Fûzo oràrio

Da Wikipedia
Sata a-a navegassion Sata a-a serchia
ZE
Quésta pàgina a l'é scrîta in léngoa zenéize
AcLiBr.jpg

A Grafîa adeuviâ a l'é quélla de l'Académia Ligùstica do Brénno

Màppa di fûzi oràri dêuviæ a-a giornâ d'ancheu.

'N fûzo oràrio o l'è 'na zöna ch'a l'à adotòu o mæximo ténpo stàndard pe raxoîn legâli, comerciâli e sociâli. I confìn di fûzi oràri són solitaménte pasànti pe quélli di Stâti ò de sudivixoîn aministratîve ciufîto che andâ rigorozaménte aprêuvo a 'na çérta longitùdine, quésto zaché o l'è ciù conveniénte avéi o mæximo oràrio tra doî teritöi streitaménte lighæ tra de lô.

Tùtti i fûzi oràri són stæti definîi segóndo a sò diferénsa rispètto a-o Ténpo Cordinòu Universâle (in sìgla UTC) e van da UTC-12 a UTC+14. A diferénsa da l'UTC a l'è de sòlito pægia a 'n nùmero intrêgo de ôe, ma gh'è de quélle àree che àn 30 ò 45 menûti de ciù, cómme l'Ìndia òpû o Nepal.

Pe de ciù vàrie naçioîn, mascimaménte quélle scitoæ a de latitùdine ciù âte, dêuvian pe pàrte de l'ànno a coscì dîta ôa legâle, azonzéndo 'n'ôa a l'ôa locâle pe-o perîodo conpréizo tra-a primavéia e l'estæ.

Lìsta di fûzi oràri[modìfica | modìfica wikitèsto]

Magnifying glass icon mgx2.svgO mæximo argoménto in detàggio: Lìsta di fûzi oràri.
I fûzi di vàrri Stâti do móndo.

Inta tabélla chi de sótta e localitæ che adêuvian l'ôa legâle són elencæ segóndo a sò diferénsa da l'UTC inti moménti inti quæ l'ôa legâle a no l'è in vigô. Pe cóntra, quànde quésta a l'è in vigô, in primavéia e in estæ a sò diferénsa da-o Ténpo Cordinòu Universâle a l'aoménta de 'n'ôa, con l'eceçión de l'Îzoa de Lord Howe, dónde a l'aoménta de 30 menûti. Prezénpio, quànde a gh'è l'ôa legâle, a Califòrnia a l'è into fûzo UTC-7 e o Régno Unîo in UTC+1.

