Ransu

Ransu
Ransu; cumüna
	Ransu – Veduta Vista du Burgu de Ransu
Localizaçión
Stâto	Itàlia
Región	Ligüria
Provìnsa	Imperia
Aministraçión
Scìndico	Giancarlo Cacciò (lista sivica "Uniti per Ranzo") da-o 10-6-2024
Dæta de instituçión	1947
Teritöio
Coordinæ:	44°03′33.91″N 8°00′52.6″E
Altitùdine	124 m s.l.m.
Superfìcce	10,86 km²
Abitanti	554 (31-10-2023)
Denscitæ	51,01 ab./km²
Fraçioìn	21 burgàe ciü A Costa de Basé(r)ega
Comùn confinanti	Aquila d'Aròscia, U Burghettu d'Aròscia, Casanöva (SV), Naxin (SV), Unsu (SV)
Âtre informaçioìn
CAP	18020
Prefìsso	0183
Fûzo oràrio	UTC+1
Còdice ISTAT	008048
Cod. cadastrâ	H180
Targa	IM
Cl. scìsmica	zöna 3 (sismicitæ bàssa)
Cl. climàtica	zöna E, 2 103 GG
Sànto patrón	San Dunàu
Giórno festîvo	7 aùstu
Cartògrafîa
	Ransu
	Ransu – MappaPusisiun da cumüna de Ransu inta pruvinsa de Impe(r)ia
Scîto instituçionâle
	Wikidata · Info

AR	Sta pagina chi a l'è scrita in arbenganese

Ransu^{[n. 1]} (Ranzo in italiàn) a l'è ina cumüna ligü(r)e de 554 abitànti da pruvinsa de Impe(r)ia^[1].

«Ransu, de ün ghe n'è d'avànsu»

(dìtu pupulàre)

Geugrafìa

Ransu u se tröva inte l'entrutèra de Arbenga, inta valà de l'A(r)òscia, inta zona da mediu-bassa valle. U paesaggiu u l'è caraterizàu da di boschi de castagnu in sce a rìva destra, mentre a scinistra a l'è ciü dûse e curtivà. U l'è distante 30 chilometri da Ineia, 20 da Arbenga e 110 da Zéna.

U teritò(r)iu de Ransu u l'è facciu da ina frasiùn, Costa Basérga, ciü 21 burgàe: U Faudu, A Ciassa, I Favài(r)i, L'Urivéu, U Cuniu, Basé(r)ga Parocchia, Ponteruttu, A Stra', U Mu(r)ìn, Degolla, A Canâ, U Ma(r)tinettu, Calabria, L'A(r)ma, U Canéu, Fantinùn, A Villa, Costa Parocchia, A(r)acà, Bunfigliai(r)a e I Rissi). Cun ste chi u teritò(r)iu da cumüna u cröve 10,58 km².^[6]

U teritò(r)iu cumünâle de Ransu u cunfìna a nord cun L'Àuguia, a punènte cu'u Burghettu, a nord e vèrsu levànte cun Unsu (SV), mèntre cun Casanöva (SV) e Naxin (SV) a levànte.

Stò(r)ia

Zà in epuca pre rumàna i teritò(r)i da valâ de l'A(r)òscia i l'é(r)an stài ucupài dae pupulasiùi ligü(r)i antighe, ligàe ai Ingàuni, ch'i se spunciavan fin ascì inte l'entrutèra de valàe da vixìn. Sti chi i vegnen pe(r)ò scacciài da l'avansâ rumana avegnüa aturnu au 180 a.C.^[7] Doppu l'Impe(r)u Ruman ascì u teritò(r)iu du Burghettu u l'è stàu interessau dae invaxuì di barbari^[7], cun duminasiùi di lungubardi e di Franchi. Intu periudu carulingiu u l'é(r)a pasàu assèmme ai autri paixi du funduvalle sutta u Cuntadu de Arbenga e, ancùa de doppu, sutta aa Marca Arduinica inse(r)ìu inta giü(r)isdisiun du cumitàu arbenganese.^[7]

