Questa pagina a l'è scrita in ventemigliusu

Preinaudu

Da Wikipedia
(Rendirissou da Preinaodo)
Sata a-a navegassion Sata a-a serchia
VE
Questa pagina a l'è scrita in ventemigliusu


Pȓeiṉaudu
Panorama de Preinaudu
Stato: bandiera Italia
Region: Liguria-Bandiera.png Liguria
Provinsa: stemma Provinsa de Imperia
Coordinæ:
Latitudine: 43° 52′ 00′′ N
Lonxitudine: 7° 40′ 27′′ E
Superfiçie: 20,3 km²
Abitanti:
870 31-12-05
Denscitæ: 42 ab./km²
Fraçioin: Negi e Suseneo 
Comun confinanti: Vrigà, L'Isora, Dussaiga, San Giaixu ra Çima, Sanremu, Seborga, Saudan, Valebòna
CAP: 18032
Pref. tel: 0183
Codiçe ISTAT: 008040
Codiçe cadastro: G454 
Nomme abitanti: preiṉaudenchi 
Santo patron: San Nicola da Bari 
Giorno festïo: 6 dixembre 
Scito instituçionâ
Comune
Posizione del comune nell'Italia

Pȓeiṉaudu (in italian Perinaldo, de cheli i dixe "Preinoudo" o ascì "Preinóud", ch'u pâ ascaixi pruvenzâ, peȓo i pȓeiṉaudenchi i dixe tütti "Pȓeiṉaudu"[1]) u l'è in paìse de 870 abitanti ch'u fa comüṉ iṉ t'a provinsa de Impeȓia in Ligüȓia.

Dialettu[modìfica | modìfica wikitèsto]

Lì se paȓla iṉ dialettu ciamau preignaudencu, ch'u l'è vixin a chelu de Ventemiglia, i son tütti düi ru Ponente, cuscì i l'han cose in comüṉa, cume a "ȓ" ch'a se ciama in IPA "Approssimante alveolare". Però u l'ha ascì e stranesse. U l'ha iṉa "n", ch'a se ciama "Nasale retroflessa", che scrivemu "ṉ".

Geògrafia[modìfica | modìfica wikitèsto]

U l'è scituàu iṉt'a Provinsa de Impeȓia, iṉt'u inseme de culiṉe ch'u parte dai monti Caggiu e Bignòn, iṉt'u megiu ri toȓenti Verbùn sutte e Meȓdansu suvre.

Stoȓia[modìfica | modìfica wikitèsto]

I cübi de Preignaudu

I stóȓici i dixe ch'i l'han costruìu veȓsu l'annu 1000 peȓché cuscì u vuría u conte Rinaldo de Ventemiglia. U puȓia essê peȓ lô ch'u nume u ven da "Podium Rainaldi", u püggiu de Rinaldo. De chéli i dixe ascì ch'i abitanti ra Villa ru Giüncu (ch'a l'eia vixìn a Santa Giüsta, peȓo adessu nu gh'è ciù, peȓchè a l'è stâ brüxiàa) i se sun arecampái a Pȓeignaudu candu ri saracin i l'han attaccáa.

Iṉt'u 1164 u conte de Ventemiglia Guidone Guerra u l'ha dáu in garansia ri pȓeignaudenchi, dixendo ch'u l'avria difesu u vescovô de Nizza. U vu di che Pȓeignaudu gh'eia già inte si anni. E ru 1220 Pȓeignaudu u l'eia già iṉ comün cun ri consoli.

