 1929. Defêti a spartì e due cumünitê ina otta u l'êa u riàn de Ransci, ch'u se càccia in-tu mâ inta lucalitê cunusciüa cu-u numme de Maìna de Ransci.

A partì ancù ciü da punénte acunfina cùn Löa, che u cunfìn u l'è marcòn pe' in bèllu toccu da-u riàn de Ciàppe (ascì dîtu, pe' sta mutivasiùn, riàn da Fìn) da-e Pinee fin a dund'u u se càccia inta maìna. De cuntru ciü in sciü a spartisiùn a tucca a lucalitê du Castelâ, fin a rivà in simma a-u Briccu di Sinque Erbi (206 m), da dund'u cunfìn u se cêga ancù fin a rivâ da-u Barbexin (403 m) e da-u Munte de Ciazze Secche (418 m); da chi u cuntinua versu a zôna da Castagnabanca, fin a che u nu se riva sciüu Carmu.

Chi u teritòiu du cumün u furma in cüniu intu mezzu fra Löa, Bardenéi, e Giüstenixe. Cun stu paîze chi, u ghe cunfina turna pe' 'n bèllu tòccu, dau Carmu chinandu da-u Pözzu de San Martìn (455 m), ch'u gh'è a capella dedicâ a-u santu. Da chi u piggia in àndiu versu levante, tantu che u tucca u Munte Cianuza (406 m), ch'u se tröva pocu surva a-a frasiùn de Ransci. Da chi u cunfìn u se spuncia nu tantu ciü a munte de dund'u turénte Scaìnciu u se càccia inta scciümêa. Da l'âtra parte da vaâ u gh'è U Tû, cu'a demarcasiùn ch'a passa u Maémua e a taggia a Rocca Lamina (305 m), spuncianduse fin da-u Munte Grossu (299 m). A-u de là de stu chi u, de lungu versu levante, u se tröva u teritòiu de Bòrzi e Veéssu, ch'u l'è spartìu, ancù ciü in zü, da-e zine du Butassàn, fin a che u nu sbucca in-ta maîna.

Stòja

«O da Prìa, scciappa e pòrte e portale vìa.»

E prìmme testimuniànse riguardu a in insediamentu ümàn in-ta zona da Prìa e sun de l'epuca du Neulticu, ste chi e sun stête ritruvê in sciu mùnte du Trabuchettu, in-ta cavérna de Fene (ch'u u vö dî, intu parlà da Prìa, fate). Pödâse che e primme custrusiùi e i primmi insediamenti stabili i ne vegnivan da i Rumén, ch'i l'axevan cunquistòn a zona intu méntreda segunda guêra punica, cunbatendu cuntru i Ligüri Ingauni, aleê di Cartaginezi; da-e parte da Prìa sti chi i l'axevan fêtu passâ a Via Julia Augusta, che a purtava versu a Fransa. Ancö de sta-chi u nu resta però nìnte, scicché e sun stête truvê de munêe paragunabili a st'epuca là. Se pö dunca capî l'inpurtansa d'in insediaméntu du genere, a mézza stradda fra Vada Sabatia (aù Vuê) e Albingaunum (Arbenga).

In-tu periudu de l'etê de mezzu a cumensa a utegnî ina mazû inpurtansa ecunòmica, a passa dunca sutta a Marca Ardüinica da-u X seculu, pöi a-i Bocheri e a-a fìn sùtta a-i Du Carettu. Du mêximu periudu u vegne custruiu u castéllu, ch'u gh'è ancù a-a giurnà d'ancö e u se ìssa sciü 'na ròcca nu guêi distante da-u paìze, ch'a g'ha dêtu fina u numme.

In-te l'ànnu 1216, sutta Enricu II Du Carettu, u castéllu u vegne dunòn a-a Diocexi de Arbenga, faxendulu diventà a residensa provizôja du viscuvu ingàunu, a l'epuca Oberto II. Da chì a vegne custruîa in-tu XII seculu a rexidénsa estìva di viscuvi, vixin a-u paîze. Cun a növa pruprietê e vegnan ascì investîe risurse pé a ristruturasiùn de l'àntigu nucleu du burgu.

Cun l'attu du 17 de dixenbre du 1385, u pàppa Urbano VI u dûna i pusediménti da diocexi a-a Repübbrica de Zena, pé vìa de l'agiüttu utegnüu quande u se truvava asediòn a Nocera, da-u re de Napuli Carlo II d'Ungaîa.

A cumunitê da Prìa a vegne cuscì rezüa da 'n statütu appruvòn a Zena l'ànnu dòppu: questa lézze u cunprendeva nu sùlu A Prìa, ma ascì Tujàn, Buisan, Giüstenixe (anéssu da-u 1448), Vèrzi de Löa e Borzi.

U cumènsa cuscì in periudu de cualisiùn cun Zena, tantu che i paîzi du capitanòn da Prìa i l'han furnìu cuntingènti militâri in ciü ocaxùi, cumme diferenti bataggie cuntru u Marchezon de Finâ (in-tu 1447) o cuntru u Marchezon de Sucaêlu (in-tu 1625), restandu sùtta a-a duminasiùn Zeneze fìn a-u 1797.

Cun a cunquista de Napuleun a pàssa difèti in-ta Repübbrica Ligüre e da-u 1804 a-u 1814 a vegne anessa a-i dumini Fransezi. In-tu 1815 a vegne inglubâ in-ta pruvinsa d'Arbenga du Regnu de Sardegna, cumme vusciüu da-u cungressu de Vienna du 1814, e cuscì a pàssa in-tu 1861 a-u Regnu d'Italia; da-u 1863 a pìggia a denuminasiùn ufisiâle de Pietra Ligure. Fra u 1859 e u 1927 a sitê a l'éa pàrte du sircundâiu de Arbenga, dunde a l'éa sede du lucâle mandaméntu, poi in-ta növa Pruvinsa de Savùna, in-tu 1946 a divegne pàrte da Repübbrica italiâna. I ürtimi agiustaménti pé u teritôiu i sun stêti du 1928 quande a végne sciurbîa a municipalitê supressa de Rànsci, ch'u divégne frasiùn cumünâ.

Abitanti

Evulusiùn demugrafica

Abitanti censê

Minurànse furèste

Dandu amentu a-i dêti Istat a-i 31 de dixenbre du 2017, i furèsti rexidenti a-A Prìa i sun 901.

Pòsti de interesse

I quattru cànti

• 
  Stemma da Nunsiâ
• 
  Stemma da Ciassa Veggia
• 
  Stemma du Fossu
• 
  Stemma de L'Ajetta

Storicaménte u burgu da Prìa u l'è spartîu in quattru quartê: A Ciassa Véggia, A Nunsiâ, L'Ajetta e U Fossu, sta spartisiùn a remunta fin a-u mediuévu.

A Nunsiâ

U l'è u quartê ch'u cunpénde e abitasiùi d'in gìu a-a géxa da Nunsiâ, u primmu che u se incuntra rivàndu da Löa. Stu chi u cunprénde A Ciàssa da géxa e a cuscì dîta "Stradda da Stasiùn" (cun a relatìva ciàssa), ciü u Caruggiu de l'Ospeâ e u Caruggiu da Crovea (seguitu de quellu di Crôvi).

U Fossu

U l'è u quartê de mezzu fra a Nunsiâ e A Ciassa Veggia, u sò nücleu u l'è in-ta Ciassa du Fossu, dunde u se tröva ascì u palassu cumünàle, da chi i pàrtan diferenti caruggi zà mensciunê, de lungu cun e carateristiche pòrte medievàli, che e sun quelle du Fossu (versu u caruggiu di Quattru Canti), du Furnu (versu l'Atôiu) e du Purtin (I Crôvi). A-u fundu da ciàssa u se tröva ascì ina scâa ch'a munta versu a Stradda Statale Aurelia, numinâ da-i priézi "Darê pâ mü", o ascì "A Stradda Rumana".

A Ciassa Véggia

A l'è a burgâ nasciüa d'in gìu a l'Atôiu da cungrêga di Giànchi, forscia a parte ciü véggia de tütta A Prìa, u cunprende nu sulu a ciasétta, ma ascì quélla dîta da Rivàssa, a-i péi du castéllu, u Caruggiu di Crôvi (in-ta sò parte ciü a levante), u Caruggiu de l'Atôiu (bén cunusciüu pé i lucàli e e bütéghe di artigién), u Caruggiu de Mézzu, u Caruggiu du Mercòn, di Quattru canti (dunde u gh'è a cruxêa cun i stemmi di quattru quartê), quellu seròn e quellu guersu.

I ürtimi dùi i sun i ciü carateristichi, scicumme che u primmu u l'è l'ünicu ch'u g'ha cumünicasiùn cun sulu in âtru caruggiu (quellu di quattru canti), méntre l'âtru u nu u l'hà prusecusiùn, defêti u parte da-u Fossu e rìva a-u Caruggiu du Mercòn, truvanduse de rinpettu a müàggia de l'atôiu.

L'Ajetta

L'Ajetta u l'è u quartê ciü mudèrnu du burgu da Prìa, custruìu versu u seculu XVII e ciamòn cuscì pé l'aja sutî ca sciùscia da-a maîna, gravemènte lexiunòn in-ta Segunda Guêra Mundià, u l'è stêtu custruìu turna doppu u cunflittu, da vegghe dunca u castéllu da Prìa, a-i cunfin cun A Ciàssa Veggia, u cine-teâtru Moretti e a ciasetta du Caruggiu du Teâtru, cun i ségni du zudìacu.

Architetüe religiuze

• 
  A baxìlica de San Nicolò in-ta Ciàssa Növa
• 
  Gêxa du Sucûrsu
• 
  L'Atôiu di Gianchi, in-ta Ciàssa Veggia
• 
  Atôiu da Nunsiâ

A livéllu religuzu u teritòiu da Prìa u l'è parte da diocexi de Arbenga e Inpéria, divizu fra tréi parocchie: San Nicolò (sentru da Prìa), Nostra Scignùa du Sucûrsu (quartê a-u de là da scciumêa) e San Benardu (frasiùn de Ransci).

Gêxe da Prìa

• Baxilica de San Nicolò, a se tröva in-tu burgu da Prìa, in-ta Ciàssa Növa. Custruìa in sce u prugèttu du zenéze Giovanni Battista Montaldo fra u 1750 e u 1791, poi interutti cun Napuleùn, e a a fìn terminê cun a benedisiùn du 1891. Da l'ànnu 1992 a l'è stêta elevâ a baxilica minû da-u vescuvu de Arbenga, in ocaxùn di 200 ànni de vìtta.

• Atôiu di Giànchi, a se tröva in-tu burgu da Prìa, in-tu quartê da Ciassa Veggia, a l'éa l'antiga parocchia du sitadìna. A primma strutüa da paruchiale a saiéva stêta custruìa sutta a Gaudenzio, aturnu a-u 465, ciü vixìna a a-u castéllu. Quella udièrna a l'è du 885, rumànica, da-u 1791 abandunâ, a cauza da custrusiùn da növa. Dapöi a se trasfurma inte l'Atôiu di disciplinê. Fra u 1976 e u 2006 scunsacròn, divegnüu "auditorium". Da quell'annu u l'é sede da Cungrega (o cazàssa, a-a zenéze) de l'Orasiùn e da Mòrte, dîta ascì di Négri.

• Atôiu da Santiscima Nunsiâ, in-tu quartê che u porta u paéggiu numme, sede da Cungrega di Rusci (o de Santa Cateîna) Nasciüa cumme gêxa ligâ a-u cunventu lucâle in'tu 1519, a nasciéva in sce 'na strutüa du Duxéntu-Trexentu. Cun a caâ di fransezi a vegne trasfurmâ in-tu 1799 in depoxitu. Restaurâ cun a fìn de l'Öttusentu, a prezenta quattru presiùsi ātê de marmu. Da-u 1979 a l'è séde da cungrega.

Gêxa du Sucûrsu

U l'è u Santuâiu dedicòn a-a Nòstra Scignùa du Sucûrsu, erezüu da-i muneghi minuri franceschén, u se sà che a l'êa zà prezénte in-tu XIV seculu, de prubabile sutta furma de capeletta, anpliâ in-tu 1548: sta côsa chi a a fà vegnî üna de gêxe ciü inpurtànti da sitê, scicché da-u 1969 a l'è parocchia pe' so cuntu, pé u quartê da Prìa a-u de là da scciümêa.

Gêxe de Ransci

• 
  A gêxa paruchiâle
• 
  Capella de l'Imaculâ Cuncesiùn
• 
  Capeletta de Santa Lìbera
• 
  Capeletta de Sant'Antôniu
• 
  Gexetta de San Bastiàn

• Gêxa de San Benardu Abâte: sêde da parocchia da vìlla, ch'a se tröva a-a mitê fra e prinsipê burghê. Tiâ sciü d'in gîu a-u 1530 l'è stêta mensciunâ pe-a prìmma otta du 1554, pe via da cögîa de tàsce sciü-i parmuei da inviâ a Rumma. Erezüa a paruchiâle in-tu 1615, sutta a guìdda de Don Sasso, a l'è stêta dapö ristrutüâ. A faciâ l'è delimitâ da de finte culònne e a se mustra a capànna, diviza in urizuntâle da 'na curnixe. In-te l'urdine mazû se dröve in barcùn quadrilubòn. Se tratta de 'na strutüa cun sulu ina navâ de ciànta retangulâre, cu-u presbitéiu arsòn rispettu a l'âula. Chi se tröva l'atâ de marmu cuuròn surmuntòn da-u dipintu ch'u rafigüa u santu.
• Capella de Sant'Antôniu da Paduva: a l'è a capélla de Dransciü, nasciüa da-a dunasiùn de famìgge ranscìne emigrê a Gibiltêra e in Spàgna, fêta du 1747, benedìa e averta a-u cültu du 1862. L'è ina capeletta a 'na sula navâ, da-a faciâ intunacâ che in-ta parte in sìmma a mustra ina curnìxe a lünétta, che drentu l'ha in ruzùn picìn. A-i làtti dui barcui devusiunâli e a curnixe dêta da de finte culònne..
• Capella de Santa Lìbera: in-ta lucalitê de Caselle, a l'è stêta fundâ in memôia da santa ch'a l'axeva fundòn in munastê di benedetìn a Còmmu, ben atìvi in-tu teritòiu da Giüstéxine medievâle. Pâ tüttavìa che a custrusiùn da gēxétta a segge stêta influensâ nu tantu da sti chi, quantu da-u svilüppu rüstegu da burgâ. A vegne mensciunâ du 1701, ingrandìa du 1735 e benedìa du 1737, in-ta faciâ, surva a-a pòrte d'intrâ, in afrescu rizalente a-u 1890, òpera d'in sertu Ranise.
• Capella de l'Imaculâ Cuncesiùn: a l'è a capélla du quartê de Dranzü, custruìa fra u 1750 e u 1752, pe vuluntê di frê Rembado. L'edificasiun da capélla a l'ha vistu a partecipasiùn vuluntaria de tütta a cumünitê ranscìna, méntremestru de l'òpera u l'êa Antonio Giuseppe Fantoni. A nasce dunca in-tu 1770 a Capelanìa Rembado, destinâ a mantegnì a sö funsiùn fin a-a supresciùn du cumün (1928).
• Capella de San Bastiàn: a l'è in-ta lucalitê di Gàzzi, scituâ in sìmma a-a culîna ch'a porta u mêximu numme. De antìga fundasiùn, pödâse ch'a segge stêta edificâ da-i muneghi benedetìn, ch'i vegnivan da l'Abasia de San Pê in Varatèlla che chi i l'axevan ciantòn i sö oîvi. A strutüa che se vegghe aù a l'è de cunfurmasiùn squadrâ e a 'na sula navâ cuvèrta cun òtta a butte. U de föa u l'è caraterizòn da ina òtta ascì lê, ch'u se inèsta sciü-a faciâ e ch'u cuntegne i dui barcùi lateràli e, in simma a-a porte l'afrescu de San Bastian.

Munumenti selebratîvi

• 
  U munumentu vixìn a-i ciantê navâli
• 
  Statua a San Giuzeppe
• 
  A Prìa, l'elica (Ajetta)
• 
  A funtàna in sce l'Aurelia
• 
  U pignun da nàve naufragà
• 
  Munumentu a-i chêiti

• Munumentu de brunzu dedicòn a i chêiti da Primma Guêra Mundiâ, fabbricòn da-u zeneze Bartolomeo Ratto, u l'é stêtu inauguròn u 5 lüggiu del 1925.

• Inno al lavoro, de frunte a a stasiùn da Prìa, u raprezenta in cunbaténte, cun in man u gladiu.

• Munumentu dedicòn a l'armatù Ignazio Messina, ch'u dirizéva i ciantê navàli da Prìa. A statua a se tröva vixìn a i veggi lucali da strutüa, ancö in parte deruchê.

• Munumentu a-i alpìn, u l'éa in-ta ciàssa da Stradda da Stasiùn, dedicòn alpìn chêiti da Vaâ du Maémua, inauguròn in-tu 1997, u l'è stêtu levòn cun a ristrutturasiùn da ciàssa.

• Munumentu a-i chêiti in sciu travaggiu, a a Nunsiâ, in-ta ciassa de frunte a a gêxa, a l'è caraterizâ da 'n àncua dunâ da-i cantiéri navâli in-tu 1981.

• Munumentu a Don Chisciotte da Mancia, custruîu da Camillo Ciribì, architettu da Prìa, aturnu a-u 1970.

• Munumentu a-a mamà, vixìn a a maîna, custruîa da-u scultû israeliàn Laci Freund, cun 'na particulare tecnica de lavurasiùn du sementu. U raprezenta l'immagine de ina mamà cun sò fîu. A l'è di primmi ànni '70, e a fa parte da culesiùn de opere del'artista, prezénti in ciü sitê du mundu, cumme ascì Pariggi.

• Munumentu a San Giuzeppe, a l'Ajetta, u l'è parte da culesiùn de Laci Freund, cumme quéllu dedicòn a a mamà.

• Munumentu a Giuzeppe Verdi. U l'è in bustu de brunzu ch'u se tröva in-ta passeggiâ da maîna, chi, ina 'otta u se truvàva u teâtru de l'Ajetta, cacciàu zü düante a Segunda Guêra Mundià.

• A növa funtàna da maîna, inaugurâ u 4 de zügnu du 2000, in-tu ciassà De Gasperi, li vixin a se tröva ina rapresentasiùn ch'a tegne memoja di partigién a cüa de Ana Poggi, artista Uruguayàna de urigini priézi.

• Büstu de papa Giuvanni XXIII in marmu giancu, in Via Oberdan, vixin a-a gêxa de Sant'Anna.

• Pignun de l'elica de 'na nave mercantîle italiana a se tröva lì a-a memòja de quantu accadüu, scicché sta chi a l'à afundâ pé via de in summergibile, in-tu 1918 méntre a passàva vixìn a-a costa.

Architetüe sivili

• Palàssiu Golli, scituòn in ta ciassa du Fossu, au dì d'ancö u palassiu cumünàle. U g'ha in pregevule purtà in prìa de Finâ du XV seculu, surmuntòn da dui medaggiui, chi i raffigüan l'inperatû rumàn Antonino Pio e sö mugé, ch'i remuntan a-u II seculu.