Diferénsa da l'UTC Localitæ che no l'adêuvian l'ôa legâle Localitæ che adêuvian l'ôa legâle
UTC-12 Stati Unïi Îzoa Baker Stati Unïi Îzoa Howland
UTC-11 Samöa Americann-e Samöa Americann-e
Stati Unïi Îzoa Jarvis
Stati Unïi Kingman Reef
Midway Îzoe Midway
Niue Niue
Stati Unïi Atóllo Palmyra
UTC-10 Isoe Cook Isoe Cook
Polinesia Françeize Polinesia Françeize (pi-â ciù pàrte)
Stati Unïi Atóllo Johnston
Stati Unïi Stati Unïi: Hawaii
Stati Unïi Stati Unïi: Îzoe Andreanof, Îzoe Four Mountains, Îzoe Near, Îzoe Rat (Îzoe Aleutìnn-e, Alaska)
UTC-9:30 Polinesia Françeize Polinesia Françeize: Îzoe Marchéizi
UTC-9 Polinesia Françeize Polinesia Françeize: Îzoe Gambier Stati Unïi Stati Unïi: Alaska (pi-â ciù pàrte)
UTC-8 Fransa Clipperton
Pitcairn Pitcairn
Canada Canada: Columbia Britànica (pi-â ciù pàrte)
Méscico Méscico: Baja California
Stati Unïi Stati Unïi: Califòrnia, Idaho (pàrte nòrd), Nevada, Oregon (pi-â ciù pàrte), Washington
UTC-7 Canada Canada: Columbia Britànica (pàrte de nòrd-èst), Yukon
Méscico Méscico: Sonora
Stati Unïi Stati Unïi: Arizona (pi-â ciù pàrte)
Canada Canada: Alberta, Columbia Britànica (sùd-èst), Teritöi do Nòrd-Òvest, Nunavut (pàrte òvest)
Méscico Méscico: Baja California Sur, Chihuahua, Nayarit (pi-â ciù pàrte), Sinaloa
Stati Unïi Stati Unïi: Colorado, Idaho (pi-â ciù pàrte), Montana, Nêuvo Mexico, Utah, Wyoming
UTC-6 Belize Belize
Canada Canada: Saskatchewan (pi-â ciù pàrte)
Còsta Rica Còsta Rica
Ecuadòr Ecuadòr: Galápagos
El Salvador El Salvador
Guatemala Guatemala
Honduras Honduras
Nicaragua Nicaragua
Canada Canada: Manitoba, Nunavut (centrâle), Ontario (òvest)
Cile Cile: Îzoa de Pàsqua Îzoa de Pàsqua
Méscico Méscico (pi-â ciù pàrte)
Stati Unïi Stati Unïi: Alabama, Arkansas, Illinois, Iowa, Kansas (pi-â ciù pàrte), Louisiana, Minnesota, Mississippi, Missouri, Nebraska (pi-â ciù pàrte), Dakota do Nòrd (pi-â ciù pàrte), Oklahoma, Dakota do Sùd (pi-â ciù pàrte), Tennessee (pi-â ciù pàrte), Texas (pi-â ciù pàrte), Wisconsin
UTC-5 Braxî Braxî: Acre
Canada Canada: Atikokan, Mishkeegogamang, Îzoa de Southampton
Isoe Cayman Isoe Cayman
Colombia Colombia
Ecuadòr Ecuadòr (pi-â ciù pàrte)
Giamaica Giamaica
Méscico Méscico: Quintana Roo
Stati Unïi Stati Unïi: Îzoa Navassa
Panamá Panamá
Perù Perù
Bahamas Bahamas
Canada Canada: Nunavut (èst), Ontario (pi-â ciù pàrte), Quebec (pi-â ciù pàrte)
Cuba Cuba
Haiti Haiti
Turks e Caicos Turks e Caicos
Stati Unïi Stati Unïi: Connecticut, Delaware, Washington D.C., Florida (pi-â ciù pàrte), Georgia, Indiana (pi-â ciù pàrte), Kentucky (pi-â ciù pàrte), Maine, Maryland, Massachusetts, Michigan (pi-â ciù pàrte), Nêuvo Hampshire, Nêuvo Jersey, Nêuvo York, Carolìnn-a do Nòrd, Ohio, Pennsylvania, Îzoa de Rhode, Carolìnn-a do Sùd, Vermont, Virgìnnia, Virgìnnia Òcidentâle
UTC-4 Anguilla Anguilla
Antigua e Barbuda Antigua e Barbuda
Aruba Aruba
Barbados Barbados
Bolivia Bolivia
Braxî Braxî: Amazonas (pi-â ciù pàrte), Mato Grosso, Mato Grosso do Sul, Rondônia, Roraima
Isoe Vergini Britanneghe Isoe Vergini Britanneghe
Canada Canada: Quebec (èst)
Îzoe BES Îzoe BES
Curaçao Curaçao
Dominica Dominica
Rep. Dominicann-a Rep. Dominicann-a
Grenada Grenada
Guadaluppa Guadaluppa
Guyana Guyana
Martinica Martinica
Montserrat Montserrat
Pòrto Ricco Pòrto Ricco
Saint-Barthélemy Saint-Barthélemy
Saint Kitts e Nevis Saint Kitts e Nevis
Saint Lucia Saint Lucia
Saint-Martin Saint-Martin
San Viçenço e Grenadinn-e San Viçenço e Grenadinn-e
Sint Maarten Sint Maarten
Trinidad e Tobago Trinidad e Tobago
Isoe Vèrgine Americann-e Isoe Vèrgine Americann-e
Venezuela Venezuela
Bermudda Bermudda
Canada Canada: Labrador (pi-â ciù pàrte), Nêuvo Brunswick, Nêuva Scòsia, Îzoa do Prìnçipe Edoàrdo
Cile Cile (pi-â ciù pàrte)
Gròenlandia Gròenlandia: Bâze aéria Thule
Paraguay Paraguay
UTC-3:30 Canada Canada: Tæranêuva, Labrador (sùd-èst)
UTC-3 Argentinn-a Argentinn-a
Braxî Braxî (pi-â ciù pàrte)
Cile Cile: Magallanes
Isoe Falkland Isoe Falkland
Guyana Françèize Guyana Françèize
Suriname Suriname
Uruguay Uruguay
Gròenlandia Gròenlandia (pi-â ciù pàrte)
San Pê e Michelon San Pê e Michelon
UTC-2 Braxî Braxî: Fernando de Noronha
Geòrgia do Sud e isoe Sandwich meridionæ Geòrgia do Sud e isoe Sandwich meridionæ
UTC-1 Cavo Verde Cavo Verde Gròenlandia Gròenlandia: Ittoqqortoormiit
Pòrtogallo Pòrtogallo: Îzoe Azóre
UTC+0 Borkinn-a Fäso Borkinn-a Fäso
Gambia Gambia
Ghana Ghana
Gròenlandia Gròenlandia: Danmarkshavn
Guinea Guinea
Guinea Bissau Guinea Bissau
Islanda Islanda
Còsta d'Avòïo Còsta d'Avòïo
Libeïa Libeïa
Mali Mali
Mauritania Mauritania
Sant'Ellena, Ascension e Tristan da Cunha Sant'Ellena, Ascension e Tristan da Cunha
Senegal Senegal
Særa Lion Særa Lion
San Tomè e Prinçipe San Tomè e Prinçipe
Togo Togo
Fær Øer Fær Øer
Guernsey Guernsey
Éire Éire
Izoa de Man Izoa de Man
Jersey Jersey
Pòrtogallo Pòrtogallo (pi-â ciù pàrte)
Spagna Spagna: Îzoe Canaîe
Regno Unïo Regno Unïo
UTC+1 Algerîa Algerîa
Angòla Angòla
Benin Benin
Cameron Cameron
Rep. Centro-Africann-a Rep. Centro-Africann-a
Ciad Ciad
Rep. do Congo Rep. do Congo
RD do Congo RD do Congo: Equatô, Kinshasa, Congo Centrâle, Kwango, Kwilu, Mai-Ndombe, Mongala, Nòrd-Ubangi, Sùd-Ubangi, Tshuapa
Guinea Equatoriâ Guinea Equatoriâ
Gabòn Gabòn
Maròcco Maròcco[1]
Niger Niger
Nigeria Nigeria
Tunixia Tunixia
Sahara òcindentâle Sahara òcindentâle
Albania Albania
Andora Andora
Austria Austria
Belgio Belgio
Bòsnia-Erçegòvina Bòsnia-Erçegòvina
Croaçia Croaçia
Rep. Ceca Rep. Ceca
Danemarca Danemarca
Fransa Fransa (metropolitànn-a)
Germania Germania
Gibiltæra Gibiltæra
Ungherîa Ungherîa
Italia Italia
Kosovo Kosovo
Liechtenstein Liechtenstein
Luscemburgo Luscemburgo
Maçedònia do Nòrd Maçedònia do Nòrd
Mâta Mâta
Monego Monego
Monteneigro Monteneigro
Paixi Basci Paixi Basci (eoropêi)
Norveggia Norveggia
Polonia Polonia
San Marin San Marin
Serbia Serbia
Slovacchia Slovacchia
Slovenia Slovenia
Spagna Spagna (pi-â ciù pàrte)
Svéçia Svéçia
Svissea Svissea
Çittæ do Vatican Çittæ do Vatican
UTC+2 Botswana Botswana
Burundi Burundi
RD do Congo RD do Congo (pi-â ciù pàrte)
Egitto Egitto
Lesotho Lesotho
Libia Libia
Malawi Malawi
Moçambico Moçambico
Namibia Namibia
Rùscia Rùscia: Kaliningrad
Ruanda Ruanda
Sudafrica Sudafrica (pi-â ciù pàrte)
Sudan Sudan
Sudan do Sud Sudan do Sud
Swaziland Swaziland
Zambia Zambia
Zimbabwe Zimbabwe
Regno Unïo Akrotiri e Dhekelia
Bulgarîa Bulgarîa
Çipro Çipro
Estònia Estònia
Finlandia Finlandia
Greçia Greçia
Giordannia Giordannia
Isræ Isræ
Lettònnia Lettònnia
Libano Libano
Lituannia Lituannia
Moldavia Moldavia
Çipro do nòrd‎ Çipro do nòrd‎
Palestinn-a Palestinn-a
Romania Romania
Transnistria Transnistria
Sciria Sciria
Ucrainn-a Ucrainn-a (pi-â ciù pàrte)
UTC+3 Abkhazia Abkhazia
Arabia Saudïa Arabia Saudïa
Bahrain Bahrain
Bielorùscia Bielorùscia
Isoe Comore Isoe Comore
Eritrea Eritrea
Etiòpia Etiòpia
Gibuti Gibuti
Teritöi Françeixi Meridionæ e de l'Antartego Teritöi Françeixi Meridionæ e de l'Antartego: Îles Éparses[2]
Iraq Iraq
Kenya Kenya
Kuwait Kuwait
Madagascar Madagascar
Majotte Majotte
Qatar Qatar
Rùscia Rùscia (a ciù pàrte da Rùscia Eoropêa)
Somalia Somalia
Somaliland Somaliland
Sudafrica Sudafrica: Îzoe do Prìnçipe Edoàrdo
Oséçia do Sùd Oséçia do Sùd
Tanzania Tanzania
Turchia Turchia
Uganda Uganda
Ucrainn-a Ucrainn-a: Repùbrica Popolâre de Doneck, Repùbrica Popolâre de Lugansk, Crimêa
Yemen Yemen
UTC+3:30 Iran Iran
UTC+4 Armenia Armenia
Artsakh Artsakh
Azerbaijan Azerbaijan
Teritöi Françeixi Meridionæ e de l'Antartego Teritöi Françeixi Meridionæ e de l'Antartego: Îzoe Crozet[2]
Giörgia Giörgia
Mauritius Mauritius
Oman Oman
Rùscia Rùscia: Astrakhan, Samara, Saratov, Udmurtia, Ulyanovsk
Réunion Réunion
Seychelles Seychelles
Emirati Àrabi Unïi Emirati Àrabi Unïi
UTC+4:30 Afghanistan Afghanistan
UTC+5 Teritöi Françeixi Meridionæ e de l'Antartego Teritöi Françeixi Meridionæ e de l'Antartego: Îzoe Kerguelen, Îzoa de Sàn Pòulo, Îzoa Amsterdam
Îzoe Heard e McDonald Îzoe Heard e McDonald
Kazakistan Kazakistan: Aktobe, Atyrau, Baikonur, Kyzylorda, Mangystau, Kazakistàn Òcidentâle
Maldive Maldive
Pakistan Pakistan
Rùscia Rùscia: Bashkortostan, Chelyabinsk, Khanty-Mansi, Kurgan, Orenburg, Perm, Sverdlovsk, Tyumen, Yamalia
Tagikistàn Tagikistàn
Turkmenistan Turkmenistan
Uzbekistan Uzbekistan
UTC+5:30 India India
Sri Lanka Sri Lanka
UTC+5:45 Nepal Nepal
UTC+6 Bangladesh Bangladesh
Bhutan Bhutan
Teritöio Britannego de l'Oçeano Indian Teritöio Britannego de l'Oçeano Indian
Kazakistan Kazakistan (pi-â ciù pàrte)
Kirghizistan Kirghizistan
Rùscia Rùscia: Omsk
UTC+6:30 Isoe Cocos Isoe Cocos
Myanmar Myanmar
UTC+7 Camboggia Camboggia
Isoa Christmas Isoa Christmas
Indonexia Indonexia: Sumatra, Java, Kalimantan Òcidentâle, Kalimantan Centrâle
Laos Laos
Mongòllia Mongòllia: Bayan-Ölgii, Khovd, Uvs
Rùscia Rùscia: Altai Krai, Repùbrica de l'Altai, Kemerovo, Khakassia, Krasnoyarsk, Novosibirsk, Tomsk, Tuva
Thailandia Thailandia
Vietnam Vietnam
UTC+8 Australia Australia: Oustràlia Òcidentâle (pi-â ciù pàrte)
Brunei Brunei
Cinn-a Cinn-a
Hong Kong Hong Kong
Indonexia Indonexia: Kalimantan Meridionâle, Kalimantan Òrientâle, Kalimantan Setentrionâle, Sulawesi, Bali, Nusa Tenggara Òcidentâle, Nusa Tenggara Òrientâle
Macao Macao
Malaysia Malaysia
Mongòllia Mongòllia (pi-â ciù pàrte)
Filippinn-e Filippinn-e
Rùscia Rùscia: Buryatia, Irkutsk
Scingapô Scingapô
Taiwan Taiwan
UTC+8:45 Australia Australia: Eucla
UTC+9 Giappon Giappon
Indonexia Indonexia: Maluku, Maluku Setentrionâle, Papua, Papua Òcidentâle
Corea do Nord Corea do Nord
Timor Leste Timor Leste
Palau Palau
Rùscia Rùscia: Amur, Sakha (pi-â ciù pàrte), Zabaykalsky
Corea do Sud Corea do Sud
UTC+9:30 Australia Australia: Teritöio do Nòrd Australia Australia: Oustràlia Meridionâle
UTC+10 Australia Australia: Queensland
Guam Guam
Stâti Federæ da Micronesia Stâti Federæ da Micronesia: Chuuk, Yap
Isoe Marianne du Nord Isoe Marianne du Nord
Papua Neuva Guinea Papua Neuva Guinea (pi-â ciù pàrte)
Rùscia Rùscia: Oblast ebràico, Khabarovsk, Primorsky, Sakha (céntro-èst)
Australia Australia: Teritöio da Capitâle Oustraliànn-a, Teritöio da Bâia de Jervis, Nêuvo Galles do Sùd (pi-â ciù pàrte), Tasmania, Vitöia
UTC+10:30 Australia Australia: Îzoa Lord Howe
UTC+11 Stâti Federæ da Micronesia Stâti Federæ da Micronesia: Kosrae, Pohnpei
Neuva Caledonia Neuva Caledonia
Papua Neuva Guinea Papua Neuva Guinea: Bougainville
Rùscia Rùscia: Magadan, Sakha (èst), Sakhalin
Isoe Salomon Isoe Salomon
Vanuatu Vanuatu
Isoa Norfolk Isoa Norfolk
UTC+12 Kiribati Kiribati: Îzoe Gilbert
Isoe Marshall Isoe Marshall
Nauru Nauru
Rùscia Rùscia: Chukotka, Kamchatka
Tuvalu Tuvalu
Stati Unïi Îzoa Wake
Wallis e Futuna Wallis e Futuna
Fiji Fiji
Neuva Zelanda Neuva Zelanda (pi-â ciù pàrte)
UTC+12:45 Neuva Zelanda Neuva Zelanda: Îzoe Chatham
UTC+13 Kiribati Kiribati: Îzoe da Fenîce
Samoa Samoa
Tokelau Tokelau
Tonga Tonga
UTC+14 Kiribati Kiribati: Îzoe da Lìnia

