Pruvincia de Sann-a
SV |
Questa pagina a l'è scrita in savuneize, a-a manea de l'Essiu d'a Ciann-a |
| Pruvincia de Sann-a pruvincia | |||
|---|---|---|---|
(IT) Provincia di Savona
| |||
| |||
 U palassiu d'a pruvincia a Sann-a
| |||
| Localizaçión | |||
| Stâto |  Itàlia
| ||
| Región |  Ligüria
| ||
| Aministraçión | |||
| Capolêugo |  Sann-a
| ||
| Prescidénte | Pierangelo Oliveri (centru-drita) da-o 1-11-2018 (2º mandòu da-o 9-1-2023) | ||
| Dæta de instituçión | 1927 | ||
| Teritöio | |||
| Coordinæ: do capolêugo | 44°18′26.41″N 8°29′50.82″E | ||
| Superfìcce | 1 546,29 km² | ||
| Abitanti | 266 796[1] (31-5-2025) | ||
| Denscitæ | 172,54 ab./km² | ||
| Comùn | 69 cumüni | ||
| Provìnse confinanti | Asti (IT-PM), Cüneu (IT-PM), Inperia, Lüsciandria (IT-PM), Zena | ||
| Âtre informaçioìn | |||
| Léngoe | Italiàn, Lìgure | ||
| CAP | 17100, 17010-17047, 12071 | ||
| Prefìsso | 019, 0182 | ||
| Fûzo oràrio | UTC+1 | ||
| ISO 3166-2 | IT-SV | ||
| Còdice ISTAT | 009 | ||
| Targa | SV | ||
| Cartografîa | |||
 | |||
.svg) | |||
| Scîto ofiçiâ | |||
A pruvincia de Sann-a[n. 1] (provincia di Savona in italiàn) a l'è 'na pruvincia d'a Ligüria de 266.796 abitanti[1], spartìa inte 69 cumüni
Geugrafìa
[modìfica | modìfica wikitèsto]Teritoju
[modìfica | modìfica wikitèsto]A pruvincia de Sann-a a se spande inte 'na parte d'a Ligüria de punente pe 1.546,29 km2, a segunda ciü grande d'a regiùn. Int'u detaggiu, a cunprende e tère tra sta pärte de Rivea de Punente, i bricchi d'u spartiègua marcóu da-e Arpi e da-i Apenìn e finn-a 'na pärte a-u de là de stu lì, int'u bacìn d'u Pò[2][3].
U teritoju d'a pruvincia u l'è cruvìu p'ou ciü da bricchi e culinn-e che fan pärte d'e Arpi Marìttime e de l'Apenìn Lìgure, cu'u pasaggiu tra e due cadenn-e ch'u l'è marcóu da-u Colle de Cadebunn-a. U munte ciü ätu u l'è u Galé (1.708 m), insce-i cunfìn cu'a pruvincia de Cüneu. A ogni moddu, int'a pruvincia de Sann-a u se ghe tröva ascì a Ciann-a d'Arbenga che, cruvindu tostu 10 km2, a l'è a ciü grossa d'a regiùn[2][3].
Spandenduse insce-i duì fianchi d'u spartiègua, int'a pruvincia de Sann-a se trövan di sciümmi che chinn-an tantu vèrsu a Cianüa Padann-a, cumme u Burmia (de Milléximu e de Spiĝn̂u), l'Èrru e l'Urba, e di ätri che pe cuntra finiŝĉian int'u Mä Lìgure. Fra de sti lì, che l'han scavóu de valè ciü streite de quelle vurtè a setentriùn e da-a purtä ch'a nu l'è guèi custante inte tüttu de l'annu, u ciü inpurtante u l'è A Çenta, furmä da-u Neva e da l'Aroscia e ch'a gh'ha a sö fuxe in Arbenga. Dapö u gh'è ancùn u Lavagnöa, u Sensöggia e u Teju, che, rispetivamente, se caccian int'u mä a Sann-a, Arbissöa e Väze[2][3].
Insc'â costa d'a pruvincia se trövan e îzue d'a Gainäa e de Berzezzi, a segunda e a quarta d'a Ligüria pe estensciùn.
