Sâta a-o contegnûo

Naxin

Sta pagina chi a l'è scrita in arbenganese
44°06′51.86″N 8°01′46.97″E
Da Wikipedia
AR
 Sta pagina chi a l'è scrita in arbenganese
Naxìn
cumüna
Naxìn – Stemma
Naxìn – Veduta
Naxìn – Veduta
Panu(r)àmma da Gêxa e du Casâ, piàu dau Burgu
Localizaçión
StâtoItàlia Itàlia
Región Liguria
Provìnsa Savuna
Aministraçión
ScìndicoRoberto De Andreis (lista sivica "Nasino 2021") da-o 4-10-2021
Dæta de instituçión1861
Teritöio
Coordinæ:44°06′51.86″N 8°01′46.97″E
Altitùdine335 m s.l.m.
Superfìcce22,18 km²
Abitanti190[1] (30-6-2019)
Denscitæ8,57 ab./km²
FraçioìnBéu, Burgu (sede du cumün), U Casà, Géxa, A Costa, Müin, Madònna de Cü(r)agna, Pe(r)ài, Vignu(r)ettu, Vignö
Comùn confinantiÀutu (CN), Àguia (IM), Castergiancu, Èrli, Garesce (CN), Unsu, Urméa (CN), Ransu (IM)
Âtre informaçioìn
CAP17030
Prefìsso0182
Fûzo oràrioUTC+1
Còdice ISTAT009041
Cod. cadastrâF847
TargaSV
Cl. scìsmicazöna 3 (sismicitæ bàssa)[2]
Cl. climàticazöna E, 2 108 GG[3]
Nomme abitantinaxinexi[4]
Sànto patrónSan Giuvanni Batìsta
Giórno festîvo24 zugnu
Cartògrafîa
Màppa de localizaçión: Liguria
Naxìn
Naxìn
Naxìn – Mappa
Naxìn – Mappa
Pusisiùn du cumün de Naxin inta pruvinsa de Savuna
Scîto instituçionâle
Wikidata · Info

Naxìn[n. 1] (Nasino in italiàn) u l'è in cumün spàrsu de 190 abitànti ch'u se tröva inta pruvinsa de Savuna, inte l'entrutèra de Arbenga.

Naxìn u l'è in cumün da valâ du scciümme Pennavaire, ch'u se tröva inte l'entrutèra d'Arbenga. U dìsta tòstu 20 chilometri daa ma(r)ìna, e u sò paesaggiu natü(r)âle u l'è fàu de boschi de castagni e de fasce d'u(r)ìve. U paìse l'è scituàu au de sutta de Galê (1078 m d'autessa mascima), intu versante gi(r)àu a meridiùn, dund'i se pone vegghe fina de rocche fàcce de carcâ, che de vôte i cunserva foscili de spügne, o cu(r)àlli, tantu da rènde l'ambiènte di munti scimile a chellu de Dulumiti.[7]

Pe'a cumüna u terito(r)iu u l'è spartìu inte dexe burgàe: U Béu, U Burgu, U Casâ, A Gexa, A Costa, U Mü(r)ìn, A Madònna, I Pe(r)ài, Vignö e Vignu(r)ettu, p'andà a cröve 22,18 km² d'estensciùn inte tüttu.

U cunfina cu'i cumüi de Àutu (CN), L'Àguia (IM), Castergiancu, Èrli, Garesce (CN), Ransu (IM), Unsu, Urméa (CN).

E primme testimunianse du stansiamèntu de l'òmmu da ste parte i se fan remuntà au gran nüme(r)u de "arme" (caverne) ch'i se tröva d'in gì(r)u. A ciü cunusciüa a l'è l'Arma de Naxìn, dund'i sun stài truvài resti archeulogichi ch'i remunta a l'ànnu 7000 a.C., ma presèmpiu fina de giàre, di vaxi e de se(r)àmiche artigianâli, foscia d'epuca rumâna.[8] Stu facciu chi perché u terito(r)iu u l'è stàu frequentàu de doppu, e i asusti sutta aa rocca i l'é(r)a u scitu ciü giüstu unde repa(r)à chellu che ün u l'axeva.

