Sâta a-o contegnûo

Nöi

44°12′20.49″N 8°24′58.14″E
Sta pagina chi a l'è scrita da Prìa
Da Wikipedia
In ezecuçión In ezecuçión
Nòtte: Passaggiu int'ina varietê ch'a se vixine de ciü a quélla du postu
PR
 Sta pagina chi a l'è scrita da Prìa
Noi
cumǜn
Noi – Stemma Noi – Bandiera
Noi – Veduta
Noi – Veduta
Panuramma de Noi
Localizaçión
StâtoItàlia Itàlia
Región Liguria
Provìnsa Sann-a
Aministraçión
ScìndicoAmbrogio Repetto (lista sivica de sentru-scinistra "Prospettiva Noli") da-o 13-6-2022
Teritöio
Coordinæ:44°12′20.49″N 8°24′58.14″E
Altitùdine2 m s.l.m.
Superfìcce9,67 km²
Abitanti2 453[1] (31-10-2023)
Denscitæ253,67 ab./km²
FraçioìnTusse, Vöze
Comùn confinantiFinâ, Sputurnu, Vessi e Pòrtiu
Âtre informaçioìn
CAP17026
Prefìsso019
Fûzo oràrioUTC+1
Còdice ISTAT009042
Cod. cadastrâF926
TargaSV
Cl. scìsmicazöna 3 (sismicitæ bàssa)[2]
Cl. climàticazöna C, 1 379 GG[3]
Nomme abitantinoleixi
Sànto patrónSant'Eugeniu
Giórno festîvosegunda duménega de lüggiu
Cartògrafîa
Màppa de localizaçión: Liguria
Noi
Noi
Noi – Mappa
Noi – Mappa
Puzisiùn du cumǜn de Noi in-ta pruvinsa de Sann-a
Scîto instituçionâle
Wikidata · Info

Noi (Nori in finarìn[4], Nòi in-tu parlâ da Prìa[5], Noli in italiàn) u l'è 'n cumǜn ligüre de 2.453 abitanti[1] inta pruvinsa de Sann-a.

Noi u l'è in paîze ch'u se vaccia sciü-u mâ e ch'u resta in-ta Rivêa de Punénte, tra mézzu Sputurnu, a levante, e Finâ, a punénte. U se tröva in-ta pruvinsa de Sann-a, a 15 km da sta sitê.

U territòiu u cröve in estensciùn de 9,62 chilometri quaddri, a partî da-u Càu de Noi (276 m), cu-u cunfìn versu Finâ ch'u se spuncia in drentu versu u Briccu di Crôvi (384 m) e e Tère Russe, u gîa a levante cu-u Casteléttu (410 m) e u Ciàn de Verne, dandu versu Vessi e Portiu. Ciǜ in sciü u se furma in cüniu a l'ātéssa da frasiùn de Vöze, dund'u turna a chinâ, passandu inte vixinanse da Cà de Badìn. In-te l'ürtimu töccu, versu a maîna, u cunfìn u l'è marcòn da-a fuxe du Riàn Chiariventi.

U prufîlu da costa u nu se mustra guêi regulâre, vistu ch'u l'è bén aspiu, survatüttu da-e parte du càu.[6] In-tu veggiu u se cunserva l'inpiantu de l'Etê de Mézzu, tantu ch'u l'è spartîu in-te quattru cuntrê: U Purtéllu, A Maîna, U Burgu e A Ciàssa.

L'entrutèra u se svilüppa a partî da-e valê de dùi rién ch'i sun a Lüminélla e l'Ēguaviva, ch'i se cunzùnzan pocu primma de sbucâ in-tu mâ a punénte du paîze, in ciü u se ghe tröva ascì e dùe frasiùi de Vöze e de Tusse.[7]

Urìgine du numme

[modìfica | modìfica wikitèsto]

U numme de Noi u vegniéva da-u grêgu-bizantìn, tantu che du seculu IX, in-ti papê ciǜ antìghi, u vegne mensönòn cumme Naboli,[8] che pödâse ch'u l'avesse in sénsu de "sitê növa".[7] Dapö u l'è cangiòn in Nauli, fin a passâ a-e versciùn d'ancö.

Noi a faxeva parte de Rumma e dunca du so Imperu, ch'a ne l'êa 'n municippiu. Pö a l'è divegnüa ina grande aleâ de Zena e du 1097 a l'è stêta fundamentâ pe e cruxê. Du 1202 a vegne a Repübbrica, fin a quande du 1797 a l'è piggiâ da-i fransezi. A so antiga diòcexi a l'è stêta tacâ a quélla de Sann-a du 1829, méntre du 1861 Noi a l'è intrâ intu Regnu d'Italia.

