Süccaellu
AR |
Sta pagina chi a l'è scrita in arbenganese |
| Süccaellu cumün | |||
|---|---|---|---|
| |||
 I porteghi intu burgu
| |||
| Localizaçión | |||
| Stâto |  Itàlia
| ||
| Región |  Liguria
| ||
| Provìnsa |  Savuna
| ||
| Aministraçión | |||
| Scìndico | Claudio Paliotto (lìsta sivica de sentru-destra "Uniti per Zuccarello") da-o 1-6-2015 (2º mandòu da-o 22-9-2020) | ||
| Dæta de instituçión | 1861 | ||
| Teritöio | |||
| Coordinæ: | 44°06′39.7″N 8°06′57.06″E | ||
| Altitùdine | 130 m s.l.m. | ||
| Superfìcce | 10,81 km² | ||
| Abitanti | 309[1] (30-6-2019) | ||
| Denscitæ | 28,58 ab./km² | ||
| Comùn confinanti | Arnascu, Barestìn, Castregiancu, Castreveiu, Cixan, Èrli | ||
| Âtre informaçioìn | |||
| CAP | 17039 | ||
| Prefìsso | 0182 | ||
| Fûzo oràrio | UTC+1 | ||
| Còdice ISTAT | 009069 | ||
| Cod. cadastrâ | M197 | ||
| Targa | SV | ||
| Cl. scìsmica | zöna 3 (sismicitæ bàssa)[2] | ||
| Cl. climàtica | zöna D, 1 689 GG[3] | ||
| Sànto patrón | San Bertumê | ||
| Giórno festîvo | 24 agustu | ||
| Cartògrafîa | |||
  Süccaellu | |||
.svg) | |||
| Scîto instituçionâle | |||
Sücca(r)èllu[n. 1] (Zuccarello in italiàn) u l'è in cumün de 309 abitanti (dati agiurnài au 2019) ch'u se tröva inta pruvincia de Savuna.
Geugrafìa
[modìfica | modìfica wikitèsto]
Inta valâ du Neva, a munte de dunde u Pennavaire u se ghe zunta, Sücca(r)èllu u fa parte de l'entrutèra d'Arbenga. U l'è u segundu paìse pe' pupulasiùn da valâ, de derê a Cixàn. U cunfina cun Èrli e Castreveiu a nord, Ba(r)estìn a est, Cixàn a sud e a ovest cun Arnascu e Castregiancu. U g'ha ascì 'na frasiùn ciamâ U Martinettu, ch'a l'è spartìa a mezzu cun Cixàn.
Sto(r)ia
[modìfica | modìfica wikitèsto]
In caruggiu du burgu
A pòrte da tûre
Vìsta d'in âtru caruggiu
Cartéllu a l'imbuccu du paìse
_-_porta_Sottana_-_02.jpg)
U Marchesàu de Sücca(r)èllu
[modìfica | modìfica wikitèsto]
U paìse de Sücca(r)èllu, zà mensciunàu intu 1233 u l'è stàu fundàu inte l'arvì de l'ànnu 1248, pe' via d'in àttu nutarìle che ancöi u l'è cunservàu inta cumüna.
Interesante ascì in corpus de lezzi, scrìtu intu 1281 e ligàu, cumme l'àttu de fundasiùn, ai marchexi de Clavesana, che l'axevan sernüu sta pusisiùn strategica pe'i traffeghi fra Arbenga e u Bassu Piemunte.
Propiu pe' sta mutivasiùn chi u burgu u l'è stàu ciü vôte cuntestàu da dife(r)enti famìe de cuntu du punènte savunese.[8][9]
Intu 1326, cu'u matrimoniu fra Enricu Du Carettu e Cate(r)ìna Clavesâna a duminasiùn du burgu a passa sutta ai pusedimènti di Du Carettu, assemme aa vixina Castreveiu, cu'u rinforsu di pusedimènti, scicumme ch'i sciorte a piâse ascì di âtri i feudi.
