Gjirokastër

Gjirokastër
Gjirokastër; comùn
	(SQ) Gjirokastër
	Gjirokastër – Veduta Panoràmma da-o castéllo
Localizaçión
Stâto	Albanîa
Región	Gjirokastër
Aministraçión
Scìndico	Flamur Golëmi (PS) da-o 2023
Teritöio
Coordinæ:	40°04′32.99″N 20°08′20″E
Altitùdine	190 e 286 m s.l.m.
Superfìcce	0,59 km²
Abitanti	28 673 (2011)
Denscitæ	48 598,31 ab./km²
Fraçioìn	Antigonë, Cepo, Gjirokastër (sénso stréito), Lazarat, Lunxhëri, Odrie, Picar
Comùn confinanti	Delvinë (Valónn-a), Dropull, Himarë (Valónn-a), Këlcyrë, Libohovë, Tepelenë
Âtre informaçioìn
CAP	6001–6003
Prefìsso	084
Fûzo oràrio	UTC+1
Nomme abitanti	(SQ) Gjirokastrit(e)
Cartògrafîa
	Gjirokastër
	Gjirokastër – MappaPoxiçión do comùn de Gjirokastër inta seu región.
Scîto instituçionâle
	Wikidata · Info

ZE	Quésta pàgina a l'é scrîta in zenéize, segóndo a grafîa ofiçiâ

Gjirokastër (prononçiòu [ɟiɾoˈkast:əɾ], Gjirokastra inta fórma definîa, Antipatrea in latìn, Αργυρόκαστρο in grêgo) o l'é 'na çitæ e comùn albanéize de 28.673 abitànti, capolêugo da región co-o mæximo nómme. A l'é unn-a de vìnti çitæ ciù grénde da naçión e, co-a seu àrea urbâna, a l'arîva a squæxi 84.430 abitànti.

A çitæ a se trêuva inte l'Albanîa de meridión, inte 'na valâ into mêzo tra i brìcchi do Mali i Gjerë e o sciùmme Drino, a 300 mêtri in sciô livéllo do mâ. A pàrte vêgia da çitæ a l'é stæta diciarâ cómme patrimònio de l'umanitæ de l'UNESCO insémme a-a çitæ de Berat. In çìmma a-a çitæ o ghe svétta o seu castéllo, dónde se têgne ògni çinqu'ànni o Festivàl Naçionâle do Folclôre de Gjirokastër. A Gjirokastër o gh'é nasciûo o prescidénte de l'Albanîa comunìsta, l'Enver Hoxha, e o scritô Ismail Kadare.

Gjirokastër a conparìsce inte vivàgne stòriche scìnn-a da-o 1336 sott'a-o seu nómme grêgo medievâle, Αργυρόκαστρο, Argyrókastro^[2], quand'a l'êa pàrte de l'inpêro bizantìn^[3]. De de lì, a l'à dónca comensòu a svilupâse in sciâ colìnn-a che ancheu a l'é òcupâ da-o castéllo, p'êse contéiza tra o despotâto d'Epìro e a famìggia di Zenebishi, sott'a-a goìdda do Gjon Zenebishi, ch'o n'à fæto a seu capitâle do 1417. Pasòu 'n ànno da-a mòrte do Gjon, do 1418 a l'é stæta conquistâ da l'inpêro òtomàn e a l'é vegnûa a capitâle do sanjak d'Albanîa. Inti ànni do domìnio di tùrchi a çitæ a l'êa conosciûa sott'a-o nómme de Ergiri ò Ergiri Kasrı^[4]. De quélli ténpi, e converscioìn a l'islamîximo e a vegnûa de génte mosulmànn-e da-e canpàgne a l'à fæto cangiâ Gjirokastër da 'na çitæ pò-u ciù crestiànn-a, comm'a l'êa ancón do sécolo XVI, a-avéighe 'na magiorànsa mosulmànn-a a l'inprinçìpio do Nêuveçénto^[5]^[6]. De ciù, Gjirokastër a l'êa vegnûa 'n inportànte çéntro religiôzo pe-i bektashi^[7].

Conquistâ da-e armæ grêghe inta goæra balcànica do 1912-1913, Gjirokastër a l'é finîa into nêuvo stâto indipendénte de l'Albanîa do 1913. A popolaçión grêga a s'é solevâ cóntra sto destìn, diciaràndose pe quàrche ténpo, do 1914, a Repùbrica Outònoma de l'Epîro do Nòrd, con Gjirokastër cómme a seu capitâle^[8]^[9]. A-i ténpi do regìmme comunìsta, Gjirokastër a l'é stæta diciarâ "çitæ musêo" pò-u seu patrimònio architetònico^[10]^[11]. Inti ùrtimi ànni do regìmme, a Gjirokastër l'é scciupòu de solevaçioìn cóntra o govèrno ch'àn portòu a-a crîxi do 1997^[12]. Ciù che i albanéixi, ch'én a magiorànsa da popolaçión, inta çitæ gh'é 'n'inportànte minorànsa grêga^[13]^[14], che chi a gh'à o seu çéntro^[15], di aromén^[16], di rom e di egiçién balcànichi^[17].