Sa pagina l'è šcricia intu dialöttu ed Garesce

Garesce

Da Wikipedia
Sata a-a navegassion Sata a-a serchia
GR
Sa pagina l'è šcricia intu dialöttu ed Garesce


In esecuzione In esecuzione
Note: Ampliaméntu e tradusiùn in cursu
Garesce
comun
(IT) Garessio
Garesce – Stemma
Garesce – Veduta
U centru stòricu ef Garesce vištu dau Bric Merién
Localizaçión
StâtoItalia Italia
RegiónRegione-Piemonte-Stemma.svg Piemonte
ProvìnsaCuneo
Aministraçión
ScindicoFerruccio Fazio (lìšta cìvica) da-o 27-5-2019
Teritöio
Coordinæ:44°12′N 8°01′E / 44.2°N 8.016667°E44.2; 8.016667 (Garesce)Coordinæ: 44°12′N 8°01′E / 44.2°N 8.016667°E44.2; 8.016667 (Garesce)
Altitùdine621 m s.l.m.
Superfiçie131,29 km²
Abitanti2 932[1] (31-10-2020)
Denscitæ22,33 ab./km²
Comûni confinantiBardnei (SV) Carisan (SV), Cašteveiu ed Róca Barbena (SV) e Erli (SV), Neijén (SV), Urmea, Pamparau, Roburent, Prióra, Viura
Âtre informaçioìn
CAP12075
Prefìsso0174
Fûzo orâioUTC+1
Còdice ISTAT004095
Cod. cadastrâD920
TargaCN
Cl. sismicazöna 3 (sismicitæ bàssa)[2]
Cl. climaticazöna F, 3 085 GG[3]
Nomme abitantiGarescén
Garescìn (a Arbenga)
Garaššin o Garascìn (a Urmea)
Sànto patrónSàn Ròccu
Madònna di Ruzàiu
Cartògrafîa
Màppa de localizaçión:
Garesce
Garesce
Garesce – Mappa
Pusisiôn ed Garesce inta pruvéincia ed Cuni.
Scîto instituçionâle

Garesce (šcriciu ascì Garéshe[4], Garešše o Garescie intu dialöttu d'Urmea, Garess in piemunteize e "Garessio" in italian) l'è in cumüne ed 2932 person-ne (nümeri du 2019) ch'u s'tröva in Pruvéncia ed Cuni, in s'ii cunfén cun a Ligüria.

Geugrafia[modìfica | modìfica wikitèsto]

A Cóla ed S.Bernordu 'd Garesce

Garesce u s'tröva int'l'ota valada du fiüme Tane, inta pruvéncia ed Cuni, in Piemonte. U teritóriu du cumüne l'è a cavalu tra u teritóriu da Ligüria e cuu padan, intu cö de Orpe Ligüri. E muntagne ciü' impurtanti du paize i sôn: u Bricu ed Mindén (1879 m), cun ina cruje ota ciü' ed 20 metri, l'Anturótu (2144 m), u Galé (1708 m) e u Berlén (1789 m).

Pöi u i è a Cóla du Quasu (1131 m) ch'a pórta versu a Val Bòrmida (Carisan), a Cóla ed S.Bernordu (957 m), ch'a sepora a valada ed Tane da cula du Neva, e a Cóla ed Cazótu (1381 m), ch'a pórta versu Pamparau.

E frasiui[modìfica | modìfica wikitèsto]

E frasiui ed Garesce i sôn: Capé, Cerjöra (cun e burgoi Geja, Cruje, Riò e Barache), Duersci, E Vóte,Garesce 2000, Mindén, Mursöccu, Cianbernordu, Ciangranôn, Trapa, Urtiè, Valdinfernu, Vasurda e Burguratu. U centru ed Garesce, invece, l'è divizu in tre burgoi: U Pônte, U Puzö' e U Burgu.

I cunfén[modìfica | modìfica wikitèsto]

U cumüne u cunfén-na cun Bardnei (SV) e Carisan (SV) a ešt, cun Cašteveiu ed Róca Barbena (SV) e Erli (SV) a süd-ešt, Neijén (SV) a süd, Urmea a óvešt, Pamparau e Roburent a nord-óvešt, Prióra e Viura a nord-ešt.