Stöia[modìfica | modìfica wikitèsto]

A poxiçión aparénte do into çê, e dónca l'ôa solâre, a càngia in bâze da pròpia poxiçión in sciâ Tæra aprêuvo a-a sò fórma sférica. Quésta variaçión a l'è pægia a quàttro menûti pe ògni gràddo de longitùdine e dónca, prezénpio, o moménto do mêzogiórno solâre (ò sæ do pasàggio a-o meridiàn) a Spézza o l'è ciù ò mêno 9 menûti prìmma de quéllo de Vintimìggia, çitæ ch'a se trêuva de 2,2 gràddi vèrso ponénte.

Co-a fondaçión de l'òservatöio de Greenwich, creòu inte l'ànno 1675, o l'è stæto decîzo che l'ôa média de quélla localitæ (in ingléize Greenwich Mean Time, GMT) a foîse quélla dêuviâ da-i mainæ pe determinâ a longitùdine, dàndo coscì 'n'ôa de riferiménto stàndard méntre o rèsto de l'Inghiltæra o continoâva a dêuviâ ténpi divèrsci inti vàrri pàizi.

Ténpo feroviàrio[modìfica | modìfica wikitèsto]

Tàrga ch'a l'aregòrda a sotoscriçión da Railway General Time Convention do 1883 inti Stâti Unîi.

Into XIX sécolo, co-o grànde svilùppo di traspòrti e de telecomunicaçioîn, o l'êa diventòu asæ ciù sconveniénte che ògni localitæ a l'adêuviàsse o pròpio ténpo solâre. Coscì, into novénbre do 1840, ànche a Great Western Railway a l'à incomensòu a fâ riferiménto a l'ôa do GMT gràçie a di cronòmetri portàtili. Quésto scistêma o l'è stæto adotòu in brêve ténpo da-e âtre conpagnîe feroviàrie do Régno Unîo, iniçiàndo a êse ciamòu Railway Time[3].

A-i 23 de agósto do 1852 i segnâli do ténpo són stæti trasmìssi pi-â prìmma vòtta da l'òservatöio de Greenwich atravèrso o telégrafo. A-o 1855, ciù do 98% di relêui pùblichi do Régno Unîo o l'adêuviâva o GMT, ma quésto o diventiâ l'ôa legâle de l'îzoa sôlo da-i 2 de agósto do 1880. De quésto perîodo gh'è di quélli relêui asæ particolæ che àn dôe lançétte pe-i menûti: unn-a a segnâva l'ôa locâle e l'âtra quélla de Greenwich.

A-i 2 de novénbre do 1868, inte quélla che a l'época a l'êa a colònia britànica da Nêuva Zelànda, o l'è stæto ofiçialménte adotòu 'n ténpo stàndard da dêuviâ in tùtta a colònia[4]. Quésto ténpo o l'êa incentròu in sce 'na longitùdine de 172°30′ E da Greenwich, equivalénte a 11 ôe e 30 mênuti avànti rispètto a-o GMT[5]. 'Sto stàndard chi o l'êa conosciûo cómme New Zealand Mean Time.

Màppa do 1913 di Stâti Unîi co-i vàrri fûzi oràri inti quæ êan spartîi, asæ diferénti da quélli d'ancheu.

Particolarménte conplèsso o l'êa, scìnn-a-o XIX sécolo, o scistêma dêuviòu pe tegnî o ténpo inte ferovîe de l'América do Nòrd. Defæti ògni òperatô feroviàrio o l'avéiva 'n pròpio oràrio stàndard, ch'o poéiva êse quéllo de l'ôa locâle da sò sêde ò do capolìnia ciù inportànte, co-i oràri di trêni che êan scrîti dêuviàndo o pròpio oràrio. Coscì, inte staçioîn ciù inportànti dónde o gh'êa o capolìnia de vàrie ferovîe, êan mostræ ciù relêui, ògnùn di quæ o segnâva 'n'ôa diferénte.

Panéllo de contròllo do relêuio di fûzi oràri a-o Musêo do Traspòrto de Coventry.

O Charles F. Dowd o l'à dónca propòsto, ciù ò mêno into 1863, 'n scistêma di fûzi oràri stàndard con diferénsa rispètto a quélli vixìn de 'n'ôa, ànche se a l'época o no l'avéiva ancón publicòu nìnte in mérito, sénsa consultâ scìnn-a-o 1869 i fonçionâi de ferovîe. Into 1870 o l'à propòsto 'na prìmma sudivixón in quàttro fûzi oràri, con quéllo ciù a èst centròu in sciâ capitâle, Washington D.C., ma za doî ànni dòppo o prìmmo fûzo o l'êa bazòu in sciô meridiàn di 75° W e con di confìn che andâvan aprêuvo a di eleménti naturâli cómme pàrte di Mónti Apalàchi. A ògni mòddo o scistêma do Dowd o no l'è mâi stæto dêuviòu da-e ferovîe, e quæ àn adotòu inti Stâti Unîi e in Canadà a versción propòsta da William F. Allen, editô da Traveler's Official Railway Guide[6]. I confìn di fûzi oràri in quésto scistêma pasâvan pe-e staçioîn feroviàrie de çitæ ciù inportànti; prezénpio o confìn tra-o fûzo òrientâle e quéllo centrâle o pasâva pe Detroit, Buffalo, Pittsburgh, Atlanta e Charleston. Scistêma ch'o l'è stæto ofiçialménte adotòu a-i 18 de novénbre do 1883, giórno dîto "o giórno di doî mêzogiórni" ascì, quànde ògni relêuio de staçioîn o l'è stæto resetòu a-o moménto into quæ in ciaschedùnn-a fàscia orària l'ôa stàndard a l'êa arivâ a-o mêzogiórno.

