Giusvala

Giüxvâla
Giüxvâla; cumûn
	Giüxvâla – Veduta Višta d'Giüsvala
Localizaçión
Stâto	Itàlia
Región	Ligüŕia
Provìnsa	Savôna
Aministraçión
Scìndico	Marco Perrone (lišta sivica "Per Giusvalla") da-o 25-5-2012 (3º mandòu da-o 13-6-2022)
Dæta de instituçión	1861
Teritöio
Coordinæ:	44°26′59.95″N 8°23′36.45″E
Altitùdine	475 m s.l.m.
Superfìcce	19,7 km²
Abitanti	396 (31-10-2023)
Denscitæ	20,1 ab./km²
Comùn confinanti	Coiŕi, Miöja, U Dé, Eŕ Pont, Paŕèi (AL), Špign (AL)
Âtre informaçioìn
CAP	17010
Prefìsso	019
Fûzo oràrio	UTC+1
Còdice ISTAT	009032
Cod. cadastrâ	E066
Targa	SV
Cl. scìsmica	zöna 4 (sismicitæ tànto bàssa)
Cl. climàtica	zöna E, 2 439 GG
Nomme abitanti	giüxvalîgni
Sànto patrón	San Maté
Giórno festîvo	21 d'setêmbŕ
Cartògrafîa
	Giüxvâla
	Giüxvâla – MappaPuśiziôn deŕ cumûn d'Giüxvâla ant’ŕa pŕuvîncia d'Savôna
Scîto instituçionâle
	Wikidata · Info

VB	Sa pagina l'è šcricia an Ligüŕe dŕa Buŕmia, ant eŕ parlè d'Giüxvâla

Giüxvâla^[4] (fîna šcŕicia Giüšvala^[5] ant'eŕ parlé deŕ pòšt, Giusvàlla an genuveiś^[6], Giusvalla an italiàn) ŕ'è 'n cumûn dŕa pŕuvîncia d'Savôna, an Ligüŕia, cun 396 persône.^[1]

Geugrafìa

U paiś ed'Giüxvâla u s'tŕöva an s'i Apenîgni, an se rive deŕ riàn Giüxvaleta, che ‘na vóta nasciǜ dand'u j'eŕa eŕ veğ cašté. Tŕaversò u cumûn, u s'cocia ant'eŕ sciǜm Vala: s'chi u sepoŕa peŕ ûn tóc eŕ cumûn cun quèl du Dé e, pasò eŕ cunfîn cuŕ Piemunt, u finisce ant'ŕa Buŕmia. U teritoŕi u ciǜ tant l'è cîn d'bóšchi e d'pŕoi peŕ üna grandeza ed'šquoxi vênt chilometri quàdŕi.^[7] U cunfîna cun Špign (AL), Paŕèi (AL), Miöja, Eŕ Pont, Coiŕi e U Dé.^[7]

Štóŕia

Ant'eŕ 991, quande che j'aleramichi i fundan l'abazia d'San Quintin d'Špign, Giüxvâla a caż ant'i teritoŕi suta 'ŕ cuntŕól d'sa chi, ansèm a d'j'oci paixi, cume A Ciana e Câgna, che ża d'pŕüma i son štò ant'eŕ man dŕa cüŕia du Dé.^[8]

U nóm ed'Giüxvâla tra 'ŕ 1180 e 'ŕ 1183 u vén šcrič ant'i documènti cume Gisvalla o Iusvalla^[9], ma u j'è fina tŕei dipolmi d'l'impeŕi ch'i son d'i seculi X-XI, dand'u j'è 'na curtis de Valla^[9] che śgond coŕcûn a ŕ'è pŕópi ŕa prüma teštimunianza šcricia deŕ paiś.

Ac-sci l'è deŕ 1214 che Ottone del Carretto, giütò da só fij Ugo, u riésce a fè pasè suta ai genuvèixi i paixi d'Coiŕi, u Dé, Giüxvâla e u Sascé, cuŕ vni inveštì, an canğ, deŕ feudu. L'abazia, ant'ŕa śgonda metò deŕ Terxènt a posa suta aŕ maŕchèśò deŕ Munferò, e fra 'ŕ gent ch'i vnan a guvernè u j'è štò i Paleologi d'Bisanzio, i marchèixi d'Salüz e ancuŕa e quèi d'Punzôn.^[10]

Ant'eŕ Zînczent eŕ purèi u ŕ'è di Špinola d'Żena, mentre che 'ŕ Munferò u va a fè pórt deŕ dücò d'Mantuva a partì deŕ 1536.^[8] Daŕ 1708 u ven purtò suta ai piemuntèixi, ansŕì ant'eŕ 1723 dŕênt'aŕa pŕuvîncia d'Acqui. Coŕc an' apress i fŕanzèixi i cumbatan ŕa bataja d'Muntnöč ant'eŕ 1796, dônca u j'è anche eŕ pasâğ di suldòi da Giüxvâla, dand'j'an purtò 'na gran miśéŕia.^[10]

Piò dônca dai fŕanzèixi, daŕ 1802 Giüxvâla a ŕ'è suta aŕ dipartimènt d'Tana, ant'eŕ cantôn ed'Špign deŕ zincundoŕi d'Acqui, che cun ŕa vnüa d'l'impeŕi (1805) vén tacò a Savôna a furmè 'ṛ dipartimènt d'Muntnöč. Cun ŕa cażǜa d'Napoliôn, i turnan i Savoia, ch'i van a furmè turna ŕa pŕuvîncia d'Acqui cun u cumûn ant'eŕ mandamènt du Dé, sepaŕò daŕ Piemunt e tacò aŕ zincundoŕi d'Savôna cun ŕa "Legge Rattazzi" deŕ 1859.^[8]

Au dì d' ancö a ŕ'è finìa ant'ŕa pŕuvîncia d'Savôna e fin au 2011 a ŕ'ha fo pórt dŕa Cumûnitò Muntâna du Żūv.^[11]

Abitanti

Evuluziôn demugrafica

Abitanti censîi^[12]

Póšti d'inteŕès

Ŕa géxa d'San Maté
Ŕ'óŕatóŕi d'San Roc