Cunfìn
[modìfica | modìfica wikitèsto]A pruvincia de Sann-a a cunfinn-a a punente cu'a pruvincia de Inperia, a setentriùn cu'u Piemunte (pruvincia de Cüneu, pruvincia de Lüsciandria e pruvincia de Asti) a levante cu'a çitè metrupulitann-a de Zena e a meridiùn a l'è bagnä da-u Mä Lìgure.
Stoja
[modìfica | modìfica wikitèsto]
A çitè de Sann-a, int'u pasóu, a l'è stèta a capitäle de de divixuìn aministrative cu'ina çèrta autunumìa survatüttu a cumensä da l'Öttuçentu: pasóu i tanti cangi fèti a-i tenpi da Repübbrica Lìgure (capitäle d'u Département du Letimbre d'u 1797-1798, d'a "Giurisdiçiùn de Cunbu" d'u 1798-1803 e, zlargä int'u Finä, finn-a d'u 1805), a primma funçiùn de cuntu a l'è stèta quella sutt'a l'inperu françeize, dund'a l'è stèta çernüa cumme a capitäle d'u dipartimentu de Muntenötte[4].
Tacä dunca a-u regnu de Sardegna d'u 1815 cumme capitäle de divixùn, abulìa pasóu trèi anni, da-u 10 de nuvenbre d'u 1818 Sann-a a l'è fèta a capitäle d'a primma pruvincia de Sann-a, ch'a cruviva a meitè de levante d'a pruvincia d'ancö mentre quella de punente a fäva pärte d'a pruvincia d'Arbenga, tütte due int'a divixùn de Zena. D'u 1859, cu'a lezze Rattazzi, a pruvincia de Sann-a a l'è stèta suprèssa e u s'è creóu u çircundäju de Sann-a, sutt'a-a pruvincia de Zena. Cu'u regiu decretu 21 utubre 1926, n. 1890[5], a-u çircundäju de Sann-a u gh'è stètu tacóu quellu d'Arbenga, a furmä u teritoju che, pe regiu decretu d'u Vittorio Emanuele III, a-i 2 de zenä d'u 1927[6] u vegne isóu a pruvincia, mentre che sun scancelè i çircundäi[4].
Sta decixùn a l'è rivä ascì perché u prugèttu u l'ea renbóu da-u Paolo Boselli, ch'u l'è stètu ciü votte depütóu, senatù e ministru d'u regnu, ciü che da-i ätri persunaggi de Sann-a ch'ävan spuncióu tanti anni pe utegnì stu ricunuscimentu. A-a sö creaçiùn, cu'u Lorenzo Via pe primmu prefèttu, a pruvincia de Sann-a a cuntäva de 87 cumüni, cu'u sö nümeru ch'u l'è stètu cu'u tenpu zbascióu a-i 69 d'ancö[4].
Scinbuli
[modìfica | modìfica wikitèsto]- Stemma
| (IT)
«Campo di cielo, alla caravella navigante a vele spiegate, sopra una campagna mareggiata d'argento e d'azzurro. Cartiglio d'argento con il motto in nero Par paribus[7].» |
(LIJ)
«Canpu de çé, a-a caravèlla in navegaçiùn a veĵe desc-ceghè, in çimma 'na canpaĝn̂a de mä cun bulezümme d'argentu e çelestìn. Cartiggiu d'argentu cu'u mottu de neigru Par paribus.» |
A caravèlla insc'ou stemma a se liga a-e tradiçiuìn de mä d'a pruvincia, survatüttu cun Sann-a e u sö portu e cun Noi, çitè cu'ina sö repübbrica mainä. U stemma u l'è stètu cuncèssu pe regiu decretu d'u rè Vittorio Emanuele III d'u 18 de frevä d'u 1928, trascrìtu int'u registru d'i enti muräli, a-a pagina 124 d'u primmu vulümme[7][8][9]. Da-u 1933 a-u 1943, tenpi d'u ventenniu, in çimma a-u stemma u gh'ea mustróu u cappu d'u Litoju[10].
- Gunfalùn
| (IT)
«Drappo rettangolare di stoffa azzurra ...» |
(LIJ)
«Drappu retanguläre de stoffa blö ...» |
| (R.D. 16 frevä 1928[7][8]) |
U gunfalùn, de blö e cun int'u mezzu u stemma d'a pruvincia, u l'è stètu dumandóu da-u sö cumisäju straurdinäju, u Giovanni Ortolani, a-i 11 de nuvenbre d'u 1927. U gunfalùn, cuncèssu asemme a-u stemma pe decretu d'u primmu de nuvenbre d'u 1928, u l'è stètu cunsegnóu ufisialmente a-i 11 de stu meize, mumentu ascì d'a sö benediçiùn da pärte d'u vescu de Sann-a e Noi, u Pasquale Rigetti[9].