I fûzi do Nòrd América són stæti ciamæ Intercoloniâle, Òrientâle, Centrâle, Mónti e Pacìfico, Inte 'n ànno ciù ò mêno l'85% de duxénto çitæ co-ina popolaçión superiô a-i 10.000 abitànti a l'avéiva adotòu o ténpo stàndard[7]. Eceçión inportànte a l'è stæta Detroit, scitoâ a-a meitæ di meridién de riferiménto pe-o ténpo Òrientâle e quéllo Centrâle, ch'a l'à continoòu a dêuviâ o ténpo locâle scìnn-a-o 1900, provàndo dónca a adatâse a-o Ténpo Centrâle Stàndard e pöi a-o a quéllo Òrientâle (EST). Quést'ùrtima decixón a l'è diventâ ofiçiâ co-în'ordinànsa do màzzo 1915, pöi ratificâ da 'n vôto popolâre inte l'agósto de l'ànno dòppo. A confuxón tra-i vàrri ténpi a l'è stæta a-a fìn risòlta quànde i fûzi oràri stàndard són stæti adotæ ànche da-o Congrèsso di Stâti Unîi co-o coscì dîto Standard Time Act di 19 de màrso do 1918.

Fûzi oràri globâli[modìfica | modìfica wikitèsto]

O matemàtico Chîgo Filopanti o l'à introdûto l'idêa de 'n scistêma mondiâle de fûzi oràri into sò lìbbro Miranda!, publicòu into 1858. Inta sò propòsta o gh'êa 24 fûzi, da lê ciamæ "giórni longitudinâli", co-o prìmmo ch'o l'êa centròu in sciô meridiàn de Ròmma. Pe de ciù, o l'avéiva propòsto ànche 'n ténpo universâle da dêuviâ in astronomîa e in telegrafîa. A ògni mòddo, o sò lìbbro o no l'à atiròu tànta atençión scìnn-a divèrso ténpo dòppo a sò mòrte[8][9].

O canadéize Sir Sandford Fleming o l'à elaboròu 'n âtro scistêma mondiâle de fûzi oràri into 1879, promovéndo a sò creaçión in vàrie conferénse internaçionâli e dónca o l'è d'ancheu riconosciûo cómme o promotô do "sfòrso iniçiâle ch'o l'à portòu a l'adoçión di meridién do ténpo prezénte"[10]. A sò prìmma propòsta do 1876 a prevedéiva 'n relêuio globâle de 24 ôe, ch'o l'êa idealménte poxiçionòu a-o céntro da Tæra e che dónca o no foîse ligòu a nisciùn meridiàn in superfìcce. Tréi ànni dòppo o l'à specificòu cómme o sò giórno universâle o saiéiva incomensòu a l'antimeridiàn de Greenwich (180° E e W), ametténdo però che l'ûzo di sò fûzi oràri a livéllo locâle o l'êa asæ limitòu. 'Sto scistêma chi o l'è stæto prezentòu ànche a-a Conferénsa internaçionâle di meridién de l'òtôbre 1884, a quæ però a no l'avéiva posciûo adotâ do tùtto a propòsta do Fleming, dæto che a l'êa sénsa e conpeténse necesâie. A-a sò fìn, a conferénsa a l'à adotòu 'n giórno universâle de 24 ôe a partî da-a mêzanéutte de Greenwich, specificàndo però che o sò ûzo "o no dovéiva interferî con quéllo de l'ôa locâle o stàndard dónde [quésto o foîse] dexideràbile"[11].

Màppa di fûzi oràri into 1928

Vèrso o 1900 squæxi tùtti i lêughi abitæ da Tæra avéivan òrmâi adotòu 'n fûzo oràrio standàrd, scibén che pöchi êan bazæ in sciâ diferénsa da-o GMT. Defæti in numerôzi câxi a l'è stæta aplicâ l'ôa de 'n òservatöio astronomìco locâle a tùtto 'n pàize, sénsa nisciùn riferiménto a-o GMT. Sôlo dòppo vàrri decénni a ciù pàrte di fûzi a l'è stæta stæta definîa in tèrmini de diferénsa da-o GMT, ch'o l'incomensâva a êse ciamòu Ténpo Cordinòu Universâle ascì (Coordinated Universal Time, UTC). Into 1929 a ciù pàrte di pàizi a l'avéiva adotòu di fûzi oràri lighæ a 'na çérta diferénsa orària intrêga ma, in vàrri stâti cómme l'Iràn, l'Ìndia e pàrte de l'Oustràlia, quésta a l'êa pe cóntra de 30 menûti. O Nepal o l'è stæto l'ùrtima naçión, into 1986, a adotâ 'na diferénsa stàndard, spostàndose a UTC+5:45[12].

Tùtti i Stâti dêuvian a-a giornâ d'ancheu di fûzi oràri stàndard inte ativitæ civîli, ma no tùtti aplican o concètto segóndo a sò conceçión òriginâle. Defæti in vàrri pàizi ò sudivixoîn aministratîve són dêuviæ de deviaçioîn de mêz’ôa ò 'n quàrto d'ôa da-o ténpo stàndard. In âtri câxi, cómme in Cìnn-a ò in Ìndia, tùtto o pàize o l'adêuvia sôlo 'n fûzo, a despæto da pròpia estensción giögràfica bén bén ciù ànpia di 15° gràddi de longitùdine ideâli pe ògni ôa; pe cóntra stâti cómme a Spàgna ò l'Argentìnn-a, i quæ l'adêuvian 'n fûzo stàndard, no àn l'ôa ch'a saiéiva corètta in sciâ bâze da sò poxiçión giögràfica. E consegoénse de quéste decixoîn polìtiche pêuan infloensâ forteménte e vìtte di çitadìn locâli, creàndo di problêmi instituçionâli ascì, cómme in de àree da Cìnn-a òcidentâle[13]. In Rùscia, a quæ a l'à ùnze fûzi oràri, doî de quésti sòn stæti scancelæ into 2010[14][15], ma ripristinæ za into 2014[16].

Notaçión[modìfica | modìfica wikitèsto]

ISO 8601[modìfica | modìfica wikitèsto]

L'ISO 8601 o l'è 'n stàndard stabilîo da l'Òrganizaçión Internaçionâle pi-â Standardizaçión ch'o definìsce i mòddi de raprezentaçión de dæta e ôe in fórma leterâle, conpréize e specìfiche pi-â raprezentaçión di fûzi oràri[17].

Se 'na çérta ôa a l'è esprèssa in Ténpo Cordinòu Universâle (UTC), 'na "Z" a va azónta sùbito dòppo o ténpo e sénsa 'n spàçio separatô. Defæti a "Z" o l'è l'indicatô da zöna pe-o zêro UTC e dónca, prezénpio, "09:30 UTC" o l'è raprezentòu cómme "09:30Z" ò "0930Z" e, scimilménte, "14:45:15 UTC" o l'è scrîto "14:45:15Z" ò "144515Z"[18]. O ténpo UTC o l'è conosciûo ànche cómme "Zulu" dæto che quésto o l'è o còdice da létia "Z" inte l'arfabêto fonètico da NATO[18].

A diferénsa de fûzo oràrio da l'UTC a pêu êse scrîta inti formâti ±hh, ±hhmm ò ±hh:mm, esprèssi in ôe avànti ò inderê rispètto a l'UTC. Prezénpio, se o ténpo indicòu o l'è de 'n'ôa ciù avànti rispètto a l'UTC (cómme in Germània inte l'invèrno), l'indicatô da zöna o saiâ "+01:00", "+0100" ò senpliceménte "+01". Quésta raprezentaçión numérica di fûzi oràri a vêgne azónta a-e ôe locâli into mæximo mòddo into quæ són azónte e abreviaçioîn arfabétiche di fûzi (cómme o "Z" sórvia minsonòu). A diferénsa da l'UTC a l’é ciæo che ch'a càngia con l'ôa legâle, defæti, prezénpio, o fûzo oràrio de Chicago, ch'a se trêuva in quéllo centrâle do Nòrd América, o l'è "−6" inte l'invèrno (Central Standard Time) e "−5" inte l'estæ (Central Daylight Time)[19].