Difatti a valâ a resta in postu strategicu, tantu che chi i rumài i l'axevan fundàu l'antìgu vilaggiu de Naticum, vixìn aa frasiùn de Vign(r)uettu. L'acampamèntu u sa(r)ea stàu fina numinàu da Giuliu Cesare intu sò De Bello Gallico. E dunca u nòmme de Naxìn u ne vegni(r)ea propiu da chellu rumàn.

Cun a caütta de l'Impe(r)u Rumàn e l'inissiu du Mediuevu u l'é(r)a passàu sutta aa Marca Arduinica, istituìa intu seculu VIII dau Re d'Italia Berengà(r)iu II, poi andàu sutta l'influènsa Ale(r)amica.[9] Da chi, cu'a morte di marchexi de Clavesana u finisce sutta ai dumini du Marchesàu de Süca(r)èllu. Dü(r)ante u periudu de l'Etàe de mezzu u s'e(r)a vegnüu a furmà U Burgu, cun d'in simma u sò castellu, inta lucalitàe da Còsta. Zà u l'é(r)a in pèi tèmpu di Cepollini, che cumme in Àutu, i l'é(r)an stài infeudài inte l'auta valâ, ma zà Naxìn u passa prestu sutta u cuntrollu dricciu di Del Carretto, scignu(r)i de Sücca(r)èllu e de Ba(r)estìn.

Intu 1537 a vegne pöi censìa a pupulasiùn intu paìse, ch'a l'é(r)a de 90 famìe, cu'u censcimèntu vusciüu dau vescu de Nebbio (inte l'Auta Corsega). Cu'a caütta du Marchesàu, avegnüa intu 1624 terito(r)iu de Naxìn ufinisce in man ai zenexi, che pe(r)ò u feudu di Del Carretto u resta pe' di ànni in cuntestasiùn fra a Repübbrica de Zena e a casa Savoia. 'Sti chi i pröva pòi a catà cun di acòrdi a parte de Naxìn, ch'a vegne anessa numma che in sciu papê a partì da l'ànnu 1735, scicumme che u paìse u vegnìva gestìu da Ottaviano Costa Del Carretto, pe' mezzu d'in particulâre edittu.

U periudu de doppu u l'è ancù segnàu da ina relatìva stabilitàe, fin a quand'u nu zunze daa Fransa l'esercitu de Napuleùn: difatti l'intrega valâ du Neva asemme aa bassa valâ du Pennavaire e sa(r)àn curpìe daa bataja de Löa, du 1797. A causa de stu facciu u vegne purtàu au de sutta de l'Impe(r)u Fransese a partì dau 1802, faxèndu pàrte du Dipartimèntu de Cuni, au de drentu du cantùn de Seva. Cu'a restaurasiùn du 1814 u pàssa pòi au Regnu de Sardegna, cumpresu inta pruvinsa d'Arbenga, poi Regnu de l'Italia. Dau 1946 u pàssa sutta aa Repübbrica italiâna. Fin a l'ànnu 2011 u l'ha fàu parte da Cumünitàe Muntâna du Punènte Savunese, che de primma a purtava u nèmme de Cumünitàe Muntâna Ingàuna (1973-2008).[7]

Evulusiùn demugràfica

[modìfica | modìfica wikitèsto]

Abitanti censìi[10]

Minu(r)ànse furèste

[modìfica | modìfica wikitèsto]

Segundu l'ISTAT, ai 31 de dixèmbre du 2014, a Naxìnu gh'è 40 rexidènti furèsti.

