Sta pagina chi a l'è scrita in inpeiéśe

Sêrvu

Da Wikipedia
Sâta a-a navegaçión Sâta a-a çèrchia
IN
Sta pagina chi a l'è scrita in inpeiéśe
Sêrvu
cumüna
Sêrvu – Stemma
Sêrvu – Veduta
Vista du Sêrvu daa maìna
Localizaçión
StâtoItàlia Itàlia
RegiónCoat of arms of Liguria.svg Liguria
ProvìnsaCoat of Arms of the Province of Imperia.svg Imperia
Aministraçión
ScindicoNatalina Cha (lista sivica "Insieme per Cervo") da-o 27-5-2019
Dæta de instituçión1925
Teritöio
Coordinæ:43°55′31.04″N 8°06′51.63″E / 43.925289°N 8.114342°E43.925289; 8.114342 (Sêrvu)
Altitùdine66 m s.l.m.
Superfìcce3,59 km²
Abitanti1 149[1] (30-6-2019)
Denscitæ320,06 ab./km²
Comûni confinantiAndöa (SV), San Bertumê
Âtre informaçioìn
CAP18010
Prefìsso0183
Fûzo oràrioUTC+1
Còdice ISTAT008017
Cod. cadastrâC559
TargaIM
Cl. scìsmicazöna 2 (sismicitæ media)[2]
Cl. climàticazöna C, 1 340 GG[3]
Nomme abitantiServeśi
Sànto patrónSan Giuàn
Giórno festîvo24 śügnu
Cartògrafîa
Màppa de localizaçión:
Sêrvu
Sêrvu
Sêrvu – Mappa
Puśisiùn da cumüna de Sêrvu in ta Pruvinsa de Inpeia (Ineia/U Portu)
Scîto instituçionâle

Sêrvu (Séu ascì[4], O Çervo in zeneśe, Cervo in italiàn) a l'è ina cumüna inta Pruvinsa de Inpeia, ch'a cunta 1 149 abitànti (dâiti agiurnâi au 2019).

Geugrafia[modìfica | modìfica wikitèsto]

Ün di carùggi in tu burgu

U teritòiu da cumüna de Sêrvu se tröva in ta parte ciü a levànte da Pruvinsa, u paìśe u l'è bagnâu dau Mâ Ligüre e u so entrutèra u fa parte de valli du Merula, du Steria e pé in tòccu ascì de quella du Evignu, inânsi ciü vixin au burgu u se tröva s-ciumâia dîta du Sêrvu. Insemme ai âutre cumüne vixìne u fa pàrte du Gurfu de Dian.

U sentru du paìśe u g'ha a particularitâi de truvâse in puśisiùn ciü a munte da maìna, e prisipali còlle preśenti e sun quelle du Sêrvu (324 m) e du Castelaréu (211 m).

Cunfìn[modìfica | modìfica wikitèsto]

A sitàe a l'è furmâ dau sulu Sêrvu, pé in estensciùn de squâxi 3,59 km2, a cunfìna cun i teritòi de San Bertumê e de Andöa, in Pruvinsa de Savuna.

Stoia[modìfica | modìfica wikitèsto]

Urigine du nòmme[modìfica | modìfica wikitèsto]

U nomme du paiśe u l'è dunca da riscuntrà in ta raìxe latìna de servum, cun u scignificâu de s-ciàvu, poi mudificâu in epuca medievàle (aturnu au Sinquesentu) e divegnüu in italiàn Cervo, lucalmente a l'è dövöâ dai véggi nu sulu a parolla Sêrvu, ma ascì Séu pé indicâ a sitàe .

Epuca rumana[modìfica | modìfica wikitèsto]

In autru caruggiu intu burgu

E primme testimuniànse in scé l'abitâu e sun da ritruvà zà inte l'epuca Rumana, cun a custrusiùn de primme cà aturnu a 'na mansio, stasiun de càngiu longu a Via Julia Augusta, foscia cistruìa chi propiu grassie aa preśensa de cârche funte natüâle e de in apròdu li vixìn, difatti a l'è stâita truvà ina stele du I seculu d.C. in ta strutüa da géxa de San Nicola, in tenpu dedicâ a San Śorśu.[5] Segundu âutre funti peò pé a sò cunfurmasiùn favuevule a śona a sajéva śa stâita frequentà dai Ligüri Ingauni, fin aa scunfitta in tu 181 a.C.

Epuca medievâle[modìfica | modìfica wikitèsto]

Terminâ l'èsperiénsa de l'Inpéu Rumàn u se vèrbe in periudu de svilüppu pé u burgu, tucàu sulu i minima parte dae incursciùi di barbari primma e di sarecen doppu (fra i vista a pusisiùn furtemente difendibile e prutéśüa daa séie de ròcche au riùndu. Pé in bréve perìudu u và sutta ai biśantìn, in ta cuscì dîta Marittima Italorum.

