Sâta a-o contegnûo

Vuè

44°16′09.03″N 8°26′09.85″E
Questa pagina a l'è scrita in savuneize
Da Wikipedia
SV
 Questa pagina a l'è scrita in savuneize, a-a manea de l'Essiu d'a Ciann-a
Vuè
cumüne
(IT) Vado Ligure
Vuè – Stemma Vuè – Bandiera
Vuè – Veduta
Vuè – Veduta
Panuramma de Vuè
Localizaçión
StâtoItàlia Itàlia
Región Ligüria
Provìnsa Sann-a
Aministraçión
ScìndicoFabio Gilardi (lìsta civica de centru-mancinn-a "Vado, Prima!") da-o 10-6-2024
Teritöio
Coordinæ:44°16′09.03″N 8°26′09.85″E
Altitùdine12 m s.l.m.
Superfìcce23,79 km²
Abitanti7 995[1] (30-6-2019)
Denscitæ336,07 ab./km²
FraçioìnPortiu, Sant'Ermu, San Zenexu, U Segnu, Valle
Comùn confinantiBerzezzi, Cügèn, Sann-a, Spoturnu, Vessi e Portiu
Âtre informaçioìn
CAP17047
Prefìsso019
Fûzo oràrioUTC+1
Còdice ISTAT009064
Cod. cadastrâL528
TargaSV
Cl. scìsmicazöna 3 (sismicitæ bàssa)[2]
Cl. climàticazöna D, 1 463 GG[3]
Nomme abitantiVueixi
(it) Vadesi
Sànto patrónSan Giuan Batista
Giórno festîvo24 de züĝn̂u
Cartògrafîa
Màppa de localizaçión: Liguria
Vuè
Vuè
Vuè – Mappa
Vuè – Mappa
Pusiçiùn d'u cumüne de Vuè int'a pruvincia de Sann-a.
Scîto instituçionâle
Wikidata · Info

Vuè[n. 1] (Vado Ligure in italian) u l'è 'n cumüne ligüre de 7.995 abitanti[1] int'a pruvincia de Sann-a.

A fuxe d'a sciumèa Segnu

U cumün u se tröva int'a Rivea de Punente, a-u punente d'u cappulögu d'a sö pruvincia. E duì fraçiuìn de Sant'Ermu e d'U Segnu sun a munte d'u paize, sciü p'â valle traversä da-a sciumèa Segnu insc'ou versante de meridiùn d'e Rocche d'i Crôi a 792 m insc'ou livellu d'u mä.

Vuè u cunfinn-a cun Sann-a e Cügèn a setentriùn, Vessi e Portiu a punente e Spoturnu e Berzezzi a meridiùn.

L'antigu paize de Vuè, ciamóu a l'épuca d'i rumäni Vada Sabatia, u s'è zvilüpóu int'u II seculu primma de Cristu in gìu a 'n canpu militäre inperiäle, ün d'i primmi d'a culunizaçiùn rumäna in Ligüria.

Divegnüu dunca municipium de l'inperu de Rumma e inpurtante çentru de vìe e de traffeghi p'ou cunzunzise d'e stradde cunsuläri che ne vegnivan da Zena, Turtunn-a (Derthona) e da-u punente. Vada Sabatia a l'è stèta destrüta da-i Lungubärdi d'u 641, ma sutt'a-u duminiu d'i Franchi u l'è riuscìa a retiäse sciü e fìn a vegnì sede vescuvile da-u VII a-u IX seculu.

Vuè u l'ha fètu poi pärte d'e tère d'i marcheixi D'u Carettu e poi d'i marcheixi de Punsùn, pe pasä dunca a-a Repübbrica de Zena. A l'è stèta dunca erètta a Puistaia. I Zeneixi i l'han fètu muntä u zvilüppu cumerciäle d'u portu, faxendune de Vuè ün di ciü inpurtanti d'a Rivea.

A l'è poi andèta aprövu a-a stoja d'a Repübbrica de Zena, intrandu a fä pärte d'a Fransa, d'u Regnu de Sardegna (1815) e d'u Regnu d'Italia (1861).

D'u Növeçentu, Vuè a l'ha cunusciüu 'n zvilüppu p'ou ciü indüstriäle. Int'i anni Çinquanta e Sciuscianta i se inciantan int'a zona benbén de stabilimenti, scinn'a-i anni Setanta cu'a centräle termuelettrica de l'ecs-Enel, e e sö due çiminee de 200 metri ch'i l'ean u scinbulu d'u paize.

Da-u 1973 a-i 31 de dixenbre d'u 2008, u cumüne de Vuè u l'ha fètu pärte d'a Cumünitè Muntann-a d'u Zuvu.