Pé òpe(r)a poi de Carlu I Du Carettu, u nàsce u marchesàu de Sücca(r)èllu, a partì dau 1397, u paise u vegne cuscì a capitàle du növu stàttu suvràn, ch'u cumprendeva a u sò apugêu vâri âtri paixi de l'entrutèra, daa valâ de l'Aroscia fìn a chella du Va(r)atella. Da evidensià inta pulitica estèra u rapòrtu cun i Viscunti de Milan. Quésti ligàmmi vegne pe(r)ò interutti cu-i Sforsa, quande i süccarelexi i rivàn inte l'orbita da Repübbrica de Zena, survatüttu dau 1449.
I zenexi i l'axeva cuscì cumensàu in periudu de ingerènsa inti affari pübbrici du marchesàu, tàntu da 'rivà intu 1567 a l'acquisisiùn de in tèrsu du feudu lucàle. Pòchi ànni dòppu a restante pàrte u vegne vendüa ai Savoia, pe quaxi 60.000 scüddi d'o(r)u, e a stu moddu i zenexi i munta di "mugugni", che cu'a diplumasia i sciorte(r)àn a fermà e tratatìve, spetandu ina resposta giü(r)idica.
Quéstu u l'ande(r)à a scatenà a cuscì dìta "causa de Sücca(r)èllu", rizòlta daprimma a Prâga, intu 1593, cun fìtte tratatìve e pòi int'ina ve(r)a e propia guèra fra u 1625 e u 1631, scicumme che l'ànnu prìmma Utaviu du Carettu l'axêva decisu de vènde pàrte du feudu ai zenexi. I scuntri i se cunclüdde numma du 1631, ànnu du tratàu de Cherascu, ch'u sancisce a definitiva fìn du marchesàu, anéssu a a Repübbrica de Zena dùi ànni dòppu.
Da a fìn du marchesàu a l'anesciùn a l'Italia
[modìfica | modìfica wikitèsto]U terito(r)iu cumünâle u l'éa stàu pòi cuinvòltu in vàri scuntri fra u 1746 e u 1747, asediàu dae trùppe austru piemuntexi: végne libe(r)àu da cuntingènti militàri còrsu-lìguri; pòi turna intu 1795, inta bataja de Löa.
Dau 1797 u paìse êntra a fà parte da Repübbrica Ligü(r)e e da lì vegne anéssu a l'Impe(r)u Fransese sutta Napuleùn Bunapàrte.
Cu'u cungressu de Vienna du 1814 e a restaurasiùn u vegne inglubàu inti dumini du Regnu de Sardegna, cumpresu inta pruvinsa d'Arbenga, dau 1861 in quélli du Regnu de l'Italia, vegnüu doppu a Segunda Guèra Mundiâle a Repübbrica italiâna.
Intu 1929 u pèrde a frasiùn de Cunscente, aù de Cixàn e pàrte de chella du Martinettu, spartìa fra i dui cumün. Fra u 1973 e u 2008 faxéva parte da "Cumunitài muntana Ingauna", pòi du "Puntente Savunese" fin au 2011, ànnu da sò supresciùn.
In tu 2016 l'aministrasiùn a l'ha tentàu de utegnì l'indipendènsa, andandu a restabilì l'antìgu marchesàu, scibén che a recesta furmàle a nu a l'è stâ acetâ né daa Repübbrica Italiana né da l'Uniùn Eurupéa.[10][11]
Abitanti
[modìfica | modìfica wikitèsto]Evulusiùn demugrafica
[modìfica | modìfica wikitèsto]Abitanti censìi[12]
Minu(r)anse fu(r)èste
[modìfica | modìfica wikitèsto]Dandu amèntu au ISTAT, ai 31 de dixembre du 2014, a Sücca(r)èllu u gh'è 10 rexidenti fu(r)èsti.