• Palàssiu Leale-Franchelli, in-tu quarté de l'Ajetta, a-i cunfin cun quellu da Ciàssa Veggia, vixìn a-u castéllu. L'edifissiu u l'è stêtu rexidensa di cunti arbenganézi, poi da famiggia Arnaldi, Garibado, poi Leale e Franchelli. A strutüa a l'è de urigine Settesentesca, cun e sàle affreschê da Antonio Novaro, pitû savuneze..

• Cìne-Teâtru dedicòn a "Guido Moretti". U primmu teâtru edificòn a-a Prìa u se truvàva a l'Ajetta, dunde aù a se tröva a stattua de Verdi. Derucòn cun a Segunda Guêra, u vegne demulîu du 1953, riedificòn da-u làttu du castêllu, u cunta aù ciü o ménu 800 posti, cun galerîa e bar internu, u l'è stêtu dapö dedicòn a Guido Moretti, storicu diretù da banda da Prìa, fundà in-tu 1518. Seròn fra i ànni '80 e u 2007 u l'è stêtu turna avèrtu doppu in lungu restauru.

• Usservatôiu de Castagnabanca, fundòn in-tu 1985 fin a quande u l'éa in pîna ativitê u l'éa ün di ciü inpurtanti de tütta a regiùn, se tröva in-ta lucalitê de Castagnabanca, a-i cunfin cun Löa.

• U Gunbu, a l'è in gunbu trasferîu da Barestìn, se tröva in-ta zòna da maîna, u saieva rizalénte a-u XVIII seculu.

• Punte da Madunetta, antigu punte rumàn a schîna d'âze, restauròn du 1695, ruvinòn da a pîna du Maémua du 1933 u cunsèrva ancù u primmu arcu de levànte e a nicchia cun a madunetta, ch'u ghe dà u numme.

U Castéllu

A-a Prìa u se tröva in castellu medievâle, custruîu pé diféndise da-i Saracén e da-i Barbari. A particularitê de sta furtificasiùn chi a l'è dêta da-a pusisiùn strategica, custituîa da in sperùn de ròccia, ch'u vegniva bén pé tegnì sutt'öggiu i traffeghi ecunomichi in sciü mâ Ligüre, grassie ascì a-a vixinànsa cun a Via Julia Augusta e l'Aurelia. Döveòn da-i Bizantìn e poi da-i Lungubardi, poi passòn in-tu XIV seculu da-i viscuvi de Arbenga a-i Zenezi.

Ecunumîa

Se ina 'otta u ciü grossu de l'ecunumîa u l'êa ligòn a-i cianê navâli, serê in-tu 2000 doppu 84 ànni de ativitê, aù l'ecunumîa a se bâza survatüttu sciü-u türismu stagiunâle d'estê. Atìva ascì a cultivasiùn de sciùe e quella agricula. Versu l'entrutèra e se trövan ciànte da frütu e oìve.

Cultüa

• 
  In cartellu bilengue in italian e ligure
• 
  U Cartellu du carugettu di muin
• 
  Salita de Santanìn, cartellu

Dialettu da Prìa

U dialettu parlàu a-a Prìa (priéze) u fà parte du Ligure de sentru punénte, e u l'influensa ascì e parlê vixìne, sun de stànpu prieze, infatti e variànti de Giüstenixe, U Tû, Magiö. Pé valurizà 'sta variànte a l'è stêta finansiâ in òpera de targhe italiàn e dialettu da Prìa.

Priéze	Arbenganeze	Finaléze	Zeneze (grafìa ufisià)
Bricòcculu	Ba(r)icòccu	Bricoculu Armugnìn	Bricòcalo Armognìn
Cuxîna	Cuxìna	Cuxìna	Cuxìnn-a
Mercôn	Mercàu	Mercô	Mercòu
Pólu	Pà(r)u	Pôlu	Pâlo
Pûxu	Pòxu	Arböia	Poîscio
Scciümmêa	S-ciümme	Sciümme	Sciùmme

Istrusiùn

Scöe

E scöe prezénti in-tu teritòiu cumünàle da Prìa (da l'asìlu a-e meddie) e sun ragrupê sutta a-u istitutu cunprenscìvu da Prìa, che u cunprende ascì e scöe de Giustenixe, U Tû e Magiö. In-tu specificu e elementâri e sun dedichê a Papa Giovanni XXIII e a-u mêgu G. Sordo. U gh'è in sulu cunplessu de meddie, dedicòn a Guglielmo Oberdan. A sti chi a va zunta a sede destaccâ de l'Üniverscitê de Zena, inte l'ospeâ de Santa Curuna, pe e discipline lighê a-a mēxîna.