Evuluçiùn demugrafica

[modìfica | modìfica wikitèsto]

Abitanti censìi[7]

Minuranse furèste

[modìfica | modìfica wikitèsto]

Segundu l'ISTAT, a-i 31 de dixenbre d'u 2024, i rexidenti furèsti a Vuè sun 483[8].

Persunn-e lighè cun Vuè

[modìfica | modìfica wikitèsto]
L'inperatù rumàn Pertinace

Löghi de 'nteresse

[modìfica | modìfica wikitèsto]

Architetüe religiuze

[modìfica | modìfica wikitèsto]

U teritoju d'u cumün de Vuè u l'è spartiu tra e çinque parocchie de San Giuan Battista (Vuè centru), d'a Madonna da Vixitaçiùn (Portiu), da Madonna Reginn-a d'a Päxe (Valle), de Sant'Ermu (Sant'Ermu) e de San Mauriçiu (U Segnu).

Parocchia de Vuè
  • Gexa de San Giuan Battista: custruìa d'u Setteçentu, a l'è 'na ricustruçiùn in stìle baroccu de 'na gexa ciü antiga, cun l'ünica navä ch'a l'è surmuntä da-a cupula. A strutüa, restaurä doppu a segunda guêra mundiäle, a l'ha 'na faciäta decurä cun de stattue de l'Öttuçentu d'u Brilla[9].
  • Capella de San Zenexu: custruìa inte l'Etè de Mezu int'a lucalitè cu'u mêximu numme[10].
  • Capella de Nostra Scignùa da Neive: da vixìn a-a cunträ d'i Büsèn[11].
  • Capella de San Feipu Neigri: fèta d'u 1732, int'a cunträ d'i Büsèn.
Parocchia de Portiu
  • Gexa de Nostra Scignùa d'a Vixitaçiùn: fèta d'u 1952, a se tröva int'a fraçiùn de Portiu[12].
Parocchia de Valle
  • Gexa de Nostra Scignùa Reginn-a d'a Päxe: a se tröva int'a fraçiùn de Valle[13].
Parocchia de Sant'Ermu
  • Gexa de Sant'Ermu: a l'è a parocchia d'a fraçiùn cu'u mêximu numme, custruìa tra u XI e u XII seculu da-i mùneghi de l'Îzua de Berzezzi. De güstu rumanicu, a l'ha 'na strutüa a duì naväte[14].
Parocchia d'U Segnu
  • Gexa de San Mauriçiu: int'a fraçiùn d'U Segnu[15].
  • Âtóiu de Santa Margaita: vixìn a-a gexa de San Mauriçiu[16].
  • Capella de San Benärdu: a-U Segnu[17].

Architetüe civili

[modìfica | modìfica wikitèsto]
  • Punte de Prìa: fètu d'u 1434.
  • Furnäxe da câçìnn-a de Sant'Ermu
  • Rèsti d'a villa de l'inperatù rumàn Pertinace

Architetüe militäri

[modìfica | modìfica wikitèsto]
  • Castellu de Vuè: castellu regurdóu sulu che da quärche ruvinn-a int'a fraçiùn d'U Segnu, u l'è stètu custruìu inte l'Etè de Mezu da-i marcheixi D'u Carettu.
  • Forte San Luensu e San Steva: d'u Çinqueçentu, custruìu da-a Repübbrica de Zena.
  • Forte de San Giacumu: custruìu d'u 1757 insc'ou Cou de Vuè a pruteçiùn d'u portu, u cazze p'ou ciü int'u teritoju de Berzezzi.
  • Bastiùn de San Giuan
  • Müséu çivicu de Villa Groppallo: u müséu u recögge mateiä de l'inperu rumàn e de l'Etè de Mezu. I rèsti rumäni sun steti scruvìi int'a scitu archeulógicu de Vada Sabatia, cu'na culeçiùn de 'na çèrta inpurtansa de munee rumäne (Queirolo) tra u II e u V seculu ch'a l'è cunservä int'u müseu.
  • Pinacutéca çivica: a cunsèrva de pitüe de scöa zeneize, lunbärda e spagnolla realizè tra u Çinqueçentu e u Setteçentu.