Abreviaçioîn[modìfica | modìfica wikitèsto]

I fûzi oràri són de spésso indicæ con de abreviaçioîn arfabétiche cómme "EST", "WST" e "CST", ma a ògni mòddo quéste no fan pàrte do stàndard internaçionâle de dæta e ôa ISO 8601. Pe de ciù 'ste dezignaçioîn chi pêuan êse dùbie dæto che, prezénpio, "CST" o pêu scignificâ ségge China Standard Time (UTC+8), Cuba Standard Time (UTC-5) e (North American) Central Standard Time (UTC-6), óltre che êse 'na variànte abàsta comùn de ACST (Australian Central Standard Time, UTC+9:30)[20].

Converscioîn[modìfica | modìfica wikitèsto]

E converscioîn di ténpi tra doî fûzi van aprêuvo a-a relaçión: "ténpo in A" - "diferénsa de fûzo (da l'UTC) in A" = "ténpo in B" - "diferénsa de fûzo (da l'UTC) in B", co ògni lâto de l'equaçión ch'o l'è pægio a l'UTC. Pe de ciù quésta equaçión a pêu êse rescrîta cómme "ténpo in B" = "ténpo in A" - "diferénsa de fûzo (da l'UTC) in A" + "diferénsa de fûzo (da l'UTC) in B"

Prezénpio, Bórsa de Nêuva York a l'arve a-e 9:30 (EST, diferénsa da l'UTC = -5). In Califòrnia (PST, diferénsa da l'UTC= -8) e in Ìndia (IST, diferénsa da l'UTC = +5:30) l'ôa a l'è:

ôa in Califòrnia = 9:30 - (-5) + (-8) = 6:30;
time in Ìndia = 9:30 - (-5) + (+5:30) = 20:00.

Quésti càlcoli pêuan diventâ asæ ciù conplicæ vixìn a-o pasàggio da ò a l'ôa legâle, dæto che a diferénsa de fûzo pe l'àrea a divénta 'na fonçión de l'ôa UTC. A diferénsa da l'UTC a pêu ànche dâ cómme rizultâto 'na dæta divèrsa; prezénpio quànde in Egìtto (UTC+2) són e 22:00 de lunesdì, in Pakistàn e l'1:00 (UTC+5) de mâtesdì.

Ténpo nàotico[modìfica | modìfica wikitèsto]

Scìn da-i ànni '20 o l'è dêuviòu 'n ténpo nàotico stàndard inte nâve che òperan in âto mâ. Creòu cómme 'na fórma ideâle do scistêma de fûzi oràri terèstri, quéllo nàotico o l'è formòu sôlo da fûzi de 15° spostæ da-o GMT de 'n nùmero intrêgo de ôe. 'Na lìnia do càngio de dæta nàotica a se trêuva in sciô 180° meridiàn, dividéndo in dôe pàrte de 7,5° o fûzo ch'o diferìsce da-o GMT de ±12 ôe[21][22][23].

A ògni mòddo e nâve pêuan çèrne o ténpo da òservâ inte ògni localitæ. Prezénpio pêuan decìdde de regolâ, de sòlito de néutte, i pròppi relêui de bòrdo e no sôlo quànde l'atravèrsan 'na çérta longitùdine[24]. Pe de ciù, 'na nâve a pêu ànche çèrne de restâ senpliceménte co-o fûzo a-a parténsa da-o pòrto pe tùtto o rèsto da traversàdda[25].

Distorsción di fûzi[modìfica | modìfica wikitèsto]

Diferénsa tra ôa solâre e quélla segnâ da-i relêui quànde in Eoröpa a l'è in vigô l'ôa legâle:

██ 1h ± 30 m inderê

██ 0h ± 30 m

██ 1h ± 30 m avànti

██ 2h ± 30 m avànti

██ 3h ± 30 m avànti

I fûzi oràri ideâli, coscì cómme quélli nàotichi, són bazæ in sce l'ôa solâre média de 'n particolâ meridiàn scitoòu into mêzo de quélla zöna i quæ confìn se trêuvan 7,5 gràddi a levànte e a ponénte da-o meridiàn de riferiménto. In pràtica, a ògni mòddo, numerôzi confìn di fûzi són traciæ tànto ciù a ponénte e in vàrri pàizi se trêuvan do tùtto de fêua da-i sò fûzi ideâli.

Prezénpio, ànche se o prìmmo meridiàn (0°) o l'atravèrsa a Spàgna e Frànsa, quésti pàizi l'adêuvian l'ôa solâre média de 15 gràddi èst (quélla do Central European Time) a-o pòsto de quélla de 0 gràddi, ò sæ o Greenwich Mean Time. In Frànsa o l'êa iniçialménte dêuviòu o GMT, ma a l'è pasâ a-o CET into perîodo de l'òcupaçión tedésca do pàize inta Segónda Goæra Mondiâle e o no l'è ciù stæto ripristinòu o fûzo de prìmma[26]. Scimilménte, inti Pàizi Bàsci, prìmma da goæra a l'êa dêuviâ a coscì dîta "ôa de Amsterdam", a quæ a l'êa de vìnti menûti ciù avànti rispètto a quélla de Greenwich. Òbligæ a adotâ, con l'òcupaçión militâre, o ténpo tedésco, àn mantegnûo quésto fûzo dòppo a goæra ascì. Pe de ciù, a-a meitæ di ànni '70, i Pàizi Bàsci, coscì cómme tànte âtre naçioîn eoropêe, àn incomensòu a òservâ inte l'estæ l'ôa legâle.

'Na raxón pe disegnâ i confìn do fûzo tànto ciù a ponénte do sò meridiàn ideâle a l'è quélla de consentî 'n ûzo ciù eficénte da lûxe solâre[27]. Çertidùnn-e de quéste localitæ adêuvian ànche l'ôa legâle (DST), aomentàndo ancón de ciù a diferénsa rispètto a l'ôa solâre locâle. De consegoénsa, inte l'estæ, o mêzogiórno solâre inta çitæ spagnólla de Vigo o l'è a-e 14:41, con quésta pàrte da Spàgna òcidentâle dónde, ànche inta stagión invernâle e a despæto da sò poxiçión 42 gràddi a nòrd de l'Equatô, o Sô o no tramónta mâi prìmma de 18:00[28]. Adreitûa, inti giórni vixìn a-o solstìçio d'estæ, a Vigo o Sô o tramónta dòppo e 22:00, con di òrari scìmili a quélli de Stocólma, çitæ ch'a se trêuva into mæximo fûzo oràrio ma 17 gràddi ciù a nòrd, inta quæ però l'àrba a l'è bén bén ciù fîto[29].

Ezénpio ancón ciù estrêmo o l'è Nome, in Alaska, scitoòu a 165° 24' de longitùdine òvest, pöco ciù a ponénte do fûzo oràrio ideâle da Samoa Time Zone (165°W). Però quésta localitæ a rispètta o fûzo de l'Alaska (135° W) inti perîodi de ôa legâle e dónca a l'è legerménte ciù avànti de doî ôe rispètto a-o Sô in invèrno e pe ciù de træ inte l'estæ[30]. Kotzebue, sénpre in Alaska, a l'è ànche lê vixìn a-o mæximo meridiàn ma, trovàndose a nòrd do Çèrcio Polâre Àrtico, a l'à bén doî tramónti pe ògni giórno into perîodo a l'inìçio de agósto, un sùbito dòppo a mêzanéutte a l'inìçio da giornâ e l'âtro pöco prìmma da mêzanéutte a-a fìn da giornâ[31].

In Cìnn-a, a quæ a s'esténde scinn-a 73°E ma a l'à 'n ùnico fûzo pe tùtto o sò teritöio (ò sæ l'UTC+8 de 120°E), co-o mêzogiórno solâre che dónca o se pêu verificâ scìnn-a-e 15:00 inte àree ciù òcidentâli do pàize, cómme o Xinjiang[32]. O confìn Afghanistàn-Cìnn-a o ségna a ciù grànde diferénsa de fûzo oràrio terèstre in sciâ Tæra, pægia a-e 3,5 ôe tra l'UTC+4:30 de l'Afghanistàn e l'UTC+8 da Cìnn-a.

