Süccaellu

Sta pagina chi a l'è scrita in arbenganéize
Da Wikipedia
AR
Sta pagina chi a l'è scrita in arbenganese
Süccaellu
cumün
Süccaellu – Stemma Süccaellu – Bandiera
Süccaellu – Veduta
I porteghi intu burgu
Localizaçión
StâtoItàlia Itàlia
RegiónCoat of arms of Liguria.svg Liguria
ProvìnsaStemma della Provincia di Savona.svg Sann-a
Aministraçión
ScìndicoClaudio Paliotto (lìsta sivica de sentru-destra "Uniti per Zuccarello") da-o 1-6-2015 (2º mandòu da-o 22-9-2020)
Dæta de instituçión1861
Teritöio
Coordinæ:44°06′39.7″N 8°06′57.06″E / 44.111029°N 8.115849°E44.111029; 8.115849 (Süccaellu)
Altitùdine130 m s.l.m.
Superfìcce10,81 km²
Abitanti309[1] (30-6-2019)
Denscitæ28,58 ab./km²
Comùn confinantiArnascu, Barestìn, Castregiancu, Castreveiu, Cixan, Èrli
Âtre informaçioìn
CAP17039
Prefìsso0182
Fûzo oràrioUTC+1
Còdice ISTAT009069
Cod. cadastrâM197
TargaSV
Cl. scìsmicazöna 3 (sismicitæ bàssa)[2]
Cl. climàticazöna D, 1 689 GG[3]
Nomme abitantisücca(r)elexi (dialettu arbenganese)
Sànto patrónSàn Bertumé
Giórno festîvo24 agustu
Cartògrafîa
Màppa de localizaçión:
Süccaellu
Süccaellu
Süccaellu – Mappa
Pusisiùn du cumün de Süccaellu inta pruvinsa de Savùna
Scîto instituçionâle

Süccaèllu (scrìtu segundu a grafìa Bolia Süccaȓèllu, ascì rezu adatandu a l'arbenganese aa grafia ufisià cumme Sucâelo, Sucarê daa grafìa du dialettu d'Èrli, dunde u vegne dìtu Süca(r)ê, Sucælo in zenese, Zūcarèa in urmeàscu[4], Zuccarello in italian) u l'è in cumün de 309 abitanti (dàtti agiurnài au 2019) ch'u se tröva inta pruvinsa de Savùna.

Geugrafìa[modìfica | modìfica wikitèsto]

Màppa ürbanistica du cumün

Inta valâ du Neva, a mùnte da cunfluènsa cun u Pennavaire, Süccaellu fa parte de l'entrutèra d'Arbenga. U l'è u segundu sentru pe pupulasiun da valâ, de derê a Cixan. U cunfina cun Èrli e Castreveiu a nord, Barestìn a est, Cixan a sud e a ovest cun Arnascu e Castregiancu. U g'ha ascì 'na frasiùn ciamâ Martinettu, c'a l'è divìza a metài cun Cixan.

Stòia[modìfica | modìfica wikitèsto]

U Marchesàu de Süccaellu[modìfica | modìfica wikitèsto]

Magnifying glass icon mgx2.svgO mæximo argoménto in detàggio: Marchesàu de Süccaellu.

U sentru stòicu de Süccaellu, zà mensciunàu intu 1233 u l'e stau fundau ufisialmènte inte l'arvì de l'ànnu 1248, mediànte in àttu nutarìle ancöi cunservàu au munisipiu du paìse.

Interesànte ascì in corpus de lézzi, emanàu intu 1281 e legàu cumme l'àttu de fundasiù ai marchexi Clavesana, che l'axevàn selesiunàu sta pusisiùn strategica pé cumercià fra Arbenga e l'Âta Ligüria (o Bàssu Piemunte).

Propiu pe 'sta mutivasiùn chi u burgu l'è stàu ciü vôtte cuntestàu da diferenti famìe aristucratiche e nubiliari du punènte savunese.[5][6]

Intu 1326, cun u matrimòniu fra Enricu Du Carettu e Cate(r)ìna Clavesâna a duminasiùn du burgu a pàssa sutta ai pusedimènti di Du Carettu, assèmme a a vixina Castreveiu, cun u rafursamentu di pusedimènti acquisèndu ascì i feudi lucàli.

Pé òpe(r)a poi de Carlu I Du Carettu, u nàsce u marchesàu de Süccaellu, a partì dau 1397, u paise u diventa cuscì a capitàle du növu stàttu suvràn, ch'u cumprendeva a u sò apugêu vâri âtri paixi de l'entrutèra, daa valâ de l'Aroscia fìn a quella du Va(r)atella. Da evidensià inta pulitica estèra u rapòrtu cun i Viscunti de Milan. Quésti ligàmmi vegnen pe(r)ò interutti cu-i Sforsa, quande i süccarelexi i rivàn inte l'orbita da Repübbrica de Zena, survatüttu dau 1449.