Sucescivamente, a partì dau 950 u cumüne u va a fà parte di pusedimenti di marchéśi de Claveśana, che ereditan u feudu dai veggi pusedimenti da Marca Arduinica (dunde difatti u faxéva parte du Cumitâu de Arbenga) grassie au predecesù Bunifassiu du Vastu. Sutta a sti chi a cumensa a furtificasiùn de l'abitâu, che śà dau 1000 u vegne mensciunâu cun ina sò müàja de diféśa.[6]

Saiàn poi i marchéśi in persùna a dà u cuntròllu du paìśe aa cumüna franca de Diàn in tu 1172, au quàle duminiu a pupulasiùn servéśe se rivòta aturnu au 1204, autuguvernanduse cumme cumüna e dumandandu poi a prutesiùn aa Repübbrica de Śena.

In te stu moddu chi i śenéśi i vàn a cuncedde cârche tenpu dòppu u cuntròllu de Sêrvu ai cavalieri de l'urdine de Malta in tu 1330, che peò doppu in ànnu i van a vénde i diritti aa famìa di Dôia, cun u machéśe Lazzaro.

U duminiu u se interunpe doppu pòcu, a càuśa da cunquista di Del Carretto, legittimi discendenti da famìa Claveśana, grassie a l'opéa de Enrico che mantegnïà u feudu fin au 1384, ànnu du riturnu du burgu inte l'orbita śenéśe. Turna suttu sta chi Sêrvu u sciòrte a utegnì ina növa furma de autunumìa, cun a cuncesciùn de puré eléśśe diretamente in cunséju sitadìn e in propiu pudestà.

Epuca muderna[modìfica | modìfica wikitèsto]

Cun u seculu XVI a sitadìna a déve ancù patì ina séie de invaxiùi türche, che vàn ciü votte a sbarcà inte còste da Rivêa de Punente armenu fin au 1571, (ànnu da battàja de Lepantu) atràtti ascì dae ròtte cumerciàli che chi e tranxitavan, vistu che i pescatùi lucàli i s'éan specialiśâi in ta racolta du cuàllu, cun ligammi versu a Corsega e a Sardegna, e in ta prudusiùn de l'öiu.[7]

Cun a caütta da Repübbrica de Séna a seguitu de l'invaxùn fransese du 1797 u paìśe éntra a fà parte da Repübbrica Ligure, inserìu inisialmente in tu dipartimentu du Càppu Vérdu (cun sentru diretìvu a Diàn), diventandu séde du lucàle V cantùn fin a l'ànnu 1798, poi sciurbìu in ta Circuscrisiùn de Auìve, cun sede a Inéia, e da lì anéssu a a l'Inpéu Franseśe sùtta Napuleùn Bunapàrte.

Cun u cungressu de Vienna du 1814 e a restaurasiùn u vegne inglubàu inti dumini du Regnu de Sardegna, faxendu parte du sircundâiu du Portu da Pruvinsa de Śena (mandamentu de Dian) dau 1861 in quélli du Regnu de l'Italia, divegnüu doppu a Segunda Guèra Mundià a Repübbrica italiana.

A münisipalitàe d'ancöi a l'è stâita istituîa in te l'ànnu 1925, doppu ésse andà a fà parte da cumüna da Maina de Diàn a partì dau 1923.[8] Difatti dau 6 de dexènbre de cöll'ànnu l'éan stâite supresse e acurpâe ascì e cumüne de San Bertumê e da Vìlla, cun u teritòiu de sti dui paìśi ricustituîu in mòddu indipendente sulu in tu 1947[9], quande u vegne destacâu daa cumüna servéśe, propiu pé sta mutivasiùn chi San Bertumê u l'àxéva mantegnüu a denuminasiùn ufisiâle de San Bertumê du Sêrvu.

Abitànti[modìfica | modìfica wikitèsto]

Abitanti censî[10]

Minuânse furèste[modìfica | modìfica wikitèsto]

Dandu amèntu ai dàtti de l'Istat ai 31 de dixembre du 2019, i sitadìn furèsti a Sêrvu i sun 119.