Manifestaçiuìn

[modìfica | modìfica wikitèsto]

«Quelli de Vuè se sun dùe ne fan trè»
(Moddu de dì de Sann-a insce-i vueixi e e fèste)
  • Fèsta de San Giuan Battista: patrùn de Vuè, a cazze a-i 24 de züĝn̂u. A fèsta a cumensa a-i 23 züĝn̂u cu'in tradiçiunäle spetaculu a-a seĵa de föghi d'artifissiu da-i puntili insc'ou mä. A-i 24 u se fà u mercóu insc'ou lungumä e a Prucesciùn, cu'u cäru d'u Santu p'ê stradde d'u paize.
U prugèttu d'a növa ciattafurma d'u portu

Vuè u l'è 'n cumüne ciütóstu indüstrializóu, ch'u l'óspita benbén de stabilimenti indüstriali e de ditte. Parçialmente insc'ou sö teritoju a se tröva 'na çenträle termuelettrica, primma ENEL e oua Tirreno Power, pensä e realizä a-a fìn d'i anni '60 e inandiä tra u mazzu d'u 1970 e u dixenbre d'u 1971. E sö duì äte çiminee de 199 metri i sun caratteristiche d'a sc-cianä. A gh'è poi 'na grande ativitè purtuäle: benbén de traghetti ch'i unìscian u cumüne a-a Corsega e a-a Sardegna, gh'atraccan näve merci, portacuntenituì e survatüttu de petrulee, faxendu d'u portu de Vuè u primmu portu italian cun Trieste p'ou petroliu e i sö derivè. In Vuè u pärte ascì in impurtante öiudóttu pe spedì i cunbustibili int'a zona de Milàn e in Germagna.

A tradiçiùn indüstriäle de stu cumüne chi a l'ha reixe int'i anni d'u boom ecunómicu, quande Vuè u l'ha visciüu 'na forte crescita ecunómica vegnindu poi pe lungu tenpu u paize cu'a ciü äta cuncentraçiùn indüstriäle d'Európa, ch'a se cuntrapugnìva a-a vexinn-a e ciü gróssa Sann-a che int'u mêximu periudu a l'ea cunusciüa ascì cumme a piccola Manchester p'â sö forte indüstria, tra e ciü zvilüpè d'Európa. In Vuè u se trûväva ascì 'n stabilimentu d'a FIAT p'â custruçiùn de pigniuin e pärti mecaniche in genere (1200 dipendenti). U l'ha seróu d'u 1984 cu'u riculucamentu de 600 lavuratûri in 3 növe ditte picinn-e. Incö u cumüne de Vuè u l'è pärte fundamentäle d'a mägra ecunumìa savuneize. U sö portu u fà pärte de l'auturitè de scistêma portuäle d'u Mä Ligüre de Punente.

A l'è stèta dunca prugetä a realizaçiùn de 'na grande ciattafurma pe-i cuntenituì ch'a l'ha cangióu benbén a regiùn d'u Portiu, e a fuxe d'u turente Segnu. Sta ciattafurma a l'è stèta inaugürä a-i 12 de dixenbre d'u 2019[18].

A Vuè a gh'è a squaddra d'u F.C. Vado 1913, ch'a l'ha guagnóu a primma Coppa Italia de balùn, d'u 1922.

Amministraçiùn

[modìfica | modìfica wikitèsto]

Scìndichi de Vuè

[modìfica | modìfica wikitèsto]
U palassiu d'u Cumüne
Periudu Primmu çitadìn Partìu Carega Notte
12 agustu 1985 23 lüggiu 1990 Pierino Ricino Partìu Cumünista Italian Scìndicu
23 lüggiu 1990 24 arvì 1995 Roberto Peluffo Partìu Cumünista Italian Scìndicu
24 arvì 1995 14 züĝn̂u 1999 Roberto Peluffo Partìu Demucraticu d'a Mancinn-a Scìndicu
14 züĝn̂u 1999 14 züĝn̂u 2004 Roberto Peluffo Demucratichi de Mancinn-a Scìndicu
14 züĝn̂u 2004 8 züĝn̂u 2009 Carlo Giacobbe Lista civica Scìndicu
8 züĝn̂u 2009 27 mazzu 2014 Attilio Caviglia Lista civica "Con Caviglia Vado Viva" Scìndicu
27 mazzu 2014 26 mazzu 2019 Monica Giuliano Lista civica "Lavoriamo con i vadesi" Scìndicu
27 mazzu 2019 9 agustu 2023 Monica Giuliano Lista civica "Lavoriamo con i vadesi" Scìndicu
21 agustu 2023 10 züĝn̂u 2024 Maurizio Gatto Cum. pref. [19]
10 züĝn̂u 2024 in càrega Fabio Gilardi Lista civica de centru-scinistra "Vado, Prima!" Scìndicu

Vuè a l'è abinellä cun:

Vìe de cumünicaçiùn

[modìfica | modìfica wikitèsto]

Vuè a se tröva insc'ä Stradda Pruvinciäle 1 Aurelia (de lungu Stradda Statäle n° 1). A se pö razunze ascì da l'autustradda A10 sciurtindu a-u vixìn cazellu de Sann-a.