Bibliuteche

A Prìa a gh'è ascì ina bibliuteca sivica, che a porta u numme de Silvio Accame, de pruprietê cumünàle.

Cuxina

A cuxina tipica lucâle a l'è pe'a ciü parte de mâ, dunde se pònan tastâ pietànse tipiche cumme i raviöi a-u tuccu, u brandacujun, fin a-i fugassìn. Però ün di dûsi ciü antîghi a l'è de següu a Turta de sücca, prepaâ zà antigaménte düante l'invernu (da Tütti i Sànti fin a Denâ).

Aministrasiùn

Scindichi da Prìa

U palàssiu du cumǜn da Prìa

Periudu		Primmu sitadìn	Partìu	Càrega	Nòtte
25 lüggiu 1988	8 setenbre 1990	Mario Robutti	PSI	Scindicu
8 setenbre 1990	7 zügnu 1993	Nicolò Tortarolo	Demucrasia Cristiana	Scindicu
18 zügnu 1993	28 arvî 1997	Daniele Negro	Lega Nord	Scindicu
28 arvî 1997	14 mazzu 2001	Giacomo Accame	Lega Nord	Scindicu
14 mazzu 2001	3 zügnu 2003	Giacomo Accame	lista sivica de sentru-destra	Scindicu
3 zügnu 2003	14 zügnu 2004	Ugo Taucer		cumissàiu strurdinâiu
14 zügnu 2004	8 zügnu 2009	Luigi De Vincenzi	lista civica di sentru-sinistra	Scindicu
8 zügnu 2009	26 mazzu 2014	Luigi De Vincenzi	Pietrese (lista sivica de sentru-sinistra)	Scindicu
26 mazzu 2014	27 mazzu 2019	Avio Valeriani	Per Pietra (lista sivica de sentru)	Scindicu
27 mazzu 2019	10 zügnu 2024	Luigi De Vincenzi	Pietra. Sempre! (lista sivica de sentru-sinistra)	Scindicu
10 zügnu 2024	in càrega	Luigi De Vincenzi	Pietra. Sempre! (lista sivica de sentru-sinistra)	Scindicu

Binelàggi

U cumǜn da Prìa u l'è binéllu de:

• Offenburg, da-i 29 de seténbre du 2007.

Feste e fêe

• Cunfögu: Manifestasiùn ch'a se tegne tütti i ànni a dumenega prìmma de Natàle inta "Ciàssa Véggia" (in italiàn Piazza La Pietra), a l'è stêta inpurtâ da-i zenézi e a prìmma selebrasiùn a l'è datâ aturnu a-u 1385 quande a sitê l'è intrâ sutta a-a Repübbrica. A-u prinsipiu u vegheva a prezensa di cunsuli e u du pudestê sitadìn, ancö u gh'è u scindicu, ch'u sende u fögu insémme a de gente da Prìa ch'i se sùn distinti in-te l'ànnu passòn.

• Festa du miràculu de San Nicolò: a l'è a ciü grossa ricurénsa religiuza du paîze, ch'a végne festezâ da-u 1525, quande a pupulasiùn da Prìa a l'êa stêta decimâ da-a pèste. I abitànti supravisciüi i l'axevan seròn e öttu porte de miàgge, metindu ascì inte man de l'antiga raprezentasiùn du sàntu de Mira (dipinta in-tu 1494 da-u pitû zeneze Barbagelata) e ciâve da sitadìna; i sun scapê dunca da-a Véggia Prìa pe' metîse in-te 'na zòna ciü a munte, vixin a-u Trabichettu, ciamà ancùa ancö I Baracchin, perché chi e l'êan stê custruîe e növe chê, sutta furma de baracche.

