Castelanìa de Rivernàu

AR	Sta pagina chi a l'è scrita in arbenganese

Castelanìa de Rivernàu Castelanìa de Arnascu, Sènexi e Rivernàu (it) Castellania di Arnasco, Cenesi e Rivernaro
Detaju da castelanìa dau Tipo geometrico di parte della Riviera di Ponente du Matteo Vinzoni, 1750
Dæti aministratîvi
Léngoe ofiçiæ	Latìn, Italiàn
Léngoe parlæ	Ligü(r)e (arbenganese, parlà de Arnascu e Sènexi)
Capitâle	Arnascu
Dipendénte da	Marca Arduinica (fin au 1091) Marchesàu de Clavesàna (1091-1236) Marchesàu de Sücca(r)ellu (1236-1545) Marchesàu de Barestìn (1545-1624) Repübbrica de Zena (1624-1735) Regnu de Sardegna (1735-1797)
Polìtica
Fórma de Stâto	feudu (castelanìa)
Nàscita	XII seculu
Caxón	Infeudamentu di Cassulìn dai marchesi de Clavesana (1236), de facto
Fìn	1797
Caxón	Invaxùn de l'armâ revulusiuna(r)ia fransese
Teritöio e popolaçión
Màscima estensción	~11 km² into Settesentu
Popolaçión	~400 into 1537
Economîa
Comèrci con	Paisi vixìn sutta aa Repübbrica de Zena
Religión e socjêtæ
Religioìn prinçipæ	Cristianêximu
Evoluçión stòrica
Sucedûo da	Repübbrica Lìgü(r)e
Òua pàrte de	Itàlia ( Liguria)

A Castelanìa de Rivernàu (dìta ascì Castelanìa de Arnascu, Sènexi e Rivernàu, Castellania di Rivernaro in italiàn) a l'è stà ina castelanìa lìgü(r)e nasciüa du Duxentu inta bassa valâ de l'A(r)òscia, inte l'entrutèra arbenganese. U terito(r)iu ucupàu da sta chi u cumprende i mudèrni cumüi de Arnascu e Cixàn (pe'a frasiùn de Sènexi). De prupietài di marchesi de Clavesana, a castelanìa a vegne sedüa in sub-vasalaggiu aa famìa di Cassulìn d'Arbenga ai 17 de marsu 1236.

Sto(r)ia

Liguria ò stato della Republica di Genoua, detaju da zona d'Arbenga cun indicàu ascì Arnascu

U(r)igini

E primme testimunianse in scia castelanìa e sun da rintracià ai 18 de marsu du 1202, quand'a vegne stabilìa ina cunvensciùn fra u cumün de Zena e i rapresentanti de dife(r)enti cumünitài de l'Ingaunia de punente (ch'a cumprendeva e valàe de l'A(r)òscia e du Merula (Andö(r)a), ciü e tère d'Ineja, Priaâta, Rèssu e Naxìn) custituìa a livellu de iure, cumme in'asuciasiùn fra i dife(r)enti castelli: fra sti chi u gh'é(r)a ascì quellu de Rivernatis, ch'u piava u sò numme daa Rocca Liverna o Riverna, de dund'u s'issava u castellu di Clavesana.

Inte stu ducumentu, Zena a ga(r)antiva ae cumünitài in sustegnu diplumaticu-militâre inti cunfrunti di nemixi cumüi. Grassie a stu chi e a in âtru ducumentu du 1199, in àttu streitu cu'U Portu dund'i ghe sun mensciunài i abitanti du burgu de Arnastrum, u se capisce cumme a Castelanìa de Rivernàu a l'é(r)a zà da tempu ina realtài existente, urganizâ e ricunusciüa dae putense vixìne, armenu dau Millesentu. Se da stu ducumentu chi u nu l'è puscibile riscuntrà l'estensciùn efetìva da castelanìa, da lì u se pö pe(r)ò cumprende cumme i burghi i l'é(r)an urganizài aturnu au castrum Rivernate inturnu au Mille, quande l'intrega regiùn a faxeva parte da Marca Arduinica, istituìa dau Berengario II, re d'Italia.

Doppu a Marca

I rèsti du castellu inta burgâ da Gêxa d'Arnascu

Doppu a morte, du 1091, de l'Adelaide de Süsa, l'ürtima rapresentante di marchesi arduinichi, u terito(r)iu da castelanìa u l'è passàu inti dumini du Bunifassiu du Vastu, de stìrpe Aleramica e da lì ai sò discendenti, i marchesi de Clavesana, ch'i sun cuscì vegnüi i scignùi da ciü parte de l'entutèra ingaunu.

A cavallu di seculi XII e XIII, u s'è duvèrtu in periudu de scuntri fra i marchesi e u lìbe(r)u cumün d'Arbenga, tütti dui in fase d'espansciùn, cun sti eventi chi ch'i van a càzze ascì in sci terito(r)i du feudu d'Arnascu, ch'u patisce ina ridusiùn a livellu teritu(r)iâle de tòstu a metài.

Inte l'ànnu 1236, i Clavesana i van cuscì a levà dau cuntròllu di paisi suttupòsti aa Castelanìa i presedenti scignùi, ch'i faxevan parte da famìa di Rubaldini, inte stu mòddu chi u vegne sedüu u duminiu a in âtru gruppu aristucraticu arbenganese, quellu de Aicardo Cazulini, capustipite de ina lunga sé(r)ie de nobili lucâli: difatti i sò discendenti i l'han mantegnüu u cuntrollu inti seculi de dòppu, fin au periudu di inissi de l'etài mudèrna.