A primma mensiùn de l'insediamèntu, inta pusisiùn che cunuscemmu ancöi, a se(r)éva da fa remuntà au seculu XIII cun u nomme de Rantium ad Plebem, poi vegnüu Rancio. A denuminasiùn ligü(r)e pe(r)ò a pö êsse ch'a ne vegne dau nomme "panciu", che in antìgu u vuxéva dì "difesa".^[8] Quande a se và a desfà a Marca Ardüinica u cuntrollu in sciu feudu du pòstu u pàssa ai marchexi de Clavesana, du mèximu periudu a sta duminasiùn chi a l'è a custrusiùn d'in castellu furtificàu, de prubabile pé frenà e vuluntài de espansciùn du lìbe(r)u cumün de Arbenga, ma ascì pé schivâse e scurerìe di saracén, a partì dau seculu X.^[7]

Aturnu au 1233, cun u rafursamèntu du cuntrollu zenese in scia Cêve a pupulasiùn de Ransu a pija parte a l'incremèntu da demugrafìa du növu burgu cevàscu, cum'u l'è slavegnüu cun e autre pupulasiùi da valâ a quelli tèmpi.

I Clavesana, cuscì intu 1355 i dàn ina pursiùn du teritò(r)iu de Ransu ai Del Carretto, mèntre a parte ch'u ghe rèsta a vegne in man aa Repübbrica de Zena, che pe(r)ò a se gestìsce u paìse pe' vìa du marchese Emanuele de Clavesana. Doppu i sucedden di növi scuntri, fra e famìe de Séva, di Del Carretto e di Clavesana pe'i pusedimènti inta bassa valâ, cun l'intervelèntu intu 1386 du düxe de Zena Antoniotto Adorno. Stu lì u se spartisce pe' in quartu u feudu cun i Del Carretto.

Ransu u vegne pe(r)ò zenese a tütti i efètti numma che intu 1393. Intu mènte du cuntrollu dricciu di zenesi Ransu u và a fa parte, cumme pé i autri burghi da valâ, du capitanàu da Cêve. A situasiùn a cangia du tüttu quande u 'rìva l'esercitu fransese, guidàu da Napuleùn Bunaparte.

U teritò(r)iu da cumüna u entra ducca a fa pàrte da Repübbrica Ligü(r)e, u vegne ascì sede d'in cantùn, ch'i ghe cazzen drentu ascì i burghi da media vàlle primma, poi desfàu e sciurbìu da quellu cevàscu).

Quande a repübbrica a vegne smembrâ intu 1802, i teritò(r)i cunquistài i vàn a fà parte de l'Impe(r)u Fransese, sutta u dipartimentu de Muntenötte. Cu'a restaurasiùn du 1815 u passa sutta i pusedimènti du Regnu de Sardegna, divegnüu poi Regnu d'Italia dau 1861, inse(r)ìu inta pruvinsa de Impe(r)ia. I ürtimi cangiamènti de cunfìn ch'u gh'è stàu i i remuntan au 1928, difatti i teritò(r)i de Ransu e L'Àuguia i vegnen piài daa cumüna du Burghettu e i turnan pe' sò còntu numma du 1947, in ànnu doppu a custitusiùn da növa Repübbrica Italiana.

Abitanti

Evulusiùn demugrafica

Abitanti censìi^[9]

Minu(r)ànse furèste

Segundu u ISTAT, ai 31 de dexembre du 2019, a Ransu u gh'è 73 rexidenti furèsti.

Cugnòmmi ch'u gh'è de ciü

I cugnommi ch'u se tröva de ciü a Ransu i sun: Guido, Margoni, Beatrici, Alessandri e Sommadossi.^[10]

Persune legàe a Ransu

Pé(r)u e Zorzu Guîdu da Ransu, espunenti de üna de famìe ciü impurtanti du cumün, sun famùsi pé avé afrescàu a magiurànsa de géxe da valà de l'Aroscia, ma ascì a Arbenga e Impe(r)ia, tantu che a vélli u l'è dedicàu u percursu museàle du paìse, upe(r)atìvu a Basé(r)ega e Ransu.^[11]^[12]

Pòsti de interesse

Architetü(r)e religiuse

Faciâ da gêxa de San Dunàu
A vista fruntàle de San Pantaleu
L'uatòiu da Madonna de Vigne
A gêxa da Sunta a Basé(r)ega
L'uatòiu de San Bastiàn aa Ciassa
A capella de l'Imaculà Cuncesciùn ai Favà(r)i

A livellu de gêxa u teritò(r)iu de Rànsu u l'è spartìu inte due parocchie, quella da Sunta e de San Dunàu a Basé(r)ega e quella de San Bernardu (a A Costa de Basé(r)ega).