Pòsti de interesse[modìfica | modìfica wikitèsto]

Architetüe militàri[modìfica | modìfica wikitèsto]

L'intregu burgu du Sêrvu u l'è struttürâu cun funsiùi de diféśa. Chi u sé pönan vegghe ancù e tùri de avistamentu dövöâe cuntru e invaxùi türche e ascì e antìghe müaje dunde se trövan e pòrte de acessu au paìśe, ciamâe de Santa Cateìna (a nòrd-est), da Canarda (a sud-est), da Maìna (a sud-ovest, aù divìśa fra u varcu da Maina e de San Nicola), ciü u Varcu de Biundàu, avertu in epuca sucescìva pé rende ciü fassile l'acessu aa pupulaisùn.[11]

U Castellu di Claveśana[modìfica | modìfica wikitèsto]

U castellu de Sêrvu

Integrâu inta strutüa du paìśe se tröva u Castellu tiâu sciü daa famìa di Clavesana a partì dau XIII seculu, in scia bàśe de ina presedente ture de stile rumanicu, u l'à da senpre funsiunâu cumme furtessa pé u burgu de Sêrvu, inti seculi passâi u l'à vistu ciü càngi e funsiùi, vegne dunca dövöâu primma cumme uatôiu dedicâu a San Giuàn e doppu cumme uspeà.[12]

Architetüe religiùśe[modìfica | modìfica wikitèsto]

A paruchiàle de San Giuàn Batìsta

Eclexiaticamènte u teritòiu de Sêrvu u fa pàrte da diocexi de Arbenga-Inpeia, e gêxe presènti inta cumüna e sun sutta aa Parocchia de San Giuàn.

• Gêxa da parocchia de San Giuàn u Batìsta, a l'è a gêxa prinsipâ du paìśe, custruìa in döitu baròccu fra i seculi XVII e XVIII grassie ai fundi derivâi daa pésca du curallu e dai cumerci versu a Corsega e a Sardegna, u l'è cunsciderâu u ciü grossu edifissiu custruìu in te stu stìle chi de tütta a Ligüia de Punente.

Tiâu sciü da l'architettu Giu Bàtta Marvàudi, uriginâiu du burgu de Candeàscu, ancöi frasiùn da cumüna de Burgumâu, in tu 1706, ànnu da sò mòrte, sustituìu dau fìu Giacumu Filippu. L'elegante canpanìn, u l'éa stâitu diśegnâu da in âutru inpurtante artìsta de l'épuca, Francescu Caréga, ch'u vegnìva dau Pòrtu e issàu sciü versu a fìn du Settesentu. Scibèn l'inpurtànsa da paròcchia e e gràndi dimensciùi a gêxa a preśénta numma ina navâ, ch'a cunserva ancù l'antìgu pürpitu in marmu giàncu du 1500, ciü in Crìstu de légnu fâitu dau Antôniu Maìa Marajàn e a funte du batéximu du Seisentu.[13]

• Gêxa de San Śorśu o de San Nicola, a l'è a veggia paruchiâle, culucâ in sìmma a in pöśśu natüâle in puśisiùn ciü decentrâ dispettu a l'antigu burgu, custruîa in unù a San Śorśu, santu ben venerâu intu levante du Mâ Mediterraneu e asciurbìu inta cultüa servéśe düante a duminasiun śéneśe. L'aspettu baròccu du dì d'ancöi u l'è duvüu a in rimanegiamentu fâitu fra u 1690 e u 1725 da i dui architetti lucâli Giu Batta e Giacumu Marvaldi, in sce cumisciùn di Fràtti Agustiniâi de Śena ch'i vàn a dövöâla doppu dui seculi de abandùn.

Presedentemente a mustrava strutüe ciü tipicamente rumaniche e u se cunta adiritüa ch'a fusse stâita tiâ sciü a partì dae fundamenta de in antìgu tenpiu rumàn. Au drentu se pönan vegghe in ta navâ uvâle diferenti decurasiùi de marmu, in ciü cuùi, a pâa d'autà dedicâ aa Madonna firmâ da Francesco Carrega e ascì i tradisiunali Cristi da prucesciùn. L'udierna intitulasiùn de l'edifissiu a San Nicola a l'è datâ au 1863.[14]

Ecunumia[modìfica | modìfica wikitèsto]

L'ecunumia de Sêrvu a l'è bazâ in sciu turìsmu, prinsipalmente estìvu, e ascì in scia prudusiun agricula de l'öiu d'auìva e du vìn Pigâu e Vermentìn.

Cultüa[modìfica | modìfica wikitèsto]

U campanìn da gêxa de Santa Cateïna

Dialettu[modìfica | modìfica wikitèsto]

A Sêrvu u se parla in dialettu de stampu inpeiéśe (léngua lìgüre) clascificâu intu grùppu de sentru-punènte, scimile a cöllu de San Bertumê.