Cugnummi ch'u ghe n'è de ciü
[modìfica | modìfica wikitèsto]I cugnummi ciü difüxi a Sücca(r)èllu i sun: Biagiotti, Panizza, Romano, Negrino e Rovere.[13]
Posti de interesse
[modìfica | modìfica wikitèsto]
U punte a schêna d'ase in sce Neva
Stàttua de brunzu dedicâ a Ilaria del Carretto
A gêxa de San Bertumê, intu burgu
U castéllu ch'u resta in simma au paìse
L'u(r)ato(r)iu de Santa Ma(r)ìa piàu dau caruggiu
Architetü(r)e religiuse
[modìfica | modìfica wikitèsto]- Gêxa de San Bertumê, a se tröva intu paìse e u pà ch'a secce stâ ti(r)â scì a partì dau seculu XIII, tantu ch'i se ghe tröva fina di tocchi de mü(r)aje aa base du campanìn ch'i sa(r)eva fina ciü antighi, du seculu XI. A gêxa a l'è stâ mensciunâ p'a primma vota du 1318 cumme gêxa reto(r)ia. Cun trê navài, spartìe da di èrchi mezzi tundi decurài, de fö(r)a a gêxa a se mustra cu' ina faciâ a cabanna tenzüa de gianu e rösa, truncâ daa presènsa du campanìn aa lerca. L'ingressu u l'è issàu rispettu aa stradda, scicumme ch'u gh'è di sca(r)ìn de marma(r)u da muntà pe' rivà dau purtâ, ch'u remunta aa fin du Quattrusèntu. L'edifissiu u l'ha avüu ciü che in travaju intu passà di ànni, cumme chelli ch'i sun stài fài au coru, da fin du Sinquesèntu o ancù, bèn ciü de impattu, l'intervènti du Seisèntu ch'i l'han cangiàu u drentu, segundu decurasiùi de güstu baroccu. Du mèximu periudu a l'è a parte âta du campanìn, ch'a nu l'è ciü chella medievâle, ch'a duxeva êsse fâ a piramide e ch'a l'è stâ cangiâ chelli tèmpi.[14]
- U(r)ato(r)iu de Santa Ma(r)ia Nascente e de San Carlu, u l'è in cumplessu ch'u se svilüppa inte dui ambiènti ün in simma a l'âtru, u ciü bassu u l'è chellu dund'u se tröva u teâtru, mèntre chellu de d'âtu u l'è chellu ciü grossu, de l'u(r)ato(r)iu. U se ghe riva daa ciàssa de derê aa gêxa, dunde 'na vota u gh'é(r)a u veggiu campusantu. L'entrâ a l'è in sciu fiancu e a l'è au de sutta d'in pòrtegu cu'u vortu a cruxe(r)a. E mü(r)aje e sun de prìa, e ciü tante a base de carcâ, tegnüe asemme cu'a casîna. L'aula a l'è spartìa dau fundu grassie a 'n èrcu de triunfu, ch'u g'ha de culunette pe' deco(r)u. Da l'atâ u gh'è a pitü(r)a d'ina medaja cu'a Madonna intu mèzzu, ch'u pà ch'u remunte au Settesèntu.[15]
- Capella da Madonna da Neve, fö(r)a dau paìse, d'ataccu au semite(r)iu, a l'è stâ erezüa du Settesèntu e a l'ha funsiunàu cumme scìtu pe' uspità e gènte de pasaggiu, che chi a truavava ricove(r)u primma ch'u ghe fusse dàu u permessu d'entrà drentu ae mü(r)aje. A mustra ina tipica faciâ a cabanna cun 'na spartisiùn a tréi, a reciamà in barcùn cu'u pòrtegu. Drentu a gh'a numma che 'na navâ, cun l'àula ch'a l'è spartìa dau fundu pe' vìa d'in èrcu de triunfu, decu(r)àu cun de finte culonne. Intu mezzu da cumpusisiùn u gh'è in medajùn cu'u simbulu da Madonna, mèntre l'atâ u l'è de stüccu a cu(r)ùi, cu' in sci fianchi due culonne selèste de stìle curinsiu e intu mezzu a stàttua da Vergine tegnüa intu nicciu.[16]
Architetü(r)e civìli
[modìfica | modìfica wikitèsto]• Palàssu du marchese, u se tröva intu burgu e a l'è l'antiga rexidensa du marchese: drentu a cunserva diferenti cìcli de pitü(r)e a frescu.
• Castéllu di Del Carretto, du XIII seculu, de prubabile vegnüu de doppu de chellu de Castreveiu, u l'è stàu a rexidènsa ufisiâle du marchese e puntu de avistamèntu pe'e invaxùi da valâ du Néva.[18]
• Porte medievâli du burgu, dìte du Mu(r)ìn, du Piemunte (o Suprana, dund'u gh'è a tûre mediuevàle), du Pònte (ch'a dà in sce Neva, ch'u se ghe passa in simma grassie au pònte a schêna d'ase, simbulu du paìse), de Neva, e interiû.