Parocchia da Sunta e de San Dunàu

Gêxa da parocchia de San Dunàu, a se tröva inta burgà de Costa Paròcchia. De ciànta baròcca a cunta sei atàe tutàli, ciü in impurtante du Cristu in Crùxe, òpe(r)a de Orazio De Ferrari^[7]. Fin au 1964 u l'éa sede de l'ufissiu lucàle da diocexi de Arbenga e Impe(r)ia.
Gêxa de San Pantaleu a se tröva intu Burgu de Ransu. Custruìa intu XV seculu in sce ina ciànta zà existénte, de stìle rumanicu, prubabilmente du XI seculu. Chi a l'è cunservà in pà(r)a d'atuà dipinta da Zorzu Guîdu de Ransu du 1554, ch'u l'ha ascì dipìntu e decuràu u portegu da gêxa, assèmme aa scöa di Lapicidi Sénu(r)a.
U(r)atò(r)iu da Madonna de Vigne, intu Burgu de Ransu, u cunserva a pà(r)a d'autà dipinta da Zorzu Guîdu, realisàu intu 1544.
U(r)atò(r)iu de l'Imaculà Cuncesciùn e de Santa Lüsìa, a l'estremitàe de punènte da burgâ de Canéu.
U(r)atò(r)iu de San Bastiàn, inta burgà da Ciassa.
U(r)atò(r)iu de Santa Cruxe inta burgà de Costa Paròcchia.
U(r)atò(r)iu de San Giacumu inta burgà de Canà.
U(r)atò(r)iu de San Mauru inta burgà de A(r)acà.
Capella de l'Angéu Cüstode, de d'autu da burgà de Uivéu.
Capella de l'Imaculà Cuncesciùn ai Favà(r)i, custruìa du 1755, grassie aa vuluntàe da pupulasiùn da burgà.
Capella de Sant'Antunìn inta burgà de Degolla.
Capella di Santi Fabiàn e Sebastiàn inta burgà de Bunfia(r)a.
Capella de Santa Lüsìa, inta burgà di Favà(r)i.
Santuà(r)iu da Madonna da Miseicordia, de d'autu da burgà de Canéu.
Gêxa da parocchia da Sunta, se tröva inta frasiùn de Basé(r)ega, edificà intu XV seculu^[7], a g'ha in purtà e di dipinti de Péu Guîdu de Rànsu, pà(r)e de Zorzu, du XVI seculu.
U(r)atò(r)iu de San Bertumé inta frasiùn de Basé(r)ega, faciàu in sciù veju camìn du stradùn.

Parocchia de San Benardu

Gêxa parucchiàle de San Benardu a A Costa de Base(r)ega, custruìa fra u 1618 e u 1628.
U(r)atò(r)iu de San Carlu a A Costa de Base(r)ega.
U(r)atò(r)iu da Madonna da Neve, u se tröva a A Costa Base(r)ega, vixin aa paròcchia.
U(r)atò(r)iu di Santi Péu e Paulu inta burgà de Faudu.
Capeletta de San Bertumé inta burgà de Fantinùn, restaurâ intu 2007.

Castéllu

Pé scansà e incursciùi di piràtti sa(r)acéi a pupulasiùn lucàle a l'ingì(r)u de l'ànnu Mìlle a l'axéva edificàu in primmu scistemma de difésa, pöi vegnüu ciü meju sutta ai marchexi de Clavesana, chi i l'axevan culegàu cun quellu de L'Àuguia, ancöi pe(r)ò i se ponen vegghe numma che pochi resti de sta furtificasiùn chi.^[13]

Ecunumìa

L'ecunumia du paise a l'è basâ in sce l'agricultü(r)a, svilupâ a cultivasiùn de l'u(r)ivu tagiascu e a prudusiun de ö(r)iu e u(r)ive da ménsa. Difüzs ascì curtivasiùn inte vigne, pregiàu difatti u pigau de prudusiùn lucâle.

Cultü(r)a

Dialettu de Ransu

U mèximu argumentu in detaiu: Dialettu arbenganese.