Poi i conti de Ventemiglia i se son in pocu indebolìi, lascendu a costa a a Repùbrica de Zena, cuscì Pȓeignaudu da u conte Oberto u l'è andàu a finì sutte u zeneize Fulcone da Castello (1228) che poi u l'ha dau a Zaccaria de Castro (1251). Poi ru 1288 Oberto Doȓia u l'ha catàu Dussaiga cun i paesi vixìn, Vrigà, L'Isora e Pȓeignaudu furmendo u Marchesau de Dussaiga. Lo u l'ha causau re rugne cun i Grimaldi de Mùnegu, perché eli, chi l'eia gheȓfi, i se son rüsài cun i Doȓia de Dossaiga chi l'eia ghibellini. Peȓ lo a Pȓeignaudu i cübi i l'eia ciamài "Ciapagheȓfi", peȓ bloccàa e fa peȓde i nemighi inte u paìse. I se son rüsai fin ru 1491, candu in ri Doȓia, Luca, s'è marriau cun ina ri Grimaldi, Francesca.

I se son tornai a rüsâsse ru 1523, candu Bærtomê Doȓia u l'ha amasàu u baȓba ra màe, Lucian I de Muṉegu. Però Pȓeignaudu u l'ha çercáu pruteçiún da u duca Carlu III de Savoia e cun i casteli vixìn u l'è andáu sutte a Savoia ru 1524.

Giüliu Doȓia ru 1580 inseme a i Pȓeignaudenchi u l'ha scrítu ri statüti comüṉitárî inte 169 artícoli, tütti in vülgâ (dialettu). I soṉ de chéli ciù antighi e importanti de tütta a zóṉa.

Int'u 1625 i castelli ri Doȓia sun andài cuntra a Repubrica de Zena inseme a u duca de Savoia, peȓò a a fin i l'han aiàu a Repubrica andendu cuntra i amighi. Cuscì u duca u s'è pigliàu i castelli fin a u 1652, candu u segnú de Dussaiga u s'è consegnàu a u duca, ch'u l'ha fàu Marchese. A Pȓeignaudu tütte e famiglie han firmàu u 10 otùbre a consegna ru paise.

Int'u 1640 i frài francescài i son venüi e i l'han costruìu in conventu vixìn a a geixia de San Sebastian: eli i son stài impoȓtanti peȓch'i l'han scangiàu i ulivi olivastri cun chéli de Taggia.

Int'u 1672 Zena e Savoia i se son tuȓna rüsàe, e Preignaudu, ch'u l'eia in castellu ru duca, u l'è stau attaccàu u 28 de avùstu da i soldati ra Corsega. Veniendu da a veglia geixia de San Sebastian i se sun messi cuvrèndu u castellu, e dopo ina lunga rexistença da paȓte ri pȓeignaudenchi, i han fàu carâ e muȓe e i sun intrài. Drente i han ammassàu paȓte ru paise e i han brüxiàu tanti documenti, ch'au i nu se pössciun ciü ripigliâ. Si documenti i l'eia e fonti ra paȓte megliö ra stoȓia pȓeignaudenca.[2] Sutte a Savoia Pȓeignaudu u l'eia int'a provinça de Nissa int'u 1723 e sutte Sespêllu int'u 1729.

I son venüi i françesi con Napolion Bonaparte e u so generale Andrea Massena int'u 1793, ch'i sun stài int'u Castellu Maraldi e int'u palassu Allavena. E Pȓeignaudu u s'è pigliàu u postu de Dussaiga de capoluogo ru cantùn, peȓò u l'eia sutte Mentun int'u distrettu de Arpi Marittime. Ma int'u 1805, sutte l'impeȓu de Napolion u l'è passàu sutte Sanremu, e cun u Congresso de Vienna u l'è toȓnàu int'a contea de Nissa

U restu ra stoȓia de Pȓeignaudu u l'è ciù feȓma e va derè a chela de Dussaiga e ri comüni vixìn. U l'è int'a provinsa de Impeȓia e u l'ha fàu paȓte ra Comünità montana Intemelia.