U gunfalùn d'a pruvincia, cunservóu int'a sö sede de Palassiu Nervi, u l'è stètu fabricóu grassie a 'na sutuscriçiùn inandiä da de donne che l'han cügìu i 5.250 franchi che, insemme a-i ätri 2.816 missi da-i cumüni, l'han permissu de catä i materiäli che servivan. Int'u detaggiu, sti lì sun custè 4.564 franchi, mentre i ätri 3.502 sun stèti missi a camìn insce 'n librettu a risparmiu da COMIT[9].
Abitanti
[modìfica | modìfica wikitèsto]Evuluçiùn demugrafica
[modìfica | modìfica wikitèsto]
Minuranse furèste
[modìfica | modìfica wikitèsto]Segundu l'ISTAT, a-i 31 de dixenbre d'u 2024 i rexidenti furèsti int'a pruvincia de Sann-a sun 24.801[11].
Cugnummi ciü difüxi
[modìfica | modìfica wikitèsto]I cugnummi ciü difüxi int'a pruvincia de Sann-a sun: Zunino, Rossi, Parodi, Pastorino e Delfino[12].
Aministraçiùn
[modìfica | modìfica wikitèsto]Cunseggiu d'a pruvincia
[modìfica | modìfica wikitèsto]L'aministraçiùn d'a pruvincia a gh'ha a sö sede a Sann-a, int'u palassiu "Pier Luigi Nervi" de vìa d'i Surman, 12.
A-a giurnä d'ancö a zunta d'a pruvincia a gh'ha cumme prescidente u Pierangelo Olivieri, scìndicu de Calisàn e elezüu int'u centru-drita. D'u rèstu, int'a zunta u gh'è ätri dexe cunsegé, che ne vegnan da-e trè liste d'u centru-mancinn-a, d'u centru-drita e d'i ätri gruppi o partìi numinè cu'a vutaçiùn d'u 31 d'utubre d'u 2018, fèta tra i 69 scìndichi d'a pruvincia e i sö cunsegé cumünäli[13][14].
Prescidenti d'a pruvincia
[modìfica | modìfica wikitèsto]| Periudu | Prescidente | Partìu | Càrega | Notte | |
|---|---|---|---|---|---|
| 22 de setenbre d'u 1985 | 22 de dixenbre d'u 1989 | Guido Bonino | PSI | prescidente | |
| 22 de dixenbre d'u 1989 | 6 d'agustu d'u 1990 | Pierluigi Pesenti | PSDI | prescidente | |
| 6 d'agustu d'u 1990 | 8 de mazzu d'u 1995 | Mario Robutti | PSI | prescidente | |
| 29 de mazzu d'u 1995 | 28 de zügnu d'u 1999 | Alessandro Garassini | PPI | prescidente | |
| 28 de zügnu d'u 1999 | 14 de zügnu d'u 2004 | Alessandro Garassini | PPI, La Margherita | prescidente | |
| 14 de zügnu d'u 2004 | 14 de nuvenbre d'u 2008 | Marco Bertolotto | La Margherita, PD | prescidente | [n. 2] |
| 14 de nuvenbre d'u 2008 | 11 de lüggiu d'u 2009 | Mario Spanu | cumisäju straurdinäju | ||
| 11 de lüggiu d'u 2009 | 13 d'utubre d'u 2014 | Angelo Vaccarezza | PdL, FI | prescidente | |
| 13 d'utubre d'u 2014 | 12 de nuvenbre d'u 2018 | Monica Giuliano | PD | prescidente | |
| 12 de nuvenbre d'u 2018 | 9 de zenä d'u 2023 | Pierangelo Olivieri | indipendente de centru-drita | prescidente | |
| 9 de zenä d'u 2023 | in càrega | Pierangelo Olivieri | Cambiamo!, FI | prescidente | |
Cumüni
[modìfica | modìfica wikitèsto]| Numme | Pupulaçiùn (31-12-2024)[15] |
Estensciùn (km2)[16] |
|---|---|---|
| A Ciann-a (A Ciana) | 735 | 30,45 |