U mêximu argumentu in detaggiu: Staçiùn de Cuggiæn-Vuè.

Vuè a dövia a staçiùn insc'ou teritoju d'u cumün de Cügèn denuminä Quiliano-Vado, insc'ä liĝn̂a feruviaria Zena-Vintimìggia, in particulä int'u trètu lucäle cunpreizu tra Sann-a e Inperia.

Notte a-u tèstu
  1. ↑ Vué in finarìn[4], Vadu in arbenganeize[5], Voæ in zeneize[6]
Notte bibliugràfiche
  1. 1 2 Dètu Istat - Pupulaçiùn rexidente a-i 31 d'otubre d'u 2023.
  2. ↑ Clascificaçion sismica (XLS), in sce protezionecivile.gov.it.
  3. ↑ (IT) Tabella dei gradi/giorno dei Comuni italiani raggruppati per Regione e Provincia (PDF), Lézze 26 agósto 1993, n. 412, Al. A, Agenzia nazionale per le nuove tecnologie, l'energia e lo sviluppo economico sostenibile, 01-03-2011, p. 151. URL consultòu o 3 màzzo 2025 (archiviòu da l'url òriginâle o 1º zenâ 2017).
  4. ↑ (LIJ, IT) Luigi Alonzo Bixio, Dizionario delle parlate finalesi, Finä, Centro Storico del Finale, 2000, p. 152.
  5. ↑ (LIJ, IT) Angelo Gastaldi, Nummi de sittè, paisi e lucalitè, in De tüttu in po', Arbenga, Edizioni del Delfino Moro, 1996, p. 121.
  6. ↑ (LIJ, IT, EN) Deize: diçionäio italian-zeneise - Vado Ligure, in sce conseggio-ligure.org. URL consultòu o 1º òtôbre 2025.
  7. ↑ Statìstiche I.Stat - ISTAT;  URL cunsültòu u 30-12-2023.
  8. ↑ (IT) Bilancio demografico popolazione straniera al 31 dicembre 2024, ISTAT. URL consultòu o 1º òtôbre 2025.
  9. ↑ (IT) Chiesa di San Giovanni Battista, in sce beweb.chiesacattolica.it. URL consultòu o 1º òtôbre 2025.
  10. ↑ (IT) Cappella di San Genesio, in sce beweb.chiesacattolica.it. URL consultòu o 1º òtôbre 2025.
  11. ↑ (IT) Cappella di Nostra Signora della Neve, in sce beweb.chiesacattolica.it. URL consultòu o 1º òtôbre 2025.
  12. ↑ (IT) Chiesa di Nostra Signora della Visitazione, in sce beweb.chiesacattolica.it. URL consultòu o 1º òtôbre 2025.
  13. ↑ (IT) Chiesa di Nostra Signora della Pace, in sce beweb.chiesacattolica.it. URL consultòu o 1º òtôbre 2025.
  14. ↑ (IT) Chiesa di Sant'Ermete, in sce beweb.chiesacattolica.it. URL consultòu o 1º òtôbre 2025.
  15. ↑ (IT) Chiesa di San Maurizio, in sce beweb.chiesacattolica.it. URL consultòu o 1º òtôbre 2025.
  16. ↑ (IT) Oratorio di Santa Margherita, in sce beweb.chiesacattolica.it. URL consultòu o 1º òtôbre 2025.
  17. ↑ (IT) Cappella di San Bernardo, in sce beweb.chiesacattolica.it. URL consultòu o 1º òtôbre 2025.
  18. ↑ (IT) Arianna Codato, Vado Ligure, inaugurata la piattaforma Maersk, in sce ilsecoloxix.it, 12 dexénbre 2019. URL consultòu o 4 agòsto 2021.
  19. ↑ Numinóu cun decrettu D.P.R. d'u 21 de setenbre d'u 2023
  20. ↑ (IT) Vado, 20 anni del gemellaggio con il comune di Ville de La Ravoire: spazio allo "Zügâ a Jouer", in sce savonanews.it, 17 de züĝn̂u d'u 2023. URL consultòu o 1º òtôbre 2025.

Ätri prugètti

[modìfica | modìfica wikitèsto]
Contròllo de outoritæVIAF (EN) 132512705 · LCCN (EN) n79100754 · GND (DE) 4434809-5 · WorldCat Identities (EN) n79-100754
Estræto da "https://lij.wikipedia.org/w/index.php?title=Vuè&oldid=264701"