A-a matìn di 8 de lüggiu u sönnu de canpàne de l'antîga gêxa du burgu i turnun a svejâ e génte: scicumme che u sentru u l'êa quêxi du tüttu abandunòn i supravisciüi i vân a vegghe côse u stâva capitàndu: quélli ch'i ghe sun andêti i l'avievan avüu a vixùn de in véggiu cun in mantéllu cardinalissiu sciü-a tûre du canpanìn.

Ina òtta muntê sciü-a tûre sti chi i trövan l'inprunta de 'na man surva a-a canpâna, che segundu a tradisiùn a l'è quélla du sàntu. A cumunitê a l'axeva cuscì decîzu che 'sta dàtta a duveva vegnì de lungu festezâ, cumme u dîxe a làpide 'mîssa inta gêxa növa. Da quéllu mumentu lì a festa a l'è stêta pe' du bèllu sulenne, e ancù ancö e sönan e due uriginâli canpâne de l'ànnu 1505. In genere u se fà festa in-te tüttu u burgu, cun fêe, mercatìn e a celebrasiùn religiuza, curunâ cu-a prucesciùn sulenne ch'a vegghe i cristezànti ch'i vegnan da tütta a regiùn e nu sûlu, 'cunpagnàndu l'àrca du sàntu (opéa statüaia zeneze da fìn du XVII seculu) portà in spàlla. In-te 'sta stàtua chì San Nicolò u l'è cunturnòn da-i angiui, in-te st'ocaxùn u pudestê, u ghe métte in-te man e ciâve de fêru da sitê, che e sun quélle de l'êpuca.

• Sàgra du vìn Nustralìn, urganizà da-u Circulu di Zuéni de Ransci, a l'è l'anuàle festa canpèstre ch'a se tegne da-u primmu dòppu-guêra. Da-u 2010 a l'è stêta inaugurâ a növa strutüa fìssa a-i péi du Còlle da Madunìna, cun ina beliscima vìsta panuràmica insce a maîna.

• D'in tréi ànni in tréi anni a se tegne A Prìa in sciù e l'insciuâ de Ransci, üna de ciü inpurtanti manifestasiùi de stu anbitu chi, ch'a prezenta pé e stràdde du burgu i "quaddri de sciùe" a téma, purtê chi da tüttu u mundu.

• Dolcissima Pietra, üna de ciü inpurtanti manifestasiùi ligüri pé i dûsi e a ciuculàta: inte tütte e ciàsse du burgu ghe sun dunca banchetti de espusisiùn cun e aziènde du setùre e ascì demustrasiùi de pastisserîa.

• L'Ürtima ciunba: manifestasiun ch'a se tegne tütti i ànni a-i 31 de dixenbre, u raprezenta l'ürtima nöâa de l'annu. A vegne urganizâ da l'asuciasiùn Masci e da-i lucali bagni giardìn, a partì da-u 1993.

Vie de Cumünicasiun

A stasiùn da Prìa

A Prîa a l'è traversâ da Stradda Nasiunâle SS1 Aurelia, che a culéga cun Borzi a levante e cun Löa a punénte.

Inta frasiùn de Ransci u se tröva u cazellu de l'autustradda A10, méntre che da-e pàrte da maîna, arénte a-i véggi cianê, u se tröva a stasiùn feruviària sciü-a linea Zena-Vintimiggia. A l'è poi culegâ cun Giüstenixe grassie a-a SP 24 A Prìa-Giüstenixe, mèntre cun Magiö e u Tû pé a SP 4 A Prìa-U Tû-Magiö.

Nòtte

Nòtte a-u testu

Nòtte bibliugrafiche

Âtri prugètti

Altri progetti

• Wikimedia Commons

• Wikimedia Commons a contêgne di files in sce A Prìa