Abitanti censê[9]

Pòsti de interesse

[modìfica | modìfica wikitèsto]

Architetüe religiuze

[modìfica | modìfica wikitèsto]
  • Gêxa de San Paragoriu, custruîa sciü d'in'âtra, paleucristiann-a.
  • Catedrâle de San Pê. Tiâ sciü intu seculu XIII a l'è stêta rangiâ de doppu, intu seculu XVII.
  • Gêxa de Sant'Anna.
  • Gêxa de San Fransescu.
  • Gêxa du San Michele Arcangelu.
  • Gêxa de Santa Margaíta.

Architetüe sivili

[modìfica | modìfica wikitèsto]

U paîze u se mustra cu'i antighi portighi in frunte a-u mâ, in tenpu drîtu in scia ciàzza e ancö vaciê sciü l'Aurelia, i l'êan u sentru da vitta de mâ.

Palassi
  • Palassiu du Cumǜn du XIV-XV seculu.
  • Tûre e Porte Papùn du XIII-XIV seculu.
  • Tûre di Quattru Canti.

Architetüe militari

[modìfica | modìfica wikitèsto]
  • U Castéllu de Munte Ürsìn du seculu XII e i resti de furtificasiùi.

Noi a se bazava in scia pesca e l'agricultüa. L'ativitê agricula a se baza survatüttu sciü-a prudusiùn du vin e de l'öiu d’oîva.

Vie de cumünicasiùn

[modìfica | modìfica wikitèsto]

A l'è scituâ lungu l'Aurelia, ciü l'autustradda A10, cu-a sciurtîa ciǜ da vixin ch'a l'è a Sputurnu.

Ina véggia vista du paîze e da feruvìa

In-tu paîze a se truvâva ina stasiùn feruviâria sciü-a veggiu trêtu tra Finâ e Sann-a, inaugüròn du 1872, fêtu ch'u l'axêva purtòn a di sventraménti.[6] Cu-u stramüu a munte fêtu du 1977 Noi a l'ha persu a stasiùn. Ancö a ciǜ vixinn-a a l'è quélla de Sputurnu, de lungu sciü-a linia Zena-Ventimiggia.

  1. 1 2 Dêto Istat - Pupulasiùn rescidente a-i 31 d'utùbre du 2023.
  2. ↑ Clascificaçion sismica (XLS), in sce protezionecivile.gov.it.
  3. ↑ (IT) Tabella dei gradi/giorno dei Comuni italiani raggruppati per Regione e Provincia (PDF), Lézze 26 agósto 1993, n. 412, Al. A, Agenzia nazionale per le nuove tecnologie, l'energia e lo sviluppo economico sostenibile, 01-03-2011, p. 151. URL consultòu o 3 màzzo 2025 (archiviòu da l'url òriginâle o 1º zenâ 2017).
  4. ↑ (LIJ, IT) Luigi Alonzo Bixio, Dizionario delle parlate finalesi, Centro Storico del Finale, 2000, p. 152.
  5. ↑ (LIJ, IT) Cumün da Prìa, Dizionario di Pietra Ligure, in sce yumpu.com, p. 50.
  6. 1 2 Garibaldi, 2006, Noli, p. 99
  7. 1 2 (IT) Furio Ciciliot, Francesco Murialdo e Giuliano Moggio, Toponimi del Comune di Noli, in sce storiapatriasavona.it, 2013. URL consultòu o 7 dexénbre 2025.
  8. ↑ (IT) Notizie Storiche, in sce comune.noli.sv.it. URL consultòu o 7 dexénbre 2025.
  9. ↑ Statistiche I.Stat - ISTAT;  URL cunsultòn a-i 30-12-2023.

Ligammi de föa

[modìfica | modìfica wikitèsto]
  • (IT) Scito do Comüne, in sce comune.noli.sv.it. URL consultòu o 25 zenâ 2025.
Contròllo de outoritæVIAF (EN) 168674268 · SBN (IT) CFIV146081 · LCCN (EN) n83212952 · GND (DE) 4461087-7 · BNF (FR) cb155775963 (data) · BAV (EN, IT) 494/83793
Estræto da "https://lij.wikipedia.org/w/index.php?title=Nöi&oldid=265871"