Fin aa revulusiùn fransese a Castelanìa de Rivernàu a g'ha avüu ina sto(r)ia du tüttu scìmile a quella de âtri feudi picìn presenti intu Sacru Rumàn Impe(r)u, ma inte stu câxu a l'è particulare u cuntinuu scangiu diplumaticu e l'intermediasiùn de dife(r)enti stàtti vixìn, da primma cu'i Arduinichi, i du Vastu e i Clavesana, e pöi ascì cun i marchesi de Séva, de Salüssu e di Du Carettu.

L'etài mudèrna

Mappa stò(r)ica cun indicài i paisi de Arnascu, Menôxi e Sènexi

Inte l'ànnu 1537 a Castelanìa a cuntava de tòstu 88 föghi, e ducca 88 famìe, pe' ciü o menu 400 persune inte tüttu. Du Sinquesentu, pe' l'impuscibilitài de duve(r)à i veji castelli de Rivernàu e de Castiùn, a famìa di Cassulìn a l'ha cumensàu a custrusiùn du castellu de Bezzu, ch'u g'ha ina cunfurmasiùn a cà rexidensiâle che ancù ancöi a caraterizza l'edifissiu.

U castellu de Bezzu

Inta primma metài du Seisentu, i Cassulìn e a pupulasiùn de Arnascu, Menôxiu e Sènexi i se dan da fà pe' custruì turna a gêxa da Sunta, inta mèxima pusisiùn de quella veja, cun de furme ciü scimili au stìle ba(r)òccu. Pe tüttu u periudu de cuntròllu di Casulìn u gh'è stàu in periudu de stabilitài pe'a castelanìa de Rivernàu, ch'u l'è dü(r)àu fin aa fìn du guvernu in sce Arnascu de sta famìa, terminàu du 1753. Difatti, zà da tempu e l'é(r)an scciüpàe de tensciùi fra i scignùi du paìse e i marchesi Du Carettu, padrùi du feudu de Barestìn, ch'e se sun andàe a zunze a quelle interne pe'a spartisiùn eredita(r)ia. U gh'è stàu cuscì ina cuntinua lòtta ch'a l'è dü(r)â pe' ben duxentu ànni e ch'a l'ha purtàu in ruvìna a famìa fin a perde u feudu. Aa fin da guèra de sucesciùn pulacca (1733-1738), u tratàu de Vienna u l'ha stabilìu che a suvranitài in sciu feudu a pasasse au Regnu de Sardegna, cu'u suvràn Carlu Manuele III de Savòia, pü(r)e se u cuntrollu du feudu u restava aa famìa Du Carettu de Barestìn.

Quarche ànnu dòppu, cuscì, i vegnen infeudài di âtri espunenti da nubiltài arbenganese, culigài e tribütài di Du Carettu de Barestìn: i Còsta, zà scignùi da cuntea de Cunscente (ch'a cumprendeva ascì Cixàn, Cunscente e u cumün de Garlenda), ch'i cunservan a pudestài in scia castelanìa fin a l'arìvu de l'esercitu fransese guidàu da Napuleùn Bunaparte.

Da Napuleùn au cumün d'ancöi

Dòppu du 1794, ànnu de l'ucupasiùn da parte de l'armâ revulusiuna(r)ia fransese, u terito(r)iu da Castelanìa u vegne suttupòstu pe' trei ànni a l'autu(r)itài di cumisài parigìn (fra sti chi u Filippo Buonarroti) scicumme ch'u l'é(r)a cunscideràu cumme ina pursiùn de teren nemigu aleàu di Savoia, vistu che sti chi i nu apugiavan a revulusiùn fransese.

Fra u 1797 e u 1805, i paìsi ch'i furmavan u feudu i vegnen ragrupài inta növa munisipalitài de Arnascu e Sènexi, sutta au duminiu da Repübbrica Lìgü(r)e, e a Castelanìa a vegne desfâ, scicumme che u növu stàttu u l'é(r)a de stampu demucraticu.

Inquadràu cuscì inta Giurisdisiùn da Sènta, cun capitâle Arbenga, fina du 1805, u feudu u l'è ducca passàu sutt'au Primmu Impe(r)u Fransese cumme parte du sircunda(r)iu du Portu, culegàu cu'u dipartimentu de Muntenötte, dund'u gh'è restàu fina du 1814. Alantù u növu cumün, dau terito(r)iu pa(r)eggiu a quellu da veja castelanìa, u cuntava de tòstu 830 abitanti.

Cu'a restaurasiùn du 1815 l'antiga castelanìa a l'è turna passâ inti pusedimenti du Regnu de Sardegna e cu'a spartisiùn du sò terito(r)iu fra i dui növi cumüi de Sènexi e d'Arnascu, ch'i se sun destacài pe' cumün acôrdiu, a gh'è stà a fin de l'antiga ünitài du feudu. Du 1929 a municipalitài de Sènexi a l'è stà sciurbìa inte quella de Cixàn.

Nòtte

Nòtte au testu

Nòtte bibliugrafiche

Bibliugrafìa

• (IT) Franco Noberasco, Storia della Castellania di Arnasco, Cenesi e Rivernaro, Gruppo Amici dell'Olivo - Arnasco, 2001.

Âtri prugètti

Altri progetti

• Wikimedia Commons

• Wikimedia Commons a contêgne di files in sce Castelanìa de Rivernàu