Pòsti de interesse

[modìfica | modìfica wikitèsto]

Architetü(r)e religiuse

[modìfica | modìfica wikitèsto]

• Gêxa da parocchia de San Giuvanni u Batista a se tröva inta frasiùn du Burgu, ch'a g'ha da strutü(r)e de decurasiùn e ciü tante in marma(r)u, de pitü(r)e e l'autâ cun de culunette cun de figü(r)e de ànge(r)i scurpìi. A remunta au seculu XVI.

• Santua(r)iu da Nativitàe da Madonna, scituàu inta lucalitàe da Madònna de Cü(r)agna, in sciu stradun, a l'è stâ custruìa du Settesèntu.

• Capeletta de San Benardu, au Burgu.

• Capeletta de San astiaàn, aa Costa.

• Capeletta de San Biaxu, ai Pe(r)ài.

• Capeletta de Sant'Antoniu a Vignö.

Architetü(r)e sivili

[modìfica | modìfica wikitèsto]
U pònte a schêna d'ase

Inte tüttu u terito(r)iu du cumün u se pò vegghe dife(r)ènti pònti rumài facci de préa spantegài pe'i viöi; sti pònti i g'han in cumün u facciu de êsse a schêna d'ase e ün de sti chi u sa(r)eva adiritü(r)a stàu ti(r)àu sciü tèmpi de Giuliu Cesare.

A Vignu(r)ettu i se tröva ancù i resti du castéllu da famìa di Del Carretto, ch'u mustra 'na ciànta a retangulu e due tûre de punta in sci fianchi. Chi i sun stàe truvàe ascì tracce de pitü(r)e de l'etàe de mezzu.

Natü(r)a e viöi

[modìfica | modìfica wikitèsto]

Da vixìn aa frasiùn da Madonna de Cü(r)agna u se tröva in laghettu picìn, ciamàu U Làgu du Pònte, ch'u se ghe riva grassie a 'na mü(r)ate(r)a ch'a cunette e cà da Madonnacun Vignö. Chi u paesaggiu natü(r)âle u l'è cumpostu u ciü tantu da boschi de castagni, carchedün de u(r)igine antìga, tantu che fra tütti u ghe n'è ün scü(r)àu famusu p'a sò etàe e grandessa.

Da Vignö a parte pòi 'na stradda p'u munte Galê, ch'u se ghe pò vegghe a tipica màccia mediteranea, cun castagni, èrbu(r)i de carpe, biùlle, rùve e fò, manimàn ch'u se munta versu a simma. Inta mèxima zòna se pò mià u cumplessu de l'Àrma da ca' de bàsue, in antìgu duve(r)àu ascì cumme puntu d'avistamèntu. Sta mü(r)ate(r)a pòi a porta fin intu cumün d'Urmea, aa frasiùn de Barchi.

L'ecunumìa lucàle a l'è custituìa prinsipalmente da l'agricultüa e da l'alevamèntu. Impurtante a l'è a cultivasiùn di faxöi e de uìve, tantu che intu paise u l'è presente ancù 'n gumbu, ma ascì u turismu, ch'u l'ha vistu inti ürtimi ànni 'na crescita.

Dialettu de Naxin

[modìfica | modìfica wikitèsto]
U mèximu argumentu in detaiu: Dialettu arbenganese.

A Naxìn u se parla in dialettu de stampu arbenganese, faxente parte du grùppu du Ligüe sentru-ucidentàle.

Tipica du paìse a l'è a cultivasiùn du faxö gianettu, ricunuscibile pé a furma du bacellu apiatìa, rigunfiàu inti punti dunde se tröva a seménsa e pé u tipicu culùre giàllu di semmi, spéssu però u bacellu u g'ha ascì de rigaüe de culure diferente (giàllu o vérdu). U se semina a lüggiu e u cresce bèn intu teren ch'u g'ha tracce calcaree, tipicu da valà du Pennavaire.[11]

• Castagnà de Naxìn: ai 28 e i 29 de setembre, cun e "rustìe" e i mercatin di prudòtti tipici lucàli.[12]

• Festa patrunàle de San Giuvanni Batista: ai 24 de zugnu.