U dialettu parlàu a Ransu u l'è de stampu arbenganese e u fa parte du gruppu du Ligü(r)e de sèntru-punènte, u presènta carateristiche pe(r)ò ciü particulàri, ch'e turnan inte tütta a valâ de l'A(r)òscia, legâ in antìgu Arbenga, ma ascì aa sitàe de Impe(r)ia.

Enugastrunumìa

E tradisiùi legàe aa cuxìna e sun dife(r)ènti, nu mancan sulitamente u cunìu aa ligü(r)e, i raviöi, a buridda, e lümasse e ascì u pàn frìtu. De lungu sti piatti tipichi i se trövan abinài cun u vin pigàu, ma ascì l'ö(r)iu e l'àgliu i sun bèn cunusciüi.^[14]

Feste e fé(r)e

A festa di Ciappagòtti, a se tegne aa Pro loco de Ransu cun müxica dau vìvu e roba da mangià, a se tegne u fìn da setemàna primma de Natàle.
Presepiu vivènte, u se tegne intu Burgu de Ransu aa vigilia de Natàle.
E Rüstìe, castagnà de l'autunnu, cun e castagne fàe cöxe pé e vìe du paìse.
Fé(r)a du primmu de màzzu, cun mercatìn e bancarelle pé e vie de Ransu.
U Rumpe pignàtta pé Carlevà, dedicàu ai matti e urganisàu da a Pro Loco.
Festa patrunâle, ai 7 d'aùstu, dedicà a San Dunàu.

Aministrasiùn

Periudu		Primmu sitadìn	Partìu	Càrega
3 utùbre 1988	27 mazzu 1990	Giovanni Allegro	Demucrassìa Cristiana	Scindicu
19 zügnu 1990	24 arvì 1995	Giovanni Allegro	Demucrassìa Cristiana	Scindicu
24 arvì 1995	14 zügnu 1999	Giovanni Allegro	lista sivica	Scindicu
14 zügnu 1999	14 zügnu 2004	Giovanni Allegro	lista sivica	Scindicu
14 zügnu 2004	8 zügnu 2009	Agnese Vinai	lista sivica	Scindicu
8 zügnu 2009	26 mazzu 2014	Agnese Vinai	Uniti per Ranzo (lista sivica)	Scindicu
26 mazzu 2014	26 mazzu 2019	Piero Raimondi	X Ranzo (lista sivica)	Scindicu
27 mazzu 2019	10 zügnu 2024	Piero Raimondi	X Ranzo (lista sivica)	Scindicu
10 zügnu 2024	in càrega	Giancarlo Cacciò	Uniti per Ranzo (lista sivica)	Scindicu

Vie de cumünicasiùn

U teritò(r)iu de Ransu u l'è traversàu da a Stradda Nasiunàle 453 da valà de l'A(r)òscia, che permette u culegamèntu cun Casanöva, Unsu e Utuvé versu levante e U Burghettu versu punènte. Impurtanti ascì e stradde pruvinsâli, cumme quella ch'a culega Ransu cun Àuguia (SP 14), cun ascì a Stradda Pruvinsâle 78, che a pàssa pé A Costa de Base(r)ega, versu Ùnsu e L'Àuguia.

Nòtte

Nòtte au testu

↑ Scritu a stu moddu ascì inta grafia du Gastaldi^[4], Rōnzu in urmeàscu^[5], Ranso in zenese

