Sâta a-o contegnûo

Lengua spagnòlla

Modìfica conligaménti
Sta pàgina a l'é scrîta in zenéize
Da Wikipedia
(Rindirisòu da Lengua Spagnòlla)
ZE
 Sta pàgina a l'é scrîta in zenéize
Spagnòllo
Español
Âtri nómmiCastigiàn
Pronónçia/espaˈɲol/
Parlòu inSpàgna Spàgna
Filippinn-e Filippinn-e
Guinea Equatoriâ Guinea Equatoriâ
Amériche
Parlànti
Totâle586.000.000 (2020)
Parlànti L1489.000.000 (2020)
Parlànti L275.000.000 (2020)
Clasificaçión
FilogénexiLéngoe indoeuropee
 Itàliche
  Romànse
   Òcidentâli
    Galloromànse
     Ibero-romànse
      Castigiànn-e
       Spagnòllo
Statûto ofiçiâ
Ofiçiâ inUnion Europea Union Europea
Unión africànn-a Unión africànn-a
Naçioìn Unîe Naçioìn Unîe

20 naçioìn e 2 sudivixoìn
Regolòu daAsociación de Academias de la Lengua Española
Còdichi de clasificaçión
ISO 639-1es
ISO 639-2spa
ISO 639-3spa (EN)
Glottologstan1288 (EN)
Linguasphere51-AAA-b
Estræto in léngoa
Diciaraçión universâle di dirìtti umâni, art. 1
Todos los seres humanos nacen libres e iguales en dignidad y derechos y, dotados como están de razón y conciencia, deben comportarse fraternalmente los unos con los otros.
Difuxón de l'Español into continénte eoropêo.
Info

O Spagnòllo ò Castigiàn (Español o Castellano in spagnòllo) o l'é 'na léngoa do grùppo lengoìstico itàlico oçidentâ parlâ da tòsto 500 milioìn de persónn-e into móndo cómme léngoa moæ, e da tòsto 100 milioìn cómme segónda léngoa. A l'é a léngoa romànza ciù difûza, a segónda (ò quàrta) léngoa ciù parlâ a-o móndo, e a segónda ciù studiâ dòppo l'ingléize.

Difuxón

[modìfica | modìfica wikitèsto]
Distribussion geograffica do spagnollo

O l'é a léngoa ofiçiâ da Spàgna, de 19 naçioìn de l'América Latìnn-a (conpréizo l'Argentìnn-a, o Méscico, o Perù, ecc.), ofiçiâ into stâto do Nêuvo Méscico, inte Îzoe Canâie, in Guinea Equatoriâ, Ceuta e Melilla (inta còsta nòrd-africànn-a), e unn-a de léngoe ofiçiæ de l'ONU.

A vêgne ascì parlâ inte Filipìnn-e, e in forma minoritâia inti Stâti Unîi d'América, into Braxî, in Andòrra, Maròcco, Gabòn, Sahara Oçidentâ e Gibiltæra.

Segóndo 'n'indàgine do SIL International[1] e de l'Instituto Cervantes[2], do 2012 o spagnòllo o l'êa a segónda léngoa ciù parlâ a-o móndo dòppo o cinéize (se tràtta de tòsto 414 milioìn de persónn-e che pàrlan o spagnòllo cómme prìmma léngoa).

A léngoa spagnòlla a l'é l'idiöma ciù studiòu a tùtti i livélli d'insegnaménto inti Stâti Unîi e a l'é a segónda léngoa ciù studiâ inte l'instruçión superiôre de l'Unión Eoropêa.[3][4]

A livéllo globâle, a l'é a quàrta léngoa ciù studiâ a-o móndo, con 24,2 milioìn d'alùnni.[5] A l'é a quàrta léngoa ciù parlâ a-o Móndo, dòppo l'ingléize, o Cinéize mandarìn e l'hindi,[6][7] e a segónda léngoa ciù parlâ pe nùmero de parlànti de léngoa moæ, dòppo o cinéize mandarìn.[8]

Pe quésto, a peu êse consciderâ cómme a segóndo léngoa into cànpo da comunicaçión internaçionâle dòppo l'ingléize.[5][9] O spagnòllo o l'é a tèrsa léngoa ciù dêuviâ pe-a produçión d'informaçión inti mézzi de comunicaçión[10], coscì cómme a tèrsa léngoa con ciù uténti de Internet, dòppo o cinéize e l'ingléize.[11] Do 2019, o gh'avéiva tòsto 364 milioìn d'uténti in sce internet, ch'o raprezentâva o 7,9 % do totâle.[12]