Ôa legâle[modìfica | modìfica wikitèsto]

L'ûzo de l'ôa legâle into móndo:

██ Ôa legâle dêuviâ

██ Ôa legâle dêuviâ into pasòu

██ Ôa legâle mâi dêuviâ

In vàrri pàizi, ma ànche in de séncie regioîn, a l'è adotâ a coscì dîta ôa legâle (Daylight Saving Time, DST) inte 'na pàrte de l'ànno, ciù ò mêno corispondénte a l'estæ. Quésto fæto o conportâ in génere l'avansaménto do ténpo segnòu da-i relêui de 'n'ôa vèrso l'inìçio da primavéia, pe pöi vegnî inderê a quélla òriginâle in aotùnno. A modèrna ôa legâle a l'è stæta propòsta pi-â prìmma vótta into 1907, diventàndo asæ inportànte into 1916 aprêuvo a-e mezûe in ténpo de goæra pe-o raçionaménto do carbón. Scibén che a gh'è stæta quàrche polémica, són numerôzi i pàizi che àn conservòu 'sta mezûa chi, con divèrse variànte che cangian in bâze a-o lêugo e a-o ténpo. De sòlito, i Stâti ciù vixìn a l'Equatô no l'adêuvian l'ôa legâle, dæto che a diferénsa stagionâle inta lûxe solâre a l'è mìnima.

Scistêmi informàtichi[modìfica | modìfica wikitèsto]

Numerôzi scistêmi òperatîvi computer inclùddan o supòrto necesâio pe travagiâ con tùtte (ò squæxi) e poscìbili ôe locâli in bâze a-i vàrri fûzi oràri. I divèrsci scistêmi òperatîvi l'adêuvian in génere l'UTC cómme stàndard de bâze pe rilevâ l'ôa, dàndo di servìççi pi-â conversción de l'ôa locâle, da e vèrso l'UTC, e ànche a poscibilitæ de modificâ outomaticaménte e converscioîn de l'ôa locâle a l'inìçio e a-a fìn de l'ôa legâle inti vàrri fûzi oràri.

I server in sciâ Ræ che prezentan de pàgine Web creæ prinçipalménte pe 'n pùblico inte 'n sôlo fûzo oràrio ò pe 'n intervàllo limitòu de fûzi, in génere fan védde cómme ôa quélla locâle, a-o mascìmo insémme a quélla UTC tra paréntexi. I scîti web òrientæ ciù a livéllo internaçionâle, pe cóntra, pêuan mostrâ i oràri sôlo con l'UTC òpû dêuviàndo 'n fûzo arbitrâio. Prezénpio, a versción internaçionâle in léngoa ingléize da CNN a l'inclùdde o GMT e l'ôa de Hong Kong[33], méntre a versción statuniténse a l'è bazâ in sce l'ôa da còsta òrientâle[34]. Tra-i scîti d’Internétte in ingléize con sêde inti Stâti Unîi, dedicæ a-i letoî do tùtto o móndo, o l'è asæ comùn l'ûzo de l'US Eastern Time e do Pacific Time. O formâto o l'è in génere quélla indicòu inta nòtte "datetime" do W3C.

I scistêmi de pòsta eletrònica e de âtri struménti de mesagìstica (chat IRC e tànti âtri)[35] màrcan i mesàggi con-o ténpo indicòu con l'UTC òpû inclùddan o fûzo oràrio do miténte cómme pàrte do mesàggio, permeténdo a-o progràmma ch'o riçéive de vizoalizâ a dæta e l'ôa de spediçión do mesàggio inte l'ôa locâle do destinatâio.

I dæti inti database che inclùddan l'indicaçión do ténpo de sòlito adêuvian l'UTC, sorviatùtto quànde a bànca dæti a fa pàrte de 'n scistêma ch'o crove ciù fûzi oràri. L'ûzo de l'ôa locâle pe-i records de vàrie indicaçioîn di ténpi o no l'è consegiòu inti fûzi che fan ûzo de l'ôa legâle dæto che, 'na vótta a l'ànno, o gh'è 'n perîodo de 'n'ôa into quæ i oràri locâli no són ciæi.

I scistêmi de lunâio dêuviæ a-a giornâ d'ancheu de sòlito ligan a pròpia indicaçión do ténpo a l'UTC, a quæ a vêgne pöi mostrâ in vàrio mòddo a segónda do fûzo oràrio prinçipâ de 'n çérto computer, fonçionàndo inte riunioîn telefòniche o vîa internétte ascì. Scistêma che però o fonçionn-a mêno bén quànde o se ghe mescia da 'n fûzo a 'n âtro, dæto che se prezùmme che i fæti dovéivan capitâ into mæximo fûzo oràrio into quæ o se trêuvâva o computer ò o telefonìn a-o moménto da creaçión de l'evénto, o quæ o poriéiva êse mostròu a-o moménto sbagliòu. Prezénpio, se un de Nêuva York o vêu incontrâ quarchedùn de Los Angeles a-e 09:00 e o l'inserìsce 'na vôxe into sò lunâio digitâle pe quélla ôa (che o computer o prezùmme êse quélla de Nêuva York), a vôxe into lunâio a saiâ a-e 06:00 se a foîse dêuviâ l'ôa de 'n computer da zöna. Pe evitâ quésto problêma, a gh'è ascì a poscibilitæ inte verscioîn ciù nêuve de Microsoft Outlook de inserî o fûzo oràrio into quæ o sucêdiâ 'n fæto, fonçionalitæ che però a no l'è disponìbile in tùtti i âtri scistêmi. O software do lunâio o dêve gestî ànche o problêma de l'ôa legâle: defæti se, pe di motîvi polìtichi, e dæte de inìçio e de fìn de l'ôa legâle són cangiæ e vôxe into lunâio doviéivan restâ invariæ inte l'ôa locâle, scibén che pêuan cangiâ rispètto a l'ôa UTC. In Microsoft Outlook, i "timestamp" són dónca archiviæ e comunicæ sénsa a diferénsa de fûzo rispètto a l'ôa legâle[36]. Dónca, 'n apontaménto a Lóndra a mêzogiórno inte 'n giórno d'estæ o saiâ raprezentòu cómme 12:00 (UTC+0), ànche se l'evénto o l'è prevìsto pe-e 13:00 UTC. In Google Calendar, i evénti into lunâio són archiviæ in UTC, ànche se sòn de sòlito mostræ inte l'ôa locâle, e poriéivan êse modificæ sôlo da 'n càngio de fûzo oràrio[37], scibén che l'inìçio e a fìn normâli de l'ôa legâle són conpensæ (scimilménte a tànti âtri progràmmi de quésto tîpo).

Scistêmi òperatîvi[modìfica | modìfica wikitèsto]

Unix[modìfica | modìfica wikitèsto]

A ciù pàrte di scistêmi Unix-like, inclûzi Linux e Mac OS X, a mantêgne l'ôa de scistêma into formâto time_t, ch'o raprezenta o nùmero de segóndi pasæ da-e 00:00:00 UTC do zéuggia 1° zenâ 1970[38]. Pe inpostaçión predefinîa, a raprezentaçión estèrna a l'è in UTC, scibén che i sénci procèssi pêuan specificâ i fûzi oràri dêuviàndo a variàbile d'anbiénte TZ[39]. Quésto fæto o consente a-i ùtenti in ciù fûzi oràri de dêuviâ o mæximo computer, co-e rispetîve ôe locâli che són vizoalizæ coretaménte a ògni ùtente. E informaçioîn in sciô fûzo oràrio ciù spésso vêgnan da-a bànca dæti IANA di fûzi oràri. Defæti, in vàrri scistêmi, inclûzi tùtti quélli che l'adêuvian a libràia C GNU, pêuan dêuviâ quésta bànca dæti.

Microsoft Windows[modìfica | modìfica wikitèsto]

I scistêmi òperatîvi che són bazæ in sce de verscioîn de Windows ciù vêgie do Windows 2000 adêuviâvan l'ôa locâle ma, co-o 2000 e tùtte verscioîn sucesîve se pêu dêuviâ l'UTC cómme ténpo de bâze do scistêma[40]. O regìstro de scistêma o contêgne informaçioîn in sciô fûzo oràrio cómme a diferénsa de fûzo da l'UTC ò de régole che fan mostran e dæte de l'inìçio e de fìn pe l'ôa legâle inte ògni zöna. L'interaçión con l'ùtente de sòlito a l'adêuvia l'ôa locâle e o software aplicatîvo o l'è in gràddo de calcolâ l'ôa inte vàrie localitæ. I Remote Desktop ServicesTerminal Services) perméttan a-i dispoxitîvi in remöto de rindirisâ e inpostaçioîn do fûzo oràrio a-o Terminal Server, de mòddo che i ùtenti pêuan coscì vizoalizâ l'ôa corètta a-o pròpio fûzo inte sescioîn desktop/aplicaçión. Terminal Services o l'adêuvia l'ôa de bâze do server in sciô Terminal Server e e informaçioîn in sciô fûzo oràrio do client pe calcolâ l'ôa inta sesción.