Pòsti de interesse[modìfica | modìfica wikitèsto]

U çentro ru paise u l'è tüttu in grandu çentru stoȓicu, se pö vê a geixia de San Nicolau cun e veglie càe ru paise ch'i l'eia ina vôta müȓi peȓ difèndêse dai saracìn e cübi peȓ ciapâ i gheȓfi ch'i andava cuntra u paise ch'u l'eia ghibellìn. Vixin a Pȓeignaudu gh'è a veglia geixa de Santa Giüsta unde gh'han trovàu sôdi romani. Ghe sun tante geixe vixìn a u paise, cume a Madonna ra Visitasiùn, San Baȓtomei e a rutta geixa de San Bȓancaȓdu. Int'a comüṉa, ch'ina vôta l'eia in convèntu de frài francescani, gh'è in osseȓvatoȓiu peȓ vê e stelle.

Economia[modìfica | modìfica wikitèsto]

Cume ri paesi ru Mediterraneo a Pȓeignaudu se fan öȓiu e vin, u l'è ciamàu u "Paise ru öȓiu". Ghe piglia ascì e sciùȓe, ina vôta intu XX secolo a l'è stàa diveȓta ina cooperativa peȓ e sciùȓe. Au peȓò a ciü granda risoȓsa peȓ u paise u l'è u tuȓismu.

Cultùȓa[modìfica | modìfica wikitèsto]

Pȓeignaudu u l'è famusu peȓché ghe sun nài aicüi ommi impoȓtanti, cume Giuàn Dumeṉegu Cassini e Giacô Pìppu Maraldi.

Manifestaçioin[modìfica | modìfica wikitèsto]

  • Fin de lügliu-inissiu de Avùstu: Perinaldo Festival
  • Avùstu: Rassegne musicali "Agati in concerto" e "Al lume delle stelle"

Feste e fëe[modìfica | modìfica wikitèsto]

A geixa de San Nicola
  • Maggiu: Sagra ri articiocchi
  • 13 Giüniu: Sant'Antoṉiu
  • 11 Lügliu: Madonna ru Pöggiu ru re
  • Avùstu: Festa cubana
  • 24 Setenbȓe: Santa Giüsta
  • Otubȓe: A festa re Castegne
  • 6 Deixembre: San Nicolau patron

Ina vôta, se paȓla de prima ru Conçiliu Ecumenicu II, gh'eia ina festa au mese: u nu l'è ciü cuscì.

  • Zennâ: San Silvestru
  • 11 Frevâ: Madónna ra Visitasiún [3]
  • 21 Marsu: Madónna re fije, San Beṉeéṉtu [4]
  • 12 Maggiu: San Bȓancaȓdu[5] Madónna ra Visitasiún
  • 13 Giüniu: Sànt'Antoṉiu [6]
  • Lügliu: San Luïgi
  • 26 Avùstu: San Bærtomêi [7]
  • 24 Setenbȓe: Santa Giüsta [8] e 29 Setenbȓe: San Michele [9]
  • Otubȓe: Sacro cö
  • 6 Deixembȓe: San Nicolau e Dënâ [10]

Comunicaçioin[modìfica | modìfica wikitèsto]

Nòtte[modìfica | modìfica wikitèsto]

  1. U nu l'è scritu da nisciùa paȓte, ma se se va iṉte su paise i dixe davveȓu tütti cuscì.
  2. Tütta a stoȓia de pȓeignaudu fin lì, cun sa battaglia e sun cuntàe in tu libru de Francesco Corvesi "Magnifica Communitas Podii Rainaldi". U l'è in bon libru ch'u paȓla ben ra stoȓia ru paise e e un conteṉe e poche fonti ch'avemmu ancù.
  3. Santuario ra Visitasiún, 1602-1612.
  4. Oratorio San Beṉeéṉtu, 1580.
  5. Gh'eia ina geixa ch'i gh'han dáu fögu e truppe tedesche in t'a ghera ru '45.
  6. Gh'è a geixa, 1641.
  7. Gh'è ascì a geixa.
  8. Gh'è a geixa.
  9. Gh'è a geixa.
  10. Gh'è ascì a geixa do San Nicola da Bari, XI sec. e 1465-1480.