A léngoa a l'é parlâ sorviatùtto in Spàgna[13] e inte l'Ispanoamèrica. Do 2015, s'é stimòu che inti Stâti Unîi d'América gh'êa ciù de 40 milioìn de parlànti spagnòlli.[14][15]

Inte Filipìnn-e, dónde o spagnòllo o no l'é ciù a léngoa de magiorànsa ò ofiçiâ, o l'à de lóngo 'n'inportànsa into sénso colturâle, stòrico e lengoìstico.[16][17][18] Inte Andòrra, a magiorànsa da popolaçión a sà parlâ spagnòllo. Inta Guinea Equatoriâ, dond'o l'é léngoa ofiçiâ, ciù ò mêno o 70 % da sò popolaçión o sà parlâ spagnòllo.[19] Inti cànpi de rifugiæ sahrawi, o spagnòllo o l'é 'na léngoa de riliêvo ascì.[20][21]

Nómme

[modìfica | modìfica wikitèsto]

Etimologîa

[modìfica | modìfica wikitèsto]

Segóndo a Real Academia Española (Académia Reâ Spagnòlla, RAE), a pòula spagnòllo a nàsce da-o provensâ espaignol, e quésto da-o latìn medievâle Hispaniolus, ch'o veu dî "de l'Hispania" (Spàgna). A fórma in latìn HĬSPĀNĬOLUS a nàsce da-a diçión latìnn-a da provìnsa de HĬSPĀNĬA, ch'a l'inclùdde a penîzoa ibérica, ò mêgio, da-a sò fórma ipercorètta. O l'é inportànte aregordâ che into latìn tàrdo a /H/ a no se prononçiâva.[22] L'avertûa da /Ĭ/ latìnn-a cùrta inte /e/ a l'aviéiva dæto alôa inte 'n protoromànzo: ESPAŇOL(U).

In'âtra téxi a dîxe che "spagnòllo" o nàsce da l'ocitàn espaignon.[23] O Menéndez Pidal o ne dâ 'n'âtra spiegaçión etimològica: o clàscico hispanus ò hispánicus o l'à pigiòu into latìn vorgâ o sufìsso -one (cómme into borgognón, bretón, frixón, etc.) e da *hispanione o l'é pasòu into castigiàn antîgo a españón, fin ch'o l'é arivòu a español, co-ina terminaçión -ol ch'a no se dêuvia pe indicâ de naçioìn.[24]

L'âtro nómme, castigiàn, o nàsce da-o latìn castellanus, ch'o veu dî "da Castìggia", régno medievâle scitoòu inta pàrte çentrâle da penîzoa ibérica e òrìgine de sta léngoa chi[25], in contrapoxiçión a-a léngoa lionéize, ch'a s'é svilupâ drénto a-o Régno de Lión. Segóndo o Ramón Menéndez Pidal, sto contràsto o l'é ciæo inte diferénse fonétiche e morfològiche tra i doî scistêmi lengoìstichi.

In gîo pe-o móndo, a léngoa a l'é conosciûa into parlâ ascì cómme "castilla"[26], cómme inte dötræ zöne de canpàgna ò indìgene de l'América do Çéntro e do Sùd, dæto ch'a l'é stæta inpréiza sùbito dòppo l'incorporaçión di nêuvi teritöi a-a Corónn-a de Castìggia.[22] Segóndo o Miguel Ángel Asturias, a frâze "hablar en castilla (castellano)" a se contrapónn-e inte sti contèsti co-a frâze "hablar en lengua", che pe cóntra a se riferìsce a-e léngoe indìgene do pòsto. Defæti, a-i ténpi da conquìsta e colonizaçión de l'América ste léngoa lì êan ciamæ cómme "lengua" a-i interpréti indìgeni.