Nòtte bibliugrafiche

1 2 Dàtu Istat - Pupulasiùn rexidente ai 31 d'utùbre du 2023.
↑ Clascificaçion sismica (XLS), in sce protezionecivile.gov.it.
↑ (IT) Tabella dei gradi/giorno dei Comuni italiani raggruppati per Regione e Provincia (PDF), Lézze 26 agósto 1993, n. 412, Al. A, Agenzia nazionale per le nuove tecnologie, l'energia e lo sviluppo economico sostenibile, 01-03-2011, p. 151. URL consultòu o 3 màzzo 2025 (archiviòu da l'url òriginâle o 1º zenâ 2017).
↑ (LIJ, IT) Angelo Gastaldi, Nummi de sittè, paisi e lucalitè, in De tüttu in po', Arbenga, Edizioni del Delfino Moro, 1996, p. 118.
↑ (LIJ, IT) Giuseppe Colombo, Vocabolario Italiano-Ormeasco Ulmioscu-Italian, Cengio, Litografia Fracchia, 1986.
↑ (IT) Ransu, u statüu cumünàle, in sce comune.ranzo.im.it. URL consultòu o 6 lùggio 2021.
1 2 3 4 5 6 (IT) Andrea Gandolfo, La provincia di Imperia: storia, arti, tradizioni. Volume 1, Peveragno, Blu Edizioni, 2005.
↑ (IT) Cumün de Rànsu, cenni stòici, in sce comune.ranzo.im.it. URL consultòu o 3 lùggio 2021.
↑ Statistiche I.Stat - ISTAT; URL cunsultàu u 30-12-2023.
↑ (IT) I cugnòmmi ciü difüxi cumüna pé cumüna, Ransu, in sce cognomix.it. URL consultòu o 31 lùggio 2025.
↑ (IT) U Museu di Guîdu da Ransu, in sce culturainliguria.it. URL consultòu o 6 lùggio 2021.
↑ (IT) Scheda du museu di Guîdu da Ransu, in sce beniculturali.it. URL consultòu o 6 lùggio 2021.
↑ (IT) A stò(r)ia de Ransu, in sce comune.ranzo.im.it. URL consultòu o 6 lùggio 2021.
↑ (IT) Prudotti tipici du cumün, in sce comune.ranzo.im.it. URL consultòu o 6 lùggio 2021.

Autri prugètti

Wikimedia Commons a contêgne di files in sce Ransu

Contròllo de outoritæ	VIAF (EN) 239241787

[6] Scritu a stu moddu ascì inta grafia du Gastaldi^[4], Rōnzu in urmeàscu^[5], Ranso in zenese

[template_divisione_amministrativa-abitanti-1] 1 2 Dàtu Istat - Pupulasiùn rexidente ai 31 d'utùbre du 2023.

[divamm-sismica-2] Clascificaçion sismica (XLS), in sce protezionecivile.gov.it.

[template_divisione_amministrativa-gradi_giorno-3] (IT) Tabella dei gradi/giorno dei Comuni italiani raggruppati per Regione e Provincia (PDF), Lézze 26 agósto 1993, n. 412, Al. A, Agenzia nazionale per le nuove tecnologie, l'energia e lo sviluppo economico sostenibile, 01-03-2011, p. 151. URL consultòu o 3 màzzo 2025 (archiviòu da l'url òriginâle o 1º zenâ 2017).

[4] (LIJ, IT) Angelo Gastaldi, Nummi de sittè, paisi e lucalitè, in De tüttu in po', Arbenga, Edizioni del Delfino Moro, 1996, p. 118.

[5] (LIJ, IT) Giuseppe Colombo, Vocabolario Italiano-Ormeasco Ulmioscu-Italian, Cengio, Litografia Fracchia, 1986.

[7] (IT) Ransu, u statüu cumünàle, in sce comune.ranzo.im.it. URL consultòu o 6 lùggio 2021.

[IM-8] 1 2 3 4 5 6 (IT) Andrea Gandolfo, La provincia di Imperia: storia, arti, tradizioni. Volume 1, Peveragno, Blu Edizioni, 2005.

[9] (IT) Cumün de Rànsu, cenni stòici, in sce comune.ranzo.im.it. URL consultòu o 3 lùggio 2021.

[10] Statistiche I.Stat - ISTAT; URL cunsultàu u 30-12-2023.

[11] (IT) I cugnòmmi ciü difüxi cumüna pé cumüna, Ransu, in sce cognomix.it. URL consultòu o 31 lùggio 2025.

[12] (IT) U Museu di Guîdu da Ransu, in sce culturainliguria.it. URL consultòu o 6 lùggio 2021.

[13] (IT) Scheda du museu di Guîdu da Ransu, in sce beniculturali.it. URL consultòu o 6 lùggio 2021.

[14] (IT) A stò(r)ia de Ransu, in sce comune.ranzo.im.it. URL consultòu o 6 lùggio 2021.

[15] (IT) Prudotti tipici du cumün, in sce comune.ranzo.im.it. URL consultòu o 6 lùggio 2021.

[1]

[2]

[3]

[n. 1]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[4]

[5]