| A Mainn-a d'Arbissöa (A Muenn-a) | 5157 | 3,25 |
| Andöa (Andôa) | 7239 | 31,80 |
| A Prìa (A Prìa) | 8230 | 9,88 |
| Arasce (Ar̂asce) | 9960 | 17,25 |
| Arbenga (Arbenga) | 23539 | 36,58 |
| Arnascu (Arnascu) | 548 | 6,09 |
| A Steĵa (A Steira) | 2915 | 43,68 |
| Balestrìn (Barestin) | 520 | 11,27 |
| Bardinetu (Bardenèi) | 768 | 29,79 |
| Berzezzi (Berzezzi) | 1045 | 3,69 |
| Borzi e Veressi (Bòrṡi e Veréssi) | 2106 | 2,73 |
| Buisàn (Buinzan) | 2574 | 8,35 |
| Burmia (Burmia) | 316 | 22,47 |
| Cäiru (Còiri) | 12862 | 100,40 |
| Calisàn (Carizan) | 1451 | 62,74 |
| Càrcae (Èl Còrcre) | 5232 | 10,40 |
| Cärxi (Côrxi) | 1691 | 20,60 |
| Castergiancu (Castergiancu) | 321 | 14,70 |
| Castrevegiu (Castrevegliu) | 126 | 16,14 |
| Cazanöva (Casanöva) | 743 | 24,23 |
| Çelle (Çelle) | 4795 | 9,56 |
| Cengiu (U Ceng) | 3403 | 18,96 |
| Ciòi (Ciòi) | 614 | 8,65 |
| Cixàn (Cixàn) | 2119 | 12,27 |
| Cügén (Cügèn) | 6818 | 49,92 |
| Cusceria (Cuscèria) | 1019 | 12,41 |
| D'Ätu d'Arbissöa (D'Ätu) | 9562 | 28,68 |
| Degu (U Dé) | 1810 | 66,82 |
| Èrli (Èrli) | 220 | 16,73 |
| Finä (Finô) | 11012 | 35,53 |
| Garlenda (Garlenda) | 1382 | 8,03 |
| Giüstéxine (Giüstexine) | 1003 | 17,22 |
| Giüsvalla (Giüxvâla) | 392 | 19,70 |
| Laigueggia (L'Aigöja) | 1678 | 2,72 |
| L'Âtä (L'Atè) | 1908 | 11,30 |
| Löa (Löa) | 10688 | 13,48 |
| L'Urba (R'Urba) | 644 | 31,17 |
| Magiö (Maiö) | 977 | 19,57 |
| Màllae (Màlre) | 1030 | 31,73 |
| Mascimìn (Mascimìn) | 101 | 7,85 |
| Milléximu (Mreju) | 3335 | 15,96 |
| Miöggia (Miöja) | 515 | 19,30 |
| Muriädu (Miriaud) | 710 | 39,22 |
| Naxìn (Naxìn) | 156 | 22,18 |
| Noi (Noi) | 2425 | 9,67 |
| Orcu e Fegìn (Orcu e Feìn) | 911 | 17,31 |
| Pàllae (Pàlre) | 861 | 21,33 |
| Riätu (Riôtu) | 536 | 19,60 |
| Rocavignä (Rocavignà) | 743 | 17,71 |
| Sann-a (Sann-a) | 58581 | 65,32 |
| Sputurnu (Spoturnu) | 3337 | 8,02 |
| Stelanellu (Staanéllu) | 831 | 17,81 |
| Süccaellu (Sücca(r)èllu) | 279 | 10,81 |
| Tuiàn (Tuiran) | 2718 | 18,97 |
| U Burghettu (U Burghettu) | 4604 | 5,39 |
| Unsu (Unsu) | 211 | 8,23 |
| U Punte (Eŕ Pont) | 813 | 24,95 |
| U Saŝĉellu (U Sascé) | 1688 | 100,66 |
| U Sejä (U Seiò) | 5393 | 11,15 |
| U Téstegu (U Téstegu) | 167 | 10,29 |
| U Tù (U Tû) | 2518 | 9,45 |
| Utué (Utuê) | 1702 | 9,66 |
| Uzeĵa (Useria) | 433 | 28,17 |
| Väze (Vâże) | 12447 | 48,00 |
| Vendùn (Vendùn) | 336 | 9,92 |
| Vessi e Portiu (Vessi e Portiu) | 780 | 8,76 |
| Villanöva (Villanöva) | 2831 | 15,89 |
| Vuè (Vuè) | 7950 | 23,79 |
| Pruvincia de Sann-a | 267064 | 1546,29 |
Notte
[modìfica | modìfica wikitèsto]- Notte a-u tèstu
- ↑ Provìnsa de Sànn-a int'a grafia ufiçiäle d'u zeneize, Provinsa de Saña int'a grafia unitäja d'u zeneize
- ↑ A-i 14 de nuvenbre d'u 2008, doppu d'e dimisciuìn de trezze cunsegé, a zunta a l'è cöita p'â mancansa d'u nümeru legäle.