Periudu Primmu sitadìn Partìu Càrega Nòtte
17 zugnu 1985 7 zugnu 1990 Attilio Raffaele Partìu Sucialista Italiàn scìndicu
7 zugnu 1990 24 arvì 1995 Attilio Raffaele lista sivica scìndicu
9 mazzu 1995 14 zugnu 1999 Marino Alberto lista sivica scìndicu
14 zugnu 1999 14 zugnu 2004 Marino Alberto lista sivica scìndicu
14 zugnu 2004 8 zugnu 2009 Roberto De Andreis lista sivica scìndicu
8 zugnu 2009 26 mazzu 2014 Marino Alberto Progetto Nasino 2009
(lista sivica)		 scìndicu
26 mazzu 2014 27 mazzu 2019 Claudio Tessarin Lega Nord scìndicu
27 mazzu 2019 17 agustu 2020 Claudio Tessarin Lega Nord scìndicu
17 agustu 2020 4 utùbre 2021 Giampiero Vassallo Nasino nel cuore
(lista sivica de sentru-destra)		 Vice-scìndicu
4 utùbre 2021 in càrega Roberto De Andreis Nasino 2021
(lista sivica)		 scìndicu

Vie de Cumünicasiùn

[modìfica | modìfica wikitèsto]

U teritòiu cumünàle u l'è culegàu cun Arbenga gràssie a a Stradda Pruvinsàle 14 (SP16), che a l'arìva fin au Piemunte, pasàndu pé Àutu e Cravaüna, fin a Urmea.

Nòtte au testu
  1. ↑ Najin[5], Nês̅c̅in in urmeàscu[6], Nején in garescìn
Nòtte bibliugrafiche
  1. ↑ Dato Istat - Pupulasiùn rexidente ai 30 de zugnu du 2019.
  2. ↑ Clascificaçion sismica (XLS), in sce protezionecivile.gov.it.
  3. ↑ (IT) Tabella dei gradi/giorno dei Comuni italiani raggruppati per Regione e Provincia (PDF), Lézze 26 agósto 1993, n. 412, Al. A, Agenzia nazionale per le nuove tecnologie, l'energia e lo sviluppo economico sostenibile, 01-03-2011, p. 151. URL consultòu o 3 màzzo 2025 (archiviòu da l'url òriginâle o 1º zenâ 2017).
  4. ↑ scarsamènte duveàu
  5. ↑ (LIJ, IT) Angelo Gastaldi, Nummi de sittè, paisi e lucalitè, in De tüttu in po', Arbenga, Edizioni del Delfino Moro, 1996, p. 119.
  6. ↑ A furma Nêscin a l'è inse(r)ìa in (LIJ, IT) Giuseppe Colombo, Vocabolario Italiano-Ormeasco Ulmioscu-Italian, Cengio, Litografia Fracchia, 1986.
  7. 1 2 (IT) Cumün de Naxìn, statüu, in sce comune.nasino.sv.it. URL consultòu l'8 zùgno 2021.
  8. ↑ (IT) Arma de Naxin, in sce iipp.it. URL consultòu o 9 zùgno 2021.
  9. ↑ (IT) Naxin, scheda du cumün, in sce provincia.savona.it. URL consultòu o 9 zùgno 2021.
  10. ↑ Statìstiche I.Stat - ISTAT;  URL cunsultàu u 30-12-2023.
  11. ↑ (IT) U faxö gianettu, in sce agriligurianet.it. URL consultòu o 9 zùgno 2021.
  12. ↑ (IT) Ligüia in festa- Naxin, in sce liguriainfesta.com. URL consultòu o 9 zùgno 2021.

Àtri prugètti

[modìfica | modìfica wikitèsto]
Contròllo de outoritæVIAF (EN) 241898646 · WorldCat Identities (EN) 241898646
Estræto da "https://lij.wikipedia.org/w/index.php?title=Naxin&oldid=265612"