Lengoa istriòta

ZE	Quésta pàgina a l'é scrîta in zenéize, segóndo a grafîa ofiçiâ

Istriòto
Parlòu in	Croàçia  Slovénia
Regioìn	Ìstria
Parlànti
Totâle	~1.300 (2007)
Parlànti L1	400 (2007)
Parlànti L2	900 (2007)
Clasificaçión
Filogénexi	Léngoe indoeuropee  Itàliche   Romànse    Òcidentâli     Italo-dalmate      Dalmate       Istriòto
Dialétti	Valéize Rovignéize Bunbaro Scisanéize Fazanéize Gallezanéize
Còdichi de clasificaçión
ISO 639-3	ist (EN)
Glottolog	istr1244 (EN)
Estræto in léngoa
Diciaraçión universâle di dirìtti umâni, art. 1 Dòuti i omi naso lèibari e cunpagni in dignità e diriti. Luri i uò la razon e la cusiensa e i uò da cunpurtase òun invierso l'altro cun spèirito da fradelansa. (Rovignéize)
Difuxón de l'Istrioto.

L'Istriòto (istrioto), ciamòu léngoa istroromànsa ascì, o l'é 'na léngoa romànsa do grùppo italo-dàlmata, parlâ inte l'Ìstria. O l'é parlòu da ciù ò mêno 1.300 persónn-e (de quæ 400 cómme prìmma léngoa); ségondo l'UNESCO a l'é a 16ª léngoa tra quélle "estremaménte a réizego" in Eoröpa.

O l'é 'na léngoa romànsa outòctona de l'Ìstria de sótta, diferénte da-o dialétto istrovéneto (istriàn ò véneto d'Ìstria) e da l'istrorumêno (léngoa romànsa de levànte ch'a fa pàrte do grùppo lengoìstico rumêno). O l'é parlòu, squæxi sôlo che cómme segónda léngoa ò cómme léngoa de famìggia, da 400-900 persónn-e inte l'Ìstria de sótta, e ancón da pöche migiæ de pròfughi e ézuli istrién spantegæ in Itàlia, tra i quæ se ségnalan pe 'n çèrto gràddo de conpatéssa e conservaçión a comunitæ de Trièste, quélle de Gorìçia e Grado, quélla de Turìn e-e comunitæ de Fertilia e Maristella into Comùn de Alghero in Sardégna, e into móndo.

Stöia

L'istriòto, segóndo o Matteo Bartoli e d'âtri lengoìsti, o l'à e sò réixe stòriche inta decixón de l'Aogùsto d'insediâ i veterâni do sò ezèrcito vitoiôzo into teritöio de Pöla (Pietas Julia Pola, Pollentia Herculanea), ch'o l'andâva da-o Canâ de Leme (Limes) scìnn-a l'Arsa. Sti legionâi chi, che ne vegnîvan pe-o ciù da l'Abrùsso e da-a Póggia, se són mescciæ co-i Illiri (ò véneto-illìrichi, i Histri) outòctoni de l'Istria e do vixìn Quarnêro, e àn dæto òrìgine a-o pòpolo e a-a coltûa istriòta de l'Ìstria de sótta.

Variànte

A-a giornâ d'ancheu inta léngoa istriòta gh'é ste sêi variànte chi:

• Valéize, parlâ a Valle
• Rovignéize, parlâ a Rovigno
• Bunbaro, parlâ a Dignano
• Scisanéize, parlâ a Sissano
• Fazanéize, parlâ a Fasano
• Gallezanéize, parlâ a Gallesano

Gramàtica

Vèrbi

Êse (Ièsi)

Indicatîvo

Prezénte		Inperfètto		Futûro sénplice
Zenéize	Istriòto	Zenéize	Istriòto	Zenéize	Istriòto
mi son	meî i son	mi êa	meî i giro	mi saiô	meî i variè
ti t'æ	teî ti son	ti t'êi	teî ti giri	ti ti saiæ	teî ti variè
lê o/a l'é	loû el xi	lê o /a l'êa	loû el gira	lê o /a saiâ	loû el varuò
niâtri semmo	noi i semo	niâtri éimo	no i giarjémi	niâtri saiêmo	nùi i varèmo
viâtri séi	vui i sì	viâtri êi	vu i giarivi	viâtri saiéi	vùi i varì(de)
lô son/en	luri i xi	lô êan	luri i gira	lô saián	lùri i varuò

Congiontîvo

Prezénte		Inperfètto
Zenéize	Istriòto	Zenéize	Istriòto
che mi segge	ca meî i seîo	che mi foîse	ca meî i fùsi
che ti ti seggi	ca teî ti seîî	che ti ti foîsci	ca teî ti fùsi
che lê o segge	ca loû el seîo	che lê o foîse	ca loû el fùso
che niâtri segemmo	ca nùi i sièmo	che niâtri foîscimo	ca nùi i fùsimo
che viâtri segéi	ca vùi i seîî	che viâtri foîsci	ca vùi i fùsi
che lô séggian	ca lùri i seîo	che lô foîsan	ca lùri i fùso

Condiçionâle

Prezénte
Zenéize	Istriòto
mi saiéiva	meî i saravi
ti ti saiêsci	teî ti saravi
lê o saiéiva	loû el saravo
niâtri saiêscimo	nùi i sarièmo
viâtri saiêsci	vùi i sarìssi
lô saiéivan	lùri i saravo

Âtri progètti

Altri progetti

• Incubator

• Incubator a contêgne un tèst in sce Wikipedia in Istriòto

Ligàmmi de fêua

• (IT) Gianclaudio de Angelini, Estratto Dizionario Rovignese-Italiano, in sce digilander.libero.it. URL consultòu l'8 arvî 2021.
• (IST) Tésti in Istriòto, in sce wikisource.org. URL consultòu l'8 arvî 2021.