Lengoàggi de programaçión[modìfica | modìfica wikitèsto]

Java[modìfica | modìfica wikitèsto]

Méntre a ciù pàrte di software aplicatîvi a l'adêuvia o scistêma òperatîvo sotostànte pe-e informaçioîn in sciô fûzo oràrio, a piatafórma Java, da-a versción 1.3.1, a l'à mantegnûo a pròpio bànca dæti di fûzi oràri. Quésto bànca dæti a vêgne agiornâ ògni vòtta che càngian e régole do fûzo oràrio. Oracle o fornìsce 'n struménto de agiornaménto pe quésto conpîo[41].

In alternatîva a-e informaçioîn in sciô fûzo oràrio fornîe in bundle co-a piatafórma Java, i programatoî pêuan çèrne de dêuviâ a libràia Joda-Time[42]. Quésta libràia a l'inclùdde i dæti in sciô fûzo oràrio bazæ in sciô database di fûzi oràri IANA[43].

A partî da Java 8 a l'è disponìbile 'na nêuva API de dæta e ôa ch'a pêu agiutâ a convertî i fûzi oràri.

JavaScript[modìfica | modìfica wikitèsto]

Tradiçionalménte, o l'è stæto fæto pöco in tèrmini de supòrto do fûzo oràrio pe JavaScript. Fondamentalménte, o programatô o dovéiva estrâe a diferénsa de fûzo da l'UTC inserìndo 'n ògètto ôa, òtegnìndo 'n'ôa GMT da quésto e segnàndo a diferénsa di doî valoî. Quésto però o no da 'na soluçión pe-e variaçioîn de l'ôa legâle ciù conplèsse, cómme e direçioîn divergénti de l'ôa legâle tra-i emisfêri nòrd e sùd.

L'ECMA-402, o stàndard in sce l'internaçionalizaçión de API pe JavaScript, o fornìsce di mòddi pe formatâ i fûzi oràri[44]. A ògni mòddo, aprêuvo a di vìncoli de dimensción, de quélle inplementaçioîn ò distriboçioîn no l'inclùddan[45].

Perl[modìfica | modìfica wikitèsto]

L'ògètto DateTime in lengoàggio Perl o supòrta tùtti i fûzi oràri inta bànca dæti Olson e o l'inclùdde a poscibilitæ de òtegnî, inpostâ e convertî divèrsci fûzi oràri[46].

PHP[modìfica | modìfica wikitèsto]

I ògètti DateTime e e relatîve fonçioîn són stæti conpilæ into core PHP a partî da-a versción 5.2. Quésto fæto o l'inclùdde a poscibilitæ de òtegnî e inpostâ o fûzo oràrio do script de default, con DataTime ch'o l'è a conoscénsa do pròpio fûzo oràrio. Ànpia docomentaçión in sce quésto fæto a l'è dæta da PHP.net[47]. Cómme notòu chi, a bànca dæti ciù recénte di fûzi oràri a pêu êse inplementâ pe mêzo da timezonedb PECL.

Python[modìfica | modìfica wikitèsto]

O mòdolo datetime stàndard inclûzo in Python o memoriza e o l'òpera in sciâ clàsse de informaçioîn in sciô fûzo oràrio tzinfo. O mòdolo pytz de tèrse pàrte o fornìsce l'intrâ a-a bànca dæti conplêta di fûzi oràri IANA[48]. A diferénsa negâ de fûzo oràrio in segóndi a l'è pöi memorizâ inti atribûti "time.timezone" e "time.altzone". Da Python 3.9, o mòdolo "zoneinfo" o l'à introdûto a gestión do fûzo oràrio sénsa bezéugno de mòdoli de tèrse pàrte[49].

Smalltalk[modìfica | modìfica wikitèsto]

Ògni dialétto Smalltalk o vêgne fornîo co-e sò clàsse integræ pe dæte, ôe e màrche tenporâli; sôlo çertidùnn-e de quæ inplementan e clàsse "DateAndTime" e "Duration" cómme specificòu into stàndard ANSI Smalltalk. VisualWorks o fornìsce 'na clàsse TimeZone ch'a supòrta scìnn-a dôe tranxiçioîn de offset ricorénti ògni ànno, che se prezùmme saiàn aplicæ a tùtti i ànni, segóndo o mæximo conportaménto di fûzi oràri de Windows. Squeak o fornìsce 'na clàsse Timezone ch'a no supòrta nisciùnn-a tranxiçión de offset. Dolphin Smalltalk o no supòrta pròpio nisciùn fûzo oràrio.

Pe-o pìn supòrto da bànca dæti tz,"zoneinfo", inte 'n'aplicaçión Smalltalk (inclûzo o supòrto pe ògni nùmero de tranxiçioîn offset ricorénti ògni ànno e quéllo pe divèrse régole de tranxiçión offset tra-i ànni in ànni divèrsci) a tèrsa pàrte open-source, ò sæ a libràia Chronos dæta/ôa, confórme a ANSI e Smalltalk, a l'è disponìbile pe l'ûzo con un di quésti dialétti Smalltalk: VisualWorks, Squeak, Gemstone o Dolphin[50].

Ténpo into Spàçio[modìfica | modìfica wikitèsto]

I veìcoli spaçiâli òrbitànti pêuan sperimentâ tànte àrbe e tramónti, ò ànche nisciùn, inte 'n perîodo de 24 ôe. Pertànto, o no l'è poscìbile calibrâ l'ôa rispètto a-o Sô e rispetâ 'n cîclo séunno/vegêa de 24 ôe. 'Na pràtica comùn pe l'esploraçión do spàçio a consciste inte l'adêuviâ o ténpo terèstre do scîto de slànso ò do contròllo da misción, sincronizàndo i cîcli de séunno de l'equipàggio e di controlô a tæra. A Staçión Spaçiâle Internaçionâle a l'adêuvia de sòlito o Greenwich Mean Time, in sìgla GMT[51].

O rilevaménto do ténpo in sce Màrte o pêu êse ciù conplèsso, da-o moménto che o pianêta o l'à 'n giórno solâre de ciù ò mêno 24 ôe e 20 menûti, conosciûo cómme sol. I controloî da-a Tæra pe çérte miscioîn in sce Màrte àn sincronizòu i pròppi cîcli séunno/vegêa co-o giórno marçiàn, zaché l'ativitæ di rover a energîa solâre in sciâ superfìcce a l'êa ligâ a-i perîodi de lûxe e de scûo[52].

Nòtte[modìfica | modìfica wikitèsto]