• Teâtru Sivicu "Quinzio Delfino", üna de strutü(r)e ciü véie e méiu cunservàe du burgu, u l'è pàrte de l'u(r)atoriu e cumme stu chi u l'è stàu ti(r)àu sciü a partì dau XII seculu, ancöi i se ghe pone truvà spetaculi, rapresentasiùi, espusisiùi e mustre.[19]
• Ca' "du Mu(r)ìn" cunusciüa pe'a carateristica faciâ du mediuevu.
Ecunumìa
[modìfica | modìfica wikitèsto]L'ecunumìa a l'è ligâ u ciü tantu aa cultivasiùn da früta, de l'u(r)ìve e ai òrti. Di ürtimi tèmpi u s'è svilupàu u turismu, ascì grassie au fàttu che Sücca(r)èllu l'è ün di Burghi ciü bèlli d'Italia.
Cultü(r)a
[modìfica | modìfica wikitèsto]Dialettu de Sücca(r)èllu
[modìfica | modìfica wikitèsto]A Sücca(r)èllu u se parla ina varietài du ligü(r)e de stampu arbenganese, ch'a l'è parte du Ligü(r)e de sèntru-punènte.
Cüxina
[modìfica | modìfica wikitèsto]Tradisiunâle du periudu de Pasqua a l'è a tùrta pasqualina, che inta versciùn du postu a vö numma e gêe.
Feste e fe(r)e
[modìfica | modìfica wikitèsto]• Rievucasiùn sto(r)ica du matrimoniu de Ilaria du Carettu, a lüiu, a l'è üna de rapresentasiùi ciü apresàe de tütta a regiùn.
• Festa Patrunâle de San Bertumê, ai 24 d'austu, cun tàntu de prucesciùn di crìsti e a bànda che a 'cumpàgna u curtêu.
• Festa da Sücca, in nuvembre, cun mercatìn, zöghi medievâli e u cuncursu pe'a sücca ch'a pesa de ciü.[20]
Aministrasiùn
[modìfica | modìfica wikitèsto]| Periudu | Primmu sitadìn | Partìu | Càrega | Nòtte | |
|---|---|---|---|---|---|
| 1975 | 11 lüiu 1985 | Bartolomeo Freccero | lista sivica | scìndicu | |
| 11 lüi 1985 | 1º zügnu 1990 | Bartolomeo Freccero | lista sivica | scìndicu | |
| 1º zügnu 1990 | 24 arvì 1995 | Bartolomeo Freccero | lista sivica | scìndicu | |
| 24 arvì 1995 | 14 zügnu 1999 | Bartolomeo Freccero | lista sivica | scìndicu | |
| 14 zügnu 1999 | 14 zügnu 2004 | Bartolomeo Freccero | lista sivica | scìndicu | |
| 14 zügnu 2004 | 13 dixembre 2004 | Stefano Mai | Uniti per Zuccarello (lista sivica de sentru destra) |
scìndicu | |
| 13 dixembre 2004 | 5 arvì 2005 | Marco Di Giovanni | Cumisa(r)iu staurdina(r)iu | ||
| 20 arvì 2005 | 30 marsu 2010 | Stefano Mai | Uniti per Zuccarello (lista sivica de sentru destra) |
scìndicu | |
| 30 marsu 2010 | 1º zugnu 2015 | Stefano Mai | Lega Nord | scìndicu | |
| 1º zugnu 2015 | 22 setèmbre 2020 | Claudio Paliotto | Uniti per Zuccarello (lista sivica de sentru-destra) |
scìndicu | |
| 22 setèmbre 2020 | in càrega | Claudio Paliotto | Uniti per Zuccarello (lista sivica de sentru destra) |
scìndicu | |
Vie de cumünicasiùn
[modìfica | modìfica wikitèsto]A l'è culigâ cun Castreveiu e a sitài d'Arbenga pe' vìa da Stràdda Statàle 582 da Còlla de San Bernardu (SS 582).
