Vìn da Ligùria

Da Wikipedia
Sata a-a navegassion Sata a-a serchia
ZE
Quésta pàgina a l'é scrîta in léngoa zenéize
AcLiBr.jpg

A Grafîa adeuviâ a l'é quélla de l'Académia Ligùstica do Brénno

De vìgne inte Çìnque Tære.

«Da qui i vigneti illuminati dall'occhio benefico del sole e dilettissimi a Bacco si affacciano su Monte Rosso e sui gioghi di Corniglia, ovunque celebrati per il dolce vino»

(Françésco Petrarca, Africa)

A glòria di Vìn da Lìguria a l'è dovûa a-a particolâ orografîa do teritöio de quésta región, formòu da stréite valàdde, ràpide colìnn-e e montàgne afaciæ in sciô Mâ Lìgure, caraterìstiche che réndan asæ dificoltôza a coltivaçión de vìgne e d'ògni âtra piantagión, tànto da fâ definî a viticoltûa lìgure cómme "eròica".

O mâ e o paizàggio àn de lóngo ezercitòu 'na fòrte infloénsa in scî vìn e a viticoltûa da Liguria. Defæti i vignêti lìguri, espòsti a-a brîxa marìnn-a e coltivæ in sce de ràpide còste di mónti che chinan vèrso o mâ, prodûan di vìn co-îna "salinitæ" tùtta particolâ e personâ ch'a l'è difìçile d'atrovâ in âtri vìn.

A produçión di vìn in Ligùria a prezopónn-e dónca ina grànde pasción e tànto spìrito de sacrifìçio, ch'o l'è però bén ripagòu da di vìn da-a qualitæ milîa.

Stöia[modìfica | modìfica wikitèsto]

Giâre române pe-o traspòrto do vìn into coscì dîto "relìtto A", scitoòu apénn-a fêua Arbénga.

E prìmme testimoniànse da coltivaçión da vìgna in Ligùria remontan a l’etæ di români, dæto che l’agrûa do teritöio ne avéiva inpedîo 'n svilùppo inte l'époche ciù antîghe. I vìn lìguri sòn mensonæ za da Plinio o Vêgio, scibén che e prìmme coltivaçioîn sòn stæte squæxi de segûo 'na coltûa inportâ da-i Etrùschi, dæto che sòn riconducìbili a lô e testimoniànse ciù antîghe ritrovæ inta Rivêa de Levànte, inta zöna da Spézza e de Çìnque Tære.

Into perîodo medievâle, l’afermaçión comerciâle de Zêna e da sò Repùblica, a l'à dæto 'n fòrte inpùlso a-a viticoltûa e a-a produçión do vìn ascì, sorviatùtto gràçie a-i contàtti con âtri pòpoli e coltûe che l'àn permìsso 'n inrichîse da región sótt'a-o pónto de vìsta da anpelografìco. Richéssa coscì abondànte ch'a l'êa za famôza a qualitæ de ûghe da Rivêa a-i ténpi do Petrarca o quæ, dedicando 'na löde a-i vìn de Çìnque Tære, o scrivéiva de cómme quésti foîsan superiôri a quélli da lezendâia Meroe. Sòn do 1500 i prìmmi riferiménti a di vitìgni specìfici, in particolâ a l'ûga gianchétta (Albarola). De l'inìçio de l'Eutoçénto sòn i prìmmi repertöi de variêtæ de ûga e di vìn prodûti in Ligùria, tra-i quæ sòn mensonæ ségge o Vermentìn che a Gianchétta, e into sécolo dòppo se ariviâ adreitûa a ciù ò mêno 600 vitìgni. Ànