Casanöva

AR	Sta pagina chi a l'è scrita in arbenganese

Casanöva cumün
Panu(r)àmma de Casanöva, a frasiùn du Burgu
Lucalisasiùn
Stàttu	Itàlia
Regiùn	Liguria
Pruvinsa	Savuna
Aministrasiùn
Scindicu	Marino Beneccio (lista sivica "Casanova uniti per crescere") 1º - 27-5-2019 2º - 10-6-2024
Istitusiùn	1861
Teritòiu
Curdinài	44°01′54.03″N 8°02′54.31″E44°01′54.03″N, 8°02′54.31″E (Casanöva)
Artessa	256 m s.l.m.
Süperficce	24,23 km²
Abitanti	732 (30-6-2019)
Denscitài	30,21 ab./km²
Frasiùi	Boscu, Degna, Marmö, Vellegu, U Burgu
Cumüi cunfinanti	Cexi (IM), Garlenda, Ransu (IM), Stelanellu, U Burghettu (IM), Unsu, U Téstegu, Utuê, Vesargu (IM), Villanöva
Âtre infurmasiùi
CAP	17033
Prefissu	0182
Füsu ura(r)iu	UTC+1
Cod. ISTAT	009019
Cod. catastru	B927
Targa	SV
Cl. scismica	3
Cl. climatica	1 929 GG (D)
Numme abitanti	casanuvési (pôcu duveàu)
Patrùn	Sant'Antunìn
Festìvu	2 de setémbre
Cartugrafìa
Casanöva
Pusisiùn du cumün de Casanöva inta pruvinsa de Savuna
Scitu ufisiâle

Casanöva (Casanova Lerrone in italiàn) u l'è in cumün ligüe da pruvinsa de Savuna cun 'na pupulasiùn de 732 abitanti (dàtti agiurnài au 2019).

Geugrafia

• 
  U panuràmma da frasiùn de Degna
• 
  A frasiùn de Vellegu
• 
  Âtra vista de Degna

U teritòiu cumünâle de Casanöva u se tröva inte l'entrutèra d'Arbenga, inta mediu-âta valâ du scciümme Lerùn. L'ambiente natüâle u l'è caraterisàu da a presensa de boschi de castagne e ascì da u(r)ìve. A quòtta ciü bassa tucà dau cumün a l'è de 75 mêtri in sciu livéllu du mâ, versu u funduvalle, inte burgài au cunfìn cun u teritòiu de Garlenda, mentre quella ciü âta a se tröva a 600 m, inta zôna ch'a curispunde au Passu du Ginestru, versu u cunfìn cun a pruvinsa de Impeia.

Frasiùi

U cumün u ricunusce sinque frasiùi prinsipâli: Bassanegu, Bòscu, Degna, Marmö e Vellegu, ciü a frasiùn du Burgu, dunde u se tröva u palassu cumünâle.

A ste chi i van zunti i âtri nuclei ch'i furman u paìse, ch'i sun Cardùna, Cascîna, Cà Raimundi, Castelâ, Cumpa(r)ài, Ruvei(r)a, Ma(r)emu de Sutta, Ma(r)emu de Surva, Pözzu, Rancu, Còsta, Trévu, Cà Survâne, Segua, Cardùi, Cesii e Fussàu.

Cunfìn

U cumün u cunfìna a nord cun Utuê, Unsu e Ransu, a nord ovest u cunfìna cun Vesargu (IM) e U Burghettu (IM), a punente se incuntra poi u cumün de Céxi (IM), a sud quellu du Testegu e quellu de Stelanellu (ciü versu punente) e a levante ascì cun Villanöva e Garlenda.

Stoia

Casanöva a vegne mensciunâ cumme sentru rurâle pe'a primma votta sutta au cuscì dìtu Cumitàu de Arbenga, cunfluìu poi sutta a a Marca Ardüinica du X seculu. Inte l'ànnu 1091 a passa sutta ai dumini de Bunifassiu du Vastu. Cun a spartisiùn di sti dumini u vegne ereditàu primma dai marchesi Du Carettu, che i custruìscian ina seie de furtificasiùi inte l'udièrna zôna de Ma(r)emu. I sun pöi velli ch'i vendan u paìse ai inissi du Duxentu, e cuscì u feudu u passa sutta i dumini di Clavesâna.

Cun a mòrte de sti chi, avegnüa inte l'ànnu 1250 u teritòiu de l'âta valâ du Lerùn u và a finì inti dumìni da Repübbrica de Zena, sutta au cuntròllu de l'impurtante famìa di Dôia. De quarche tempu dòppu u l'è l'infeudamentu di cunti arbenganesi Lengueia e ascì di Negroni, rispetivamènte a partì dau 1443 e dau 1663. Cun u sucescìvu cuntròllu zenese a cumensa ina lunga séie de rivòlte, ch'a düa fra u 1763 e u 1764 purtàe avanti daa pupulasiùn pe'e tàsce tròppu elevàe.

A resta dunca in man repübbricâna fin a l'arìvu de Napuleùn e di fransesi, a partì dau 1797. U paìse u vegne dunca inglubàu inta Repübbrica Ligüe. Sutta a növa duminasiùn fransese u cumün u và a fà parte da circuscrisiùn lucâle arbenganese.

Cun a restaurasiùn du 1815 u passa sutta i pusedimenti du Regnu de Sardegna, cumpresu inta pruvinsa d'Arbenga, divegnüu poi Regnu d'Italia dau 1861, dund'u l'è inseìu intu sircundàiu de Arbenga, pöi cunfluìu inta pruvinsa de Savuna, intu 1946 trasfurmàu inta növa Repübbrica Italiâna. Fra u 1973 e fìn au 31 dixembre 2008 u l'ha fàu pàrte da Cumunitài muntâna Ingauna, poi divegnüa "du Punente Savunese" fin au 2011, ànnu da sò supresciùn.

I ürtimi cangiamènti terituiâli i sun da rintracià intu 1929, quande u vegne suprèssu u cumün de Vellegu, istituìu sutta a duminasiùn fransese. A véia entitài aministratìva a vegne trasfurmâ in frasiùn de Casanöva, mentre a lucalitài du Ginèstru a vegne atacâ au teritòiu cumünâle de Testegu. Du 1863 a l'è invece a növa denuminasiùn italiâna "Casanova Lerrone", pe' distingue u paìse cun i âtri cun u numme paéggiu.

Abitanti

Evulusiùn demugrafica

Abitanti censìi

Minuànse furèste

Dandu amèntu ai dàtti de l'Istat ai 31 de dixembre du 2017, i sitadìn furèsti a Casanöva i sun 94, de sti chi 30 i végnan daa Germania.

Persune ligàe cun Casanöva

• Giuànni Agustìn da Lengueja (Casanöva, 1608 - Arbenga, 1669), religiusu, scritû e stòicu.

Pòsti de interesse

Architetüe religiuse

U cumün de Casanöva u fa eclesiasticamènte parte da diocexi de Arbenga-Impeia, chi dunca e ghe sun sinque diferenti paròcchie: de Sant'Antunìn (inta lucalitài du Burgu) quella de San Giuanni u Batìsta (inta frasiùn de Bassanegu), San Luca (pe' Degna), San Péu e San Paulu (pe'a frasiùn de Marmö), Sant'Antôniu e Giuliàn (Vellegu).

Paròcchia du Burgu

• 
  A paruchiâle de Sant'Antunìn
• 
  L'uatòiu du Burgu
• 
  Santi Fabiàn e Bastiàn

• Gêxa de Sant'Antunìn, a presenta ina strütüa de stìle baoccu, e a cunserva ascì ina pàa d'atâ atribuìa aa scöa de pitùi di Brea, databile aturnu au 1552, a se tröva inta ciàssa du paìse.
• Uatòiu da géxa de Sant'Antunìn, u se tröva inta ciàssa da frasiùn du Burgu, in fàccia aa gêxa paruchiâle, resentemente restauràu.
• Capélla de Sant'Apulônia
• Capélla de San Benardu
• Capélla di Santi Fabiàn e Bastiàn
• Capélla de San Mauìssiu

Paròcchia de Bassanegu

• 
  Gêxa e uatòiu de Bassanegu

• Gêxa de San Giuanni u Batìsta
• Uatòiu de Santa Maìa Madalêna
• Capélla de San Ròccu: a se tröva intu sentru da frasiùn de Bassanegu.

Paròcchia de Marmö

• 
  A paruchiàle de Marmö
• 
  L'uatòiu de Marmö
• 
  A Madònna du Carmu
• 
  A capélla de San Pantaleu

• Gêxa di Santi Péu e Paulu, a l'è a gêxa da frasiùn de Marmö, cun ascì li vixìn l'uatòiu, de stìle baòccu.
• Uatòiu de San Gregòiu
• Capélla de Santa Lüsìa
• Capélla da Madònna du Carmu
• Capélla da Madònna da Nêve
• Capélla de San Pantaleu

Paròcchia de Degna

• 
  A gêxa de San Luca de Degna

• Gêxa de San Luca, a l'è a gêxa da parocchia pe'a frasiùn de Degna.
• Uatòiu de San Bertumê
• Santuàiu da Madonna da Vixitasiùn, u se tröva a Degna, u l'è stàu edificàu intu XVII seculu dunde a Madònna a l'è aparsa a ina zuena surdu-mütta ch'a stava purtandu e bestie au pasculu, turnandu a pué parlà doppu l'aparisiùn in mòddu mi(r)aculusu. A gêxa d'ancöi a l'è stà custruìa fra u 1616 e u 1618, in sce a base de ina capeletta presedente, custruìa doppu u mi(r)aculu. Pregiâ a stattua in légnu culucâ in sce l'atâ, atribuìa a Antôniu Brìlla, datâ 1853, ciü in âtru gruppu atribuìu a Antôniu Ma(r)ìa Maragliano.

Paròcchia de Vellegu

• 
  A Ciàssa da gêxa, cu'u campanìn

• Gêxa da parocchia di Santi Antôniu e Giuliàn, a se tröva a Vellegu, intu burgu du paìse, custruìa intu 1500 pe' andà a sustituì a presedente capeletta de San Giuliàn, föa du burgu. L'udierna strutüa a gh'axeva inisialmente ina funsiùn prinsipalmente de uatòiu, poi restrutüâ e ingrandìa pe' urdine de Luca Fieschi, vescu de Arbenga, che intu 1607 a fa diventà a növa paruchiâle, cunsacrâ intu 1864 e dedicâ ascì a Sant'Antôniu. Au sò internu u l'è cunservàu in impurtante organu, datàu 1882, opéa de l'urganista Angelo Dessiglioli, uiginàiu de San Bertumê.
• Capélla de l'Ascensiùn
• Capélla de San Bastiàn
• Capélla de San Giuliàn

Paròcchia de Bòscu (cun Pûi)

• Gêxa de San Matê, a se tröva a Bòscu, burgu du 1400, famusa pe'u campanìn svetante e apuntìu. U purtâ da gêxa u presenta ascì ina scultüa a bassurilievu rafigüante u santu.
• Uatòiu San Giüseppe, u l'è l'uatòiu du paìse, se tröva ascì stu lì intu burgu da frasiùn de Bòscu.

Architetüe militàri

• A Tùria: u l'è u numme intu dialettu de Vellegu dàu aa Tûre de Übaga, fà custruì dai marchesi Du Carettu düante u duminiu du teritòiu de Casanöva, a funsiunava cumme tûre de vedetta, segundu a tradisiùn lucâle sta chi a saieva stà derucâ propiu dai velleghesi, ch'i nu tuleravan ciü u duminiu di feudatari lucâli. Fin ai ànni 40 e 50 u l'éa cumün fra i fiöi tià de prìe drentu i resti da furtessa, cumme zögu e demua. Aù da custusiun u nu resta tòstu ninte, a parte i basamenti ch'i restan ancù vixìbili.
• Castéllu de Pugiòlu: in frasiùn Bassanegu, u l'è u meiu cunservàu de quelli de Casanöva, u l'è stàu edificàu dai cunti da Lengueja düante u sò duminiu, pe' cuntrulà l'ünica stradda percurìbile ch'a purtava versu U Testegu inti tempi antìghi. Ancöi prupietài privâ u cuntegne impurtanti mòbili datài XVII seculu.
• Castéllu di Dôia, u l'è stàu erèttu daa famìa zenese düante a sò duminasiùn. Ancöi sustansialmènte derucàu u se tröva inta frasiùn de Burgu.
• Furtessa di Lengueglia, custruìa daa famìa Lengueja cun fìn de diféza, a se tröva surva l'abitàu de Ma(r)emu.

Architetüe sivìli

• Munumentu a U Mêgu: inta frasiùn de Marmö a se tröva a scultüa in prìa de Finâ de l'artìsta tedescu Rainer Kriester ciamâ Sentinella della Pace, inauguràu intu 2003 u và a cumemu(r)à e asiùi de Rexisténsa purtàe avanti dai partigiài liguri e, prinsipalmente, da Felixe Casciùn, numinàu ascì cumme "U Mêgu".
• I Lavaùi: sparsci pe'e frasiùi e e burgàe i l'han raprezentàu ina votta a sucialitài intu paìse, de tradisiùn cuntadìna. Ün di ciü cunusciüi u l'è quellu de Véllegu, ancùa aù vixìbile a l'ingrèssu du paìse rivandu da Degna.