Nòtte
[modìfica | modìfica wikitèsto]- Nòtte dialetâli
- ↑ A prununsia [sykka'ɹεllu] a se rife(r)ìsce aa parlâ arbenganese (scrìtu ascì Süccaȓèllu o Sücca"èllu[4], Süccarê in Èrli, prununsiàu [sy:ka'ɹε:] o [sykka'ɹε:], mèximu che inti âtri paixi de l'âta valâ, Zūcarèa in urmeàscu[5], Succarello[6] o Sucælo[7] in zenese
- Nòtte a u testu
- ↑ Dàttu Istat - Pupulasiùn rexidente ai 30 de zügnu du 2019.
- ↑ Clascificaçion sismica (XLS), in sce protezionecivile.gov.it.
- ↑ (IT) Tabella dei gradi/giorno dei Comuni italiani raggruppati per Regione e Provincia (PDF), Lézze 26 agósto 1993, n. 412, Al. A, Agenzia nazionale per le nuove tecnologie, l'energia e lo sviluppo economico sostenibile, 01-03-2011, p. 151. URL consultòu o 3 màzzo 2025 (archiviòu da l'url òriginâle o 1º zenâ 2017).
- ↑ (LIJ, IT) Angelo Gastaldi, Nummi de sittè, paisi e lucalitè, in De tüttu in po', Arbenga, Edizioni del Delfino Moro, 1996, p. 119.
- ↑ (LIJ, IT) Giuseppe Colombo, Vocabolario Italiano-Ormeasco Ulmioscu-Italian, Cengio, Litografia Fracchia, 1986.
- ↑ (LIJ, IT, EN) Deize: diçionäio italian-zeneise - Zuccarello, in sce conseggio-ligure.org. URL consultòu o 7 òtôbre 2025.
- ↑ (LIJ, IT) TIG: Traduttore Italiano Genovese -Zuccarello, in sce zeneize.net. URL consultòu o 7 òtôbre 2025.
- ↑ (IT) U cumün de Sucarê, in sce comunezuccarello.it. URL consultòu o 18 màzzo 2021.
- ↑ (IT) Sucarê, un di burghi ciü belli d'Italia, in sce borghipiubelliditalia.it. URL consultòu o 18 màzzo 2021.
- ↑ (IT) Sücarê cumme Seburga, invìa a sò recesta a l'UE, in sce primocanale.it. URL consultòu o 18 màzzo 2021.
- ↑ (IT) Süca(r)ê, pröve de indipendènsa, in sce lastampa.it. URL consultòu o 18 màzzo 2021.
- ↑ Statìstiche I.Stat - ISTAT; URL consultàu u 30-12-2023.
- ↑ (IT) I cugnummi ciü difüxi cumün pé cumün, Sücca(r)èllu, in sce cognomix.it. URL consultòu o 7 òtôbre 2025.
- ↑ (IT) Chiesa di San Bartolomeo - Zuccarello, in sce beweb.chiesacattolica.it. URL consultòu o 7 òtôbre 2025.
- ↑ (IT) Oratorio di Santa Maria Nascente - Zuccarello, in sce beweb.chiesacattolica.it. URL consultòu o 10 òtôbre 2025.
- ↑ (IT) Chiesa di Nostra Signora della Neve - Zuccarello, in sce beweb.chiesacattolica.it. URL consultòu o 10 òtôbre 2025.
- ↑ (IT) Restauru da Capeletta de S.Antoniu, in sce ivg.it. URL consultòu o 19 màzzo 2021.
- ↑ (IT) U castéllu de Sucarê e a figüa de Ilaria del Carretto, in sce liguriaheritage.it. URL consultòu o 19 màzzo 2021.
- ↑ (IT) U teâtru de Sücca(r)ŕllu, in sce insiemefacile.provincia.savona.it. URL consultòu o 19 màzzo 2021.
- ↑ (IT) Sucarê, a festa da a sücca, in sce youtube.com. URL consultòu o 19 màzzo 2021.
Atri prugètti
[modìfica | modìfica wikitèsto]
Wikimedia Commons a contêgne di files in sce Süccaellu
| Contròllo de outoritæ | VIAF (EN) 239229349 · GND (DE) 7548587-4 · WorldCat Identities (EN) 239229349 |
|---|