- Notte bibliugrafiche
- 1 2 Dètu Istat - Pupulaçiùn rexidente a-i 31 de mazzu d'u 2025.
- 1 2 3 (IT) Savona - Enciclopedia on line, in sce treccani.it. URL consultòu l'8 frevâ 2026.
- 1 2 3 (IT) Savóna (provincia), in sce sapere.it. URL consultòu l'8 frevâ 2026.
- 1 2 3 (IT) Michele Castelnovi, Savona provinciale: un caso limite nel riordino amministrativo da Augusto agli accorpamenti del 2014 (PDF), in Bollettino della Società Geografica Italiana, Serie XIII, Vul. IX, Rumma, 2016, p. 217-227.
- ↑ (IT) Regio Decreto 21 ottobre 1926, n. 1890, in sce normattiva.it. URL consultòu o 30 zenâ 2026.
- ↑ (IT) Regio Decreto-Legge 2 gennaio 1927, n. 1, in sce normattiva.it. URL consultòu o 30 zenâ 2026.
- 1 2 3 (IT) Provincia di Savona, in sce araldicacivica.it. URL consultòu o 31 zenâ 2026.
- 1 2 (IT) Savona (provincia), in sce dati.acs.beniculturali.it. URL consultòu o 31 zenâ 2026.
- 1 2 3 (IT) Pruvincia de Sann-a, Stemma e Gonfalone, in sce provincia.savona.it. URL consultòu o 31 zenâ 2026.
- ↑ (IT) Liguria, stemmi provinciali con capo littorio, in sce rbvex.it. URL consultòu o 31 zenâ 2026.
- ↑ (IT) Bilancio demografico popolazione straniera al 31 dicembre 2024, ISTAT. URL consultòu o 4 frevâ 2026.
- ↑ (IT) Clascìfiche d'i cugnummi, Pruvincia de Sann-a, in sce cognomix.it. URL consultòu o 4 frevâ 2026.
- ↑ (IT) Pruvincia de Sann-a, Elezioni provinciali 2018, in sce provincia.savona.it. URL consultòu o 3 frevâ 2026.
- ↑ (IT) Ministeru de l'Intèrnu, Anagrafe degli Amministratori Locali e Regionali: Storia amministrativa dell'ente - Province, in sce amministratori.interno.gov.it. URL consultòu o 3 frevâ 2026.
- ↑ (IT) Bilancio demografico e popolazione residente per sesso al 31 dicembre 2024, in sce demo.istat.it. URL consultòu o 7 frevâ 2026.
- ↑ (IT) Principali statistiche geografiche sui comuni, in sce istat.it, ISTAT. URL consultòu l'8 frevâ 2026.
Bibliugrafìa
[modìfica | modìfica wikitèsto]- (IT) Mario Paternostro e Mario Marcenaro, Enciclopedia della Liguria: tutti i comuni dalla A alla Z: storia, personaggi, arte, economia, vino & cucina, tradizioni, Il Secolo XIX, 2020, pp. 639.
Ätri prugètti
[modìfica | modìfica wikitèsto]
Wikimedia Commons a contêgne di files in sce pruvincia de Sann-a
Ligammi de föa
[modìfica | modìfica wikitèsto]- (IT) Scitu d'a Pruvincia, in sce provincia.savona.it. URL consultòu o 3 frevâ 2026.
- (IT) GEOportale della Provincia di Savona, in sce provincia-savona.servergis.it. URL consultòu o 3 frevâ 2026.
| Contròllo de outoritæ | VIAF (EN) 145405380 · LCCN (EN) n79100749 · GND (DE) 4505875-1 · BNE (ES) XX6016837 (data) |
|---|