Ecunumìa

L'ecunumia a l'è prinsipalmente basâ in sce l'ativitài agricula, cun a cultivasiùn de vigne e de uìve. Inte zône du funduvàlle ciü presenti e cultivasiùi de früta e verdüa vària. U turismu u l'è in fòrte crescita, ascì dai âtri stàtti de l'Euròpa, cun a presensa de diferenti agriturismi.

Cultüa

Dialettu de Casanöva

U dialettu parlàu a Casanöva u l'è de stampu arbenganese e u fa parte du gruppu du ligüe de sentru-punente, u presenta carateristiche peò ciü particulàri, riscuntrabili inte tütta a valâ de l'Aroscia e du Lerùn, ligâ stuicamènte a Arbenga, ma ascì aa sitài de A(r)àsce.

A Lescìa

Tipica de sta realtài cuntadìna a l'è a lescìa, in metudu cuntadìn duveàu pe' lavà i lensöi, ch'u g'ha cumme elementu fundamentâle a senne da stìva, ütile pe' sgiancà i panni. Difatti tütte e dònne antigamènte e cunservavan in cà u cuscì dìtu tinéllu, o u bidun da lescìa, cun in particulàre rubinettu in sciu fùndu. Inte stu chi se ghe metìva a giancheìa da pulì, ben cegâ, e a intervalli regulàri se ghe versava l'àiva câda cu'a sénne. Sulu dòppu, quande st'ürtima a l'axeva cumpletàu a sò asiùn se 'naivavan i lensöi intu lavaù.

Feste e fée

• Festa du bùn mangià: a l'è a sagra prinsipâle intu Burgu, urganisâ dau cumün de Casanöva asemme aa pro-loco lucâle. Düante sta chi i se pònan tastà ascì diferenti pietanse da tradisiùn lucâle, cumme a simma aa casanuvese, a sasìssa, a trippa e u cinghiâle ascì.
• Festa patrunâle de Sant'Antunìn: a se tegne u 2 de setembre cu'a selebrasiùn religiùsa intu Burgu e ascì u relatìvu rinfrescu.
• Festa de San Giuliàn: a se tegne aa fìn d'austu e a l'è a festa patrunâle de Vellegu. Dai ànni '90 u l'è tradisiùn fà u "rinfrescu" au termine da prucesciùn pe'i caruggi du paìse, pavimentài cu'i tìpici rissöi. Inti ürtimi ànni ghe sun stài ascì di spetàculi teatrâli dialetâli, ma nu sulu, dunca l'ingrandimentu da manifestasiùn u l'ha purtàu u spustamentu da festa inta cuscì dìta "Ciàssa Giardìn", ciü adatta a livéllu lugisticu.

Aministrasiùn

Periudu		Primmu sitadìn	Partìu	Càrega	Nòtte
27 zügnu 1985	28 mazzu 1990	Graziano Aschero	Demucrassia Cristiâna	Scindicu
28 mazzu 1990	24 arvì 1995	Graziano Aschero	Demucrassia Cristiâna	Scindicu
24 arvì 1995	14 zügnu 1999	Giovanni Pietro Maurizio	lista sivica	Scindicu
14 zügnu 1999	14 zügnu 2004	Sabrina Merlo	lista sivica	Scindicu
14 zügnu 2004	8 zügnu 2009	Sabrina Merlo	lista sivica	Scindicu
8 zügnu 2009	26 mazzu 2014	Michele Volpati	Casanova cambia (lista sivica)	Scindicu
26 mazzu 2014	27 mazzu 2019	Michele Volpati	Casanova per crescere (lista sivica)	Scindicu
27 mazzu 2019	'10 zügnu 2024	Marino Beneccio	Casanova uniti per crescere (lista sivica)	Scindicu
10 zügnu 2024	in càrega	Marino Beneccio	Casanova uniti per crescere (lista sivica)	Scindicu

Vie de cumünicasiùn

U teritòiu cumünâle de Casanöva u l'è culegàu cun Garlenda a levante, grassie aa Stradda Pruvinsâle 6, che a pòrta versu U Testegu cun u Pàssu du Ginestru, o Pàssu de Céxi ascì.

Nòtte

Nòtte au tèstu

Nòtte bibliugrafiche

Âtri prugètti

Altri progetti

• Wikimedia Commons

• Wikimedia Commons a contêgne di files in sce Casanöva

Ligammi de föa

• (IT) Cumün de Casanöva, Scitu ufisiâle, in sce comune.casanovalerrone.sv.it. URL consultòu o 29 zùgno 2026.