I zenexi i l'axevan cuscì cumensàu in periudu de ingerènsa inti affari pübbrici du marchesàu, tàntu da 'rivà intu 1567 a l'acquisisiùn de in tèrsu du feudu lucàle. Pòchi ànni dòppu a restante pàrte u vegne vendüa ai Savoia, pe quaxi 60.000 scüddi d'òu, e quésta asiùn a scatêna i "mugugni" di zenexi, che diplumaticamènte i sciorte(r)àn a cunze(r)à e tratatîve, atendèndu 'n respònsu giü(r)idicu.

Quéstu u l'ande(r)à a scatenà a cuscì dìta "causa de Süccaellu", rizòlta daprimma a Prâga, intu 1593, cun fìtte tratatìve e pòi int' ina véa e propia guèra fra u 1625 e u 1631, scicumme che l'ànnu prìmma Utaviu du Carettu l'axêva decisu de vènde pàrte du feudu ai zenexi. I scuntri i se cunclüdden sulamènte intu 1631, ànnu du tratàu de Cherascu, ch'u sancisce a definitiva fìn du marchesàu, anéssu a a Repübbrica de Zena dùi ànni dòppu.

Da a fìn du marchesàu a l'anesciùn a l'Italia[modìfica | modìfica wikitèsto]

U teritòiu cumünàle u l'éa stàu pòi cuinvòltu in vàri scuntri fra u 1746 e u 1747, asediàu dae trùppe austru piemuntexi: végne libe(r)àu da cuntingènti militàri còrsu-lìguri; pòi turna intu 1795, inta bataja de Löa.

Dau 1797 u paìse êntra a fà parte da Repübbrica Ligure e da lì vegne anéssu a l'Impéu Fransese sùtta Napuleùn Bunapàrte.

Cu-u cungressu de Vienna du 1814 e a restaurasiùn u vegne inglubàu inti dumini du Regnu de Sardegna, dau 1861 in quélli du Regnu de l'Italia, divegnüu doppu a Segunda Guèra Mundià a Repübbrica italiana.

Intu 1929 u pèrde a frasiùn de Cunscente, aù de Cixàn e pàrte de quella de Martinettu, spartìa fra i dui cumün. Fra u 1973 e u 2008 faxéva parte da "Cumunitài muntana Ingauna", pòi du "Puntente Savunese" fin au 2011, ànnu da sòa supresciùn.

In tu 2016 l'aministrasiùn l'ha tentàu de utegnì l'indipendènsa, andandu a restabilì l'antìgu marchesàu, scibén che a recesta furmàle a nu a l'è stâ acetâ né daa Repübbrica Italiana né da l'Uniùn Eurupéa.[7][8]

Abitanti[modìfica | modìfica wikitèsto]

Evulusiùn demugràfica[modìfica | modìfica wikitèsto]

Abitanti censìi[9]

Minuànse furèste[modìfica | modìfica wikitèsto]

Dandu amèntu au ISTAT, ai 31 de dixembre du2 014, a Süccaellu i ghe sun 10 rexidenti furèsti.

Posti de interesse[modìfica | modìfica wikitèsto]

Architetüe religiuse[modìfica | modìfica wikitèsto]

Géxa de San Bertumê intu bùrgu de Süccaellu, custruìa a partì da u XIII seculu.

Uatòiu de Santa Maria Nascente e de San Carlu, intu sentru stòicu.

Capeletta de Sant'Antoniu, a l'ingressu du paìse rivàndu da Arbenga, l'è stà restaurà intu 2015.[10]

Architetüe civìli[modìfica | modìfica wikitèsto]

Palàssu du marchese, se tröva intu burgu e a l'è l'antiga rexidensa du marchese: u cunserva diferenti cîcli de afreschi au sò intèrnu.

Castéllu di Del Carretto, du XIII seculu, prubabilmènte sücescìvu a quellu de Castreveiu, l'è stà a rexidènsa ufisiale du marchese e puntu de avistamèntu pé e invaxùi da valâ du Néva.[11]

Pòrte medievàli du burgu, dìte du Muìn, du Piemunte (o Suprana, famùsa pé a tùre mediuevàle), du Pònte (ch'a dà in sciu turènte Neva, mediànte u carateristicu pònte a schêna d'àze, scimbulu du burgu), du Néva, Interiùre.

Teâtru Sivicu "Quinzio Delfino", üna de strutüe ciü véie e méiu cunservàe du burgu, l'è stàu edificàu a partì dau XII seculu, inisialmènte cumme uatòiu, ancöi se ghe pònan truvà spetaculi, rapresentasiui, espusisiui e mustre.[12]

Ca' "du Muin" cunusciüa pé a carateristica faciâ du medievu.

Ecunumìa[modìfica | modìfica wikitèsto]

L'ecunumìa a l'è legâ prinsipalmènte ae cultivasiùi de früta, u(r)ìve e urtàggi. Inti ürtimi ànni u s'è svilupàu u turismu, ascì grassie au fàttu che Süccaellu l'è ün di Burghi ciü bèlli d'Italia.