Feste e fée[modìfica | modìfica wikitèsto]

  • Festival internasiunàle da müxica da câmea: u se tegne tütti i ànni dau 1964, in scia scainâ da gêxa de Giuàn. U l'è stâitu inaugurâu dau viulinista üngheêśe Sándor Végh, inamuâu de l'acüstica du sagrâu da paruchiale servéśe, che in acôrdu cun l'aministrasiùn cumünale l'à cumensâu a purtà chi ina sêje de müxicìsti famùśi ascì a livellu mundiàle.[15]
  • Festa patrunàle de San Giuànni: a se tegne tütti i ànni u 24 de śüggnu, cu-a selebrasiùn da funsiùn religiùśa aa séja, doppu aa quâle a gh'è a tradisiunàle prucesciùn di crìsti pé-i caruggi du burgu e se fan partì ascì i lümìn, ch'i ilüminàn u mâ[16]

Aministrasiùn[modìfica | modìfica wikitèsto]

A cumüna du Sêrvu
Perîodo Prìmmo çitadìn Partîo Càrega Nòtte
10 lüju 1985 9 śügnu 1990 Teresio Vigo PCI Scindicu
7 lüju 1990 24 arvì 1995 Teresio Vigo PCI Scindicu
24 arvì 1995 14 śügnu 1999 Teresio Vigo lista sivica de sentru-scinistra Scindicu
14 śügnu 1999 14 śügnu 2004 Vittorio Desiglioli lista sivica Scindicu
14 śügnu 2004 8 śügnu 2009 Vittorio Desiglioli lista sivica Scindicu
8 śügnu 2009 25 maśśu 2014 Gian Paolo Giordano Albero d'ulivo con raccoglitrice
(lista sivica)
Scindicu
25 maśśu 2014 26 maśśu 2019 Gian Paolo Giordano Vivi Cervo
(lista civica)
Scindicu
27 maśśu 2019 in càrega Natalina Cha Insieme per Cervo
(lista sivica)
Scindicu

Vie de cumünicasiùn[modìfica | modìfica wikitèsto]

Stradde[modìfica | modìfica wikitèsto]

U teritòiu cumünàle de Sêrvu u l'è traversâu daa Stradda Statàle 1 Aurelia, ch'a permette u culegamentu cun Andöa a levante e cun San Bertumê a levante.

Feruvie[modìfica | modìfica wikitèsto]

A stasiun de Sêrvu-San Bertumê

Sêrvu a l'axéva ina stasiun in scia Feruvìa Zena-Vintimïa au servissiu ascì da cumüna de San Bertumê, pe sta mutivasiùn chi ciamâ de Sêrvu-San Bertumê. A fermâ a l'è stâita serâ intu 2016 pe l'ativasiun du növu traciâu a dui binari fra Andöa e San Luensu au Mâ.[17]

Nòtte[modìfica | modìfica wikitèsto]

  1. Dâitu Istat - Pupulasiùn rexidente ai 30 de śügnu du 2019.
  2. Clascificaçion sismica (XLS), in sce protezionecivile.gov.it.
  3. Legge 26 agosto 1993, n. 412, alegòu A, Tabélla di gràddi/giórno di Comùn pe Región e Provìnsa (PDF), in sce efficienzaenergetica.acs.enea.it, 1 màrso 2011, p. 151. URL consultòu o 25 arvî 2012.
  4. da prununsià in zeneśe Çéo
  5. (IT) A stòia da cumüna du Servu, in sce comune.cervo.im.it. URL consultòu o 19 seténbre 2021.
  6. (IT) Sêrvu, ün di burghi ciü belli d'Italia, in sce borghipiubelliditalia.it. URL consultòu o 19 seténbre 2021.
  7. (IT) Inpeia da vegghe, u burgu de Sêrvu, in sce imperiadavedere.it. URL consultòu o 19 seténbre 2021.
  8. (IT) Decrétu Reàle 2769 du 6 de dexenbre du 1923, in sce elesh.it. URL consultòu o 19 seténbre 2021.
  9. (IT) Decrétu Legislatîvu 980 du 20/08/1947, in sce elesh.it. URL consultòu o 19 seténbre 2021.
  10. Statistiche I.Stat - ISTAT;  URL cunsultâu ai 28-12-2012.
  11. (IT) Sêrvu: Pòrte e Müaje, in sce comune.cervo.im.it. URL consultòu o 15 zenâ 2021.
  12. (IT) Sêrvu: u Castellu di Claveśana, in sce comune.cervo.im.it. URL consultòu o 15 zenâ 2021.
  13. (IT) A gêxa da parocchia de San Giuàn, in sce comune.cervo.im.it. URL consultòu o 26 seténbre 2021.
  14. (IT) A gêxa de San Nicola, in sce comune.cervo.im.it. URL consultòu o 1º òtôbre 2021.
  15. (IT) A stòja du Festival müxicàle de Sêrvu, in sce cervofestival.com. URL consultòu o 16 zenâ 2021.
  16. (IT) Festa patrunàle de San Giuàn Batìsta, in sce borghidiriviera.it. URL consultòu o 19 zenâ 2022.
  17. (IT) Ürtimu gòttu da staffa aa stasiun de Sêrvu-San Bertumê, in sce riviera24.it. URL consultòu o 15 zenâ 2021.

Autri prugètti[modìfica | modìfica wikitèsto]

Contròllo de outoritæVIAF (EN133846784 · WorldCat Identities (EN133846784