  1. O càngia però a UTC+0 into perîodo do Ramadan
  2. 2,0 2,1 (FR) Décret n° 2017-292 du 6 mars 2017 relatif au temps légal français, in sce legifrance.gouv.fr. URL consultòu o 27 seténbre 2021.
  3. (EN) WESTMINSTER MEDICAL SOCIETY. Saturday, November 21, 1840, in The Lancet, vol. 35, n. 901, 5 dexénbre 1840, p. 383.
  4. (EN) Telegraph line laid across Cook Strait, New Zealand Ministry for Culture and Heritage. URL consultòu o 28 seténbre 2021.
  5. (EN) Our Time. How we got it. New Zealand's Method. A Lead to the World, in Evening Post, CVII, n. 80, 8 arvî 1929, p. 10.
  6. (EN) Matthew W. White, The Economics of Time Zones (PDF), in sce bpp.wharton.upenn.edu, 2005. URL consultòu o 28 seténbre 2021 (archiviòu da l'url òriginâle o 14 màzzo 2012).
  7. (EN) Resolution concerning new standard time by Chicago, in sce sos.state.il.us. URL consultòu o 28 seténbre 2021 (archiviòu da l'url òriginâle o 5 òtôbre 2011).
  8. (EN) Quirico Filopanti, in sce scienzagiovane.unibo.it. URL consultòu o 28 seténbre 2021 (archiviòu da l'url òriginâle o 17 zenâ 2013).
  9. (EN) The origin of time zones, in sce iav.it. URL consultòu o 28 seténbre 2021 (archiviòu da l'url òriginâle o 24 agòsto 2007).
  10. (EN) History & info - Standard time began with the railroads, in sce webexhibits.org. URL consultòu o 28 seténbre 2021.
  11. (EN) International conference held at Washington for the Purpose of Fixing a Prime Meridian and a Universal Day. October, 1884. Protocols of the proceedings, in sce babel.hathitrust.org, 1884, p. 201. URL consultòu o 28 seténbre 2021.
  12. (EN) Time Zone & Clock Changes in Kathmandu, Nepal, in sce timeanddate.com. URL consultòu o 28 seténbre 2021.
  13. (EN) Matt Schiavenza, China Only Has One Time Zone and That's a Problem, in sce theatlantic.com, 5 novénbre 2013. URL consultòu o 28 seténbre 2021.
  14. (EN) Russia Reduces Number of Time Zones, in sce timeanddate.com, 23 màrso 2010. URL consultòu o 28 seténbre 2021 (archiviòu da l'url òriginâle o 9 agòsto 2020).
  15. (EN) About Time: Huge country, nine time zones, in sce bbc.com, 22 màrso 2011. URL consultòu o 28 seténbre 2021 (archiviòu da l'url òriginâle o 13 frevâ 2019).
  16. (EN) Russian clocks to retreat again in winter, 11 time zones return, in sce uk.reuters.com, 1º lùggio 2014. URL consultòu o 28 seténbre 2021 (archiviòu da l'url òriginâle o 2020-18-28).
  17. (EN) Jeremy Berke, In Canada, You Can Just Write the Date Whichever Way You Want, in sce atlasobscura.com, 8 zùgno 2015. URL consultòu o 28 seténbre 2021 (archiviòu da l'url òriginâle o 22 agòsto 2018).
  18. 18,0 18,1 (EN) Z - Zulu Time Zone (Time Zone Abbreviation), in sce timeanddate.com. URL consultòu o 28 seténbre 2021.
  19. (EN) What is UTC or GMT Time?, in sce nhc.noaa.gov. URL consultòu o 28 seténbre 2021 (archiviòu da l'url òriginâle o 22 agòsto 2018).
  20. (EN) Time Zone Abbreviations - Worldwide List, in sce timeanddate.com. URL consultòu o 28 seténbre 2021 (archiviòu da l'url òriginâle o 21 agòsto 2018).
  21. (EN) Nathaniel Bowditch, American Practical Navigator: An Epitome of Navigation and Nautical Astronomy, Washington D.C., U.S. Government Printing Office, 1912.
  22. (EN) Benjamin Dutton e Thomas J. Cutler, Dutton's Nautical Navigation, 15ª ed., Annapolis, Naval Institute Press, 2004, ISBN 1-557-50248-X.
  23. (EN) Derek Howse, Greenwich Time and the Discovery of the Longitude, Oxford, Oxford University Press, 1980, ISBN 0-192-15948-8.
  24. (EN) What Is Cruise Ship Time?, in sce cruisecritic.com. URL consultòu o 28 seténbre 2021 (archiviòu da l'url òriginâle o 30 màrso 2021).
  25. (EN) What is the difference between cruise ship time and local time?, in sce caribbeanadventuresroatan.com. URL consultòu o 28 seténbre 2021 (archiviòu da l'url òriginâle o 14 frevâ 2021).
  26. (FR) Yvonne Poulle, La France à l'heure allemande (PDF), in Bibliothèque de l'École des Chartes, vol. 157, n. 2, 1999, pp. 493-502.
  27. (ZH) 法定时与北京时间 (Law Timing and Beijing Time), in sce pep.com.cn. URL consultòu o 29 seténbre 2021 (archiviòu da l'url òriginâle o 14 novénbre 2006).
  28. (EN) Vigo, GA, Spain - Sunrise, sunset and daylength, in sce timeanddate.com. URL consultòu o 29 seténbre 2021 (archiviòu da l'url òriginâle o 10 novénbre 2015).
  29. (EN) Stockholm, Sweden - Sunrise, Sunset, and Daylength, in sce timeanddate.com. URL consultòu o 29 seténbre 2021 (archiviòu da l'url òriginâle o 2 seténbre 2021).
  30. (EN) Doug O'Harra, Alaska: Daylight Stealing Time, Far North Science, 11 màrso 2007. URL consultòu o 29 seténbre 2021 (archiviòu da l'url òriginâle o 27 seténbre 2007).
  31. (EN) Alaskan village to get two sunsets Friday, in sce upi.com. URL consultòu o 29 seténbre 2021 (archiviòu da l'url òriginâle o 20 òtôbre 2020).
  32. (EN) Kashgar, Xinjiang, China - Sunrise, Sunset, and Daylength, in sce timeanddate.com. URL consultòu o 29 seténbre 2021 (archiviòu da l'url òriginâle l'8 novénbre 2020).
  33. (EN) CNN International, in sce edition.cnn.com. URL consultòu o 30 seténbre 2021.
  34. (EN) United States CNN, in sce edition.cnn.com. URL consultòu o 30 seténbre 2021.
  35. (EN) Guidelines for Ubuntu IRC Meetings, in sce wiki.ubuntu.com. URL consultòu o 30 seténbre 2021.
  36. (EN) How time zone normalization works in Microsoft Outlook, in sce docs.microsoft.com. URL consultòu o 30 seténbre 2021.
  37. (EN) Use Google Calendar in different time zones, in sce support.google.com. URL consultòu o 30 seténbre 2021.
  38. (EN) The Open Group Base Specifications Issue 7, section 4.16 Seconds Since the Epoch, The Open Group. URL consultòu o 1º òtôbre 2021 (archiviòu da l'url òriginâle l'11 dexénbre 2017).
  39. (EN) tzset, The FreeBSD project. URL consultòu o 1º òtôbre 2021 (archiviòu da l'url òriginâle o 9 agòsto 2020).
  40. (EN) GetSystemTime function, in sce msdn.microsoft.com. URL consultòu o 1º òtôbre 2021 (archiviòu da l'url òriginâle o 13 frevâ 2018).
  41. (EN) Timezone Updater Tool, in sce oracle.com. URL consultòu o 1º òtôbre 2021 (archiviòu da l'url òriginâle o 24 novénbre 2011).
  42. (EN) Joda Time - Java date and time API, in sce joda-time.sourceforge.net. URL consultòu o 1º òtôbre 2021 (archiviòu da l'url òriginâle o 3 dexénbre 2011).
  43. (EN) Sources for Time Zone and Daylight Saving Time Data, in sce twinsun.com. URL consultòu o 1º òtôbre 2021 (archiviòu da l'url òriginâle o 23 zùgno 2012).
  44. (EN) ECMAScript 2015 Internationalization API Specification, in sce ecma-international.org. URL consultòu o 1º òtôbre 2021 (archiviòu da l'url òriginâle o 26 òtôbre 2019).
  45. (EN) Internationalization Support, in sce nodejs.org. URL consultòu o 1º òtôbre 2021 (archiviòu da l'url òriginâle o 28 agòsto 2019).
  46. (EN) DateTime, in sce metacpan.org. URL consultòu o 1º òtôbre 2021 (archiviòu da l'url òriginâle o 29 màrso 2014).
  47. (EN) PHP - Date and Time, in sce php.net. URL consultòu o 1º òtôbre 2021.
  48. (EN) pytz module, in sce pytz.sourceforge.net. URL consultòu o 1º òtôbre 2021 (archiviòu da l'url òriginâle o 30 novénbre 2011).
  49. (EN) zoneinfo module, in sce docs.python.org. URL consultòu o 1º òtôbre 2021 (archiviòu da l'url òriginâle o 7 frevâ 2021).
  50. (EN) Chronos Date/Time Library, in sce chronos-st.org. URL consultòu o 1º òtôbre 2021 (archiviòu da l'url òriginâle o 5 arvî 2014).
  51. (EN) Ask the Crew: STS-111, in sce spaceflight.nasa.gov. URL consultòu o 1º òtôbre 2021 (archiviòu da l'url òriginâle o 28 seténbre 2015).
  52. (EN) New Tricks Could Help Mars Rover Team Live on Mars Time, in sce space.com. URL consultòu o 1º òtôbre 2021 (archiviòu da l'url òriginâle o 12 agòsto 2014).

Âtri progètti[modìfica | modìfica wikitèsto]

Colegaménti estèrni[modìfica | modìfica wikitèsto]

Contròllo de outoritæLCCN (ENsh85135397 · GND (DE4190659-7 · BNF (FRcb119469656 (data)