Nòtte

[modìfica | modìfica wikitèsto]
  1. ↑ (EN) What are the top 200 most spoken languages?, in sce ethnologue.com. URL consultòu o 28 zenâ 2026.
  2. ↑ (ES) El Español en el Mundo (PDF), in sce cervantes.es. URL consultòu o 28 zenâ 2026.
  3. ↑ (ES) CVC. Anuario 2021. El español en el mundo 2021. El español en Estados Unidos. Richard Bueno Hudson., in sce cvc.cervantes.es. URL consultòu o 28 zenâ 2026.
  4. ↑ (EN) What languages are studied the most in the EU?, in sce ec.europa.eu. URL consultòu o 28 zenâ 2026.
  5. 1 2 (ES) David Fernández Vítores, El español: una lengua viva. Informe 2025 (PDF), Instituto Cervantes, NIPO: 110-20-018-0, 2025.
  6. ↑ (ES) Los idiomas más hablados en el mundo en 2024, Statista. URL consultòu o 28 zenâ 2026.
  7. ↑ (EN) CIA, World, in sce The World Factbook. URL consultòu o 28 zenâ 2026.
  8. ↑ (EN) Summary by language size, in sce ethnologue.com. URL consultòu o 28 zenâ 2026 (archiviòu da l'url òriginâle o 12 màrso 2019).
  9. ↑ (ES) Ministerio de Asuntos Exteriores, Unión Europea y Cooperación, El español es la segunda lengua materna en el mundo y el segundo idioma de comunicación internacional, in sce exteriores.gob.es, 30 òtôbre 2023. URL consultòu o 28 zenâ 2026.
  10. ↑ (EN) journal.lib.uoguelph.ca. URL consultòu o 28 zenâ 2026.
  11. ↑ (ES) ¿Cuáles son los idiomas más utilizados en Internet?, in sce EUDE Digital, 23 arvî 2021. URL consultòu o 28 zenâ 2026.
  12. ↑ (EN) Internet World Stats, Internet world users by language, in sce internetworldstats.com, 2020. URL consultòu o 28 zenâ 2026 (archiviòu da l'url òriginâle o 9 màrso 2024).
  13. ↑ (ES) Agencia Estatal Boletín Oficial del Estado, Art. 3 de la Constitución Española, in sce Boletín Oficial del Estado núm. 311, 29 dexénbre 1978..
  14. ↑ (ES) Instituto Cervantes, El español: una lengua viva. Informe 2015, in sce cervantes.org. URL consultòu o 28 zenâ 2026.
  15. ↑ (ES) En Estados Unidos ya se habla más español que en España, in sce elmundo.es, 30 zùgno 2015. URL consultòu o 28 zenâ 2026.
  16. ↑ (ES) Alvaro Gómez-Chaparro, ¿Por qué no se habla español en Filipinas?, in sce larazon.es, 21 òtôbre 2021. URL consultòu o 28 zenâ 2026.
  17. ↑ (ES) BBC News Mundo, Por qué en Filipinas no hablan español si fue una colonia de España durante 300 años (y qué huellas quedan de la lengua de Cervantes), in sce bbc.com, 30 zenâ 2021. URL consultòu o 28 zenâ 2026.
  18. ↑ (ES) Arvyn Cerézo, Palabras en tagalo del español, in sce lajornadafilipina.com, 19 frevâ 2021. URL consultòu o 28 zenâ 2026.
  19. ↑ (EN) What Languages Are Spoken In Equatorial Guinea?, in sce worldatlas.com. URL consultòu o 28 zenâ 2026.
  20. ↑ «[…] pe-i sahrawi o spagnòllo, a sò segónda léngoa, o no veu dî dezâxo ma o l'é 'na pàrte da sò identitæ cómme pòpolo e coltûa eterogénea [...]» (ES) Bahia Mahmud Awah, El porvenir del español en el Sahara Occidental, Bubok Colección, p. 4, ISBN 978-84-613-0943-6.
  21. ↑ (ES) Instituto Cervantes, Preguntas más frecuentes, in sce hispanismo.cervantes.es. URL consultòu o 28 zenâ 2026 (archiviòu da l'url òriginâle o 3 màrso 2016).
  22. 1 2 (ES) Pedro Espinosa, Hallado en Cádiz un muro de 3000 años, El País, Cádiz, 30 novénbre 2007. URL consultòu o 28 zenâ 2026.
  23. ↑ (ES) Justo Fernández López, Origen de la palabra España, in sce hispanoteca.eu. URL consultòu o 28 zenâ 2026 (archiviòu da l'url òriginâle o 16 zùgno 2017).
  24. ↑ (ES) Ramón Menéndez Pidal, Manual de gramática histórica española, Espasa-Calpe, 1985, p. 181.
  25. ↑ (ES) «castellano.», Diccionario de la lengua española (RAE). URL consultòu o 28 zenâ 2026.
  26. ↑ (ES) Bahia Mahmud Awah, El porvenir del español en el Sahara Occidental, Bubok Colección, p. 4, ISBN 978-84-613-0943-6.

Âtri progètti

[modìfica | modìfica wikitèsto]
Contròllo de outoritæLCCN (EN) sh85126261 · GND (DE) 4077640-2 · BNF (FR) cb119312813 (data) · NDL (EN, JA) 00571703
Estræto da "https://lij.wikipedia.org/w/index.php?title=Lengua_spagnòlla&oldid=267669"