Cultüa[modìfica | modìfica wikitèsto]

Dialettu Sücca(r)ellese[modìfica | modìfica wikitèsto]

Magnifying glass icon mgx2.svgO mæximo argoménto in detàggio: Dialétto arbenganéize.

A Süccaellu se parla in dialettu ligure de stàmpu arbenganese, faxènte parte du Ligure sentru-ucidéntàle.

Cüxina[modìfica | modìfica wikitèsto]

Tradisiunàle du periudu de Pasqua a l'è a tùrta pasqualina, che inta versciùn lucàle a vö numma e gêe.

Feste e fëe[modìfica | modìfica wikitèsto]

Rievucasiùn stòica du matrimòniu de Ilaria du Carettu, a lüiu, a l'è üna de rapresentasiùi ciü apresàe de tütta a regiùn.

Festa Patrunàle de San Bertumê, 24 d'austu, cun tàntu de prucesciùn di crìsti e a bànda che a 'cumpàgna u curtêu.

Festa da Sücca, in nuvembre, cun mercatìn, zöghi medievali e u cuncursu pé a sücca ciü pesànte.[13]

Aministrasiùn[modìfica | modìfica wikitèsto]

Perîodo Prìmmo çitadìn Partîo Càrega Nòtte
1975 11 lüiu 1985 Bartolomeo Freccero lista sivica scìndicu
11 lüi 1985 1º zügnu 1990 Bartolomeo Freccero lista sivica scìndicu
1º zügnu 1990 24 arvì 1995 Bartolomeo Freccero lista sivica scìndicu
24 arvì 1995 14 zügnu 1999 Bartolomeo Freccero lista sivica scìndicu
14 zügnu 1999 14 zügnu 2004 Bartolomeo Freccero lista sivica scìndicu
14 zügnu 2004 13 dixembre 2004 Stefano Mai Uniti per Zuccarello
(lista sivica de sentru destra)
scìndicu
13 dixembre 2004 5 arvì 2005 Marco Di Giovanni Cumisàiu staurdinàiu
20 arvì 2005 30 marsu 2010 Stefano Mai Uniti per Zuccarello
(lista sivica de sentru destra)
scìndicu
30 marsu 2010 1º zugnu 2015 Stefano Mai Lega Nord scìndicu
1º zugnu 2015 22 setèmbre 2020 Claudio Paliotto Uniti per Zuccarello
(lista sivica de sentru-destra)
scìndicu
22 setèmbre 2020 in càrega Claudio Paliotto Uniti per Zuccarello
(lista sivica de sentru destra)
scìndicu

Vie de cumünicasiùn[modìfica | modìfica wikitèsto]

A l'è culegâ cun Castreveiu e a sitài de Arbenga pé vìa da Stràdda Statàle 582 da Còlla de San Bernardu (SS 582).

Notte[modìfica | modìfica wikitèsto]

  1. Dàttu Istat - Pupulasiùn rexidente ai 30 de zügnu du 2019.
  2. Clascificaçion sismica (XLS), in sce protezionecivile.gov.it.
  3. Legge 26 agosto 1993, n. 412, alegòu A, Tabélla di gràddi/giórno di Comùn pe Región e Provìnsa (PDF), in sce efficienzaenergetica.acs.enea.it, 1 màrso 2011, p. 151. URL consultòu o 25 arvî 2012.
  4. Grafia du disiunàiu Italian-ulmioscu Ulmioscu-Italian
  5. (IT) U cumün de Sucarê, in sce comunezuccarello.it. URL consultòu o 18 màzzo 2021.
  6. (IT) Sucarê, un di burghi ciü belli d'Italia, in sce borghipiubelliditalia.it. URL consultòu o 18 màzzo 2021.
  7. (IT) Sücarê cumme Seburga, invìa a sò recesta a l'UE, in sce primocanale.it. URL consultòu o 18 màzzo 2021.
  8. (IT) Süca(r)ê, pröve de indipendènsa, in sce lastampa.it. URL consultòu o 18 màzzo 2021.
  9. Statìstiche I.Stat - ISTAT;  URL consultàu u 28-12-2012.
  10. (IT) Restauru da Capeletta de S.Antoniu, in sce ivg.it. URL consultòu o 19 màzzo 2021.
  11. (IT) U castéllu de Sucarê e a figüa de Ilaria del Carretto, in sce liguriaheritage.it. URL consultòu o 19 màzzo 2021.
  12. (IT) U tiàtru de Sucarê, in sce insiemefacile.provincia.savona.it. URL consultòu o 19 màzzo 2021.
  13. (IT) Sucarê, a festa da a sücca, in sce youtube.com. URL consultòu o 19 màzzo 2021.

Atri prugètti[modìfica | modìfica wikitèsto]

Contròllo de outoritæVIAF (EN239229349 · WorldCat Identities (EN239229349