Stoia[modìfica | modìfica wikitèsto]

U numme Garesce (Garexium, da u latin garricu = toccu de tèra sensa cultivasiun cun u suffissu esce = postu de passaggiu) l'è stætu dêuviâu a primma otta in t'in attu püblico du 1064. I primmi insediamènti in ta zona sun datai au periudu Paleoliticu (se veggan ancù e grotte du Gray e de Valdinfernu). U postu l'è poi stætu abitau da i Liguri Antighi (Viagèn), chi l'han fau inna forte uppusisiun ai Romai, chi l'han fètu passà u paise sutta u municipiu d'Arbenga.

Abitanti[modìfica | modìfica wikitèsto]

Evulusiùn demugràfica[modìfica | modìfica wikitèsto]

Abitanti censæ[5]

Minorànse furèste[modìfica | modìfica wikitèsto]

Segundu u ISTAT, a-u 31 dexembre 2017, a Garesce ghe sun 272 rexidenti furèsti.

Posti de interesse[modìfica | modìfica wikitèsto]

In tu paìze se ponan vixità i trei difêrenti burghi: Pònte, Pugiólo e Magiù. A pàre ciù antiga l'è quella du Pònte, vixin au Tane, cùn a Ceve de San Zane, anutà pé a primma votta in tu 1121, ancheu in negossiu du burgu.

Garesce l'è ricca de antighe gexe e-e sùn vixibili ancun aù custrusiùn medioévali, cùmme a Tùre di Saracén de urigine bizantina, che a se tröva ai cunfin cùn Urmea, vixin a-a frasiùn de Barchi.

Doppu a Colla de Casotto se tröva u castéllu cu pòrta u mèximu numme, in tènpu l'éa 'na residènsa e risèrva de caccia di Savoia, in té a stéssa lucalità sé pö truvà a Certosa de Casotto, fùnda da Sàn Brunùn in tu XII séculu.

In te questu castéllu, restauàu da-a Regiùn Piemunte, che u l'ha avèrtu a e vixite in tu 2020, se trövan arédi e stànse storiche, cùmme a camera da muxica e u « salottu vérde ». I recènti scavi archéulogici du Pulitècnicu de Turin l'han ascì scuvèrtu e fundamènta de 'na parta da custrusiù e in te a cerrosa in cimitéu de fràtti.

Ecunumia[modìfica | modìfica wikitèsto]

Fabriche e agricultüra[modìfica | modìfica wikitèsto]

L'ecunumia l'è bazò ins'l'agricultüra, l'alevamentu e e fabriche. L'è impurtante a produsiôn de caštagne söcche, peró in pó menu chej int' i agni pasoi.

L'è famuza l'oiva San Bernordu in Ligüria e in Piemônte, ma ascì int'u reštu d'l'Italia. Da agni per u paize l'è fundamentò a produsiôn ed meijén-ne, grasie a a fabrica Lepetit, driverta int'u 1898, che au prensipiu l'era a Süza (Türén) e a fòva tintüre e incióštru. U i è ascì de pòre eóliche per l'energia eletrica ins' a a cóla ed San Bernordu.

Turijmu[modìfica | modìfica wikitèsto]

E Culógne Savuneiji ed Garesce

Per u turijmu Garesce l'è da sempre in poštu cunuscjüu, cun vijitatù da a Rivera, da Arbenga e da Genuva. Versu u 1930 i sôn štoi driverte e Culógne Savuneiji, da Dioceji ed Savôn-na, ma da diversci agni i sôn sroi. Ins'a a cóla ed "Garesce 2000" u i è e pište da sci a partì dau 1970. U teritóriu du Cumüne l'è traversau da l'Ota Via de muntagne da Ligüria (AV), lande u s'pö' andò a pé o in bici (mountain bike) in s'e e muntagne ch'i sôn inturnu au paize.

Cultüa[modìfica | modìfica wikitèsto]

Dialettu Garescìn[modìfica | modìfica wikitèsto]

Magnifying glass icon mgx2.svgO mæximo argoménto in detàggio: Dialétto garéscìn.
A pusisiun de Cirixeua in ta carta geografica

U dialettu parlau a Garesce l'è in dialettu de genere ligure-alpin (stessa famiggia du dialettu Brigascu e de l'Ulméascu), cun inflesciun derivæ da u dialettu arbenganeise (spécialmènte) e da quellu piemunteise. L'è pé questu cunscideàu 'n dialettu de trasisiùn.

Particulare l'è poi u dialettu parlau in te frasiui E Vòte e Cirixöa, geograficamènte liguri (cumme vistu primma), de derivasiun arbenganeise. Ascì e persune che g'han urigini a Urtieu-Cà Ferraris parlan 'n dialettu scimile a l'arbenganese, cùn ciù inflesiùn garescine.

Pé sarvaguardà e tradisiùi lucali e u dialettu l'è stàu scritu in tu 2020 da Rodolfo Pelegatti, Piero Camelia e Romano Nicolino, 'n diçiunàiu Italian-Garescìn e Garescìn-Italian.[6]

Grafìa Garescìna[modìfica | modìfica wikitèsto]

Au muméntu nu l'existe 'na grafìa uficiâ, vegnan sulitamènte duvéae quella pruposta da u méstru Romano Nicolino o quella do scritù Sergio Aschero.[7]

Cuxina[modìfica | modìfica wikitèsto]

E tradisiùi enogastrunomiche principali sùn a fugassa ligure, u ris e còi (risottu cùn i còi), paste de meliga (bescötti cun 'na particulare faìna de màis ciammà ascì melia lucalmènte), e-e meringhe.

Feste e fëe[modìfica | modìfica wikitèsto]

  • Pàliu de Burgàe: manifestasiùn folkloristega ch'a se tégne da u 2012, dunde se sfìddan e cuntràdde Burgu, Pònte Cuntrò, Puggiòllu, San Roccu, Valsurda, Frasiùi, Çevetta, Priöa.
  • Murtòiu de Garesce: insèmme de manifestasiùn religiuse du periodo de Pasqua, cun prucésiùn e ascì curtéi de figuranti.
  • Fèsta da muntagna, sagra cun mercatin, balli e canti.
  • Sagra da pulénta Saracena, dedicà a questu antigu piattu tipicu de Garesce, preparau cun gràn saracén, patatte, pecorìn e funzi.

Aministrasiùn[modìfica | modìfica wikitèsto]

Perîodo Prìmmo çitadìn Partîo Càrega Nòtte
1995 1999 Fausto Sciandra lista civica scìndegu
1999 2004 Luigi Sappa lista civica scìndegu
2004 2009 Valeria Anfosso lista civica scìndegu
2009 2014 Renato Chinea lista civica scìndegu
2014 2019 Sergio Di Steffano lista civica scìndegu
2019 in càrega Ferruccio Fazio lìsta civica scìndegu

Binelàggi[modìfica | modìfica wikitèsto]

Cumünicasiùi[modìfica | modìfica wikitèsto]

Garesce l'è culégà cun Arbenga grassie a-a Stradda Statale 582 du Colle San Benardu, e cun Çeva e Impeia grassie a-a SS28 du Colle de Nava.

Impurtante ascì u culégamentu féruviariu, suviatüttu turistegu, da Ferovîa Ceva-Ormea: u téritoriu cumünale l'è sérviu grassie a dui stasiùi, quella de Garesce e quella de Trappa.

Notte[modìfica | modìfica wikitèsto]

  1. Dètu Istat - Pupulasiôn rejidente a-u 31 utubre 2020 (dàtu pruvvisoriu).
  2. Clascificaçion sismica (XLS), in sce protezionecivile.gov.it.
  3. Legge 26 agosto 1993, n. 412, alegòu A, Tabélla di graddi/giórno di Comùn pe Region e Provinsa (PDF), in sce efficienzaenergetica.acs.enea.it, 1 màrso 2011, p. 151. URL consultòu o 25 arvî 2012.
  4. Grafia pé u garescén ed Sergio Aschero
  5. Statìstiche I.Stat - ISTAT;  URL consultòu o 28-12-2012.
  6. (IT) Paola Scola, Tréi amixi scrivàn 'n diçiunaiu pé sarvà u dialettu de Garesce, in sce lastampa.it, 20 màrso 2020. URL consultòu o 10 arvî 2021.
  7. (IT) U dialettu garescìn spiégàu da R.Nicolino, in sce generazionisolidali.it, 14 agòsto 2014. URL consultòu o 10 arvî 2021.

Âtri progètti[modìfica | modìfica wikitèsto]

Contròllo de outoritæVIAF (EN240557585 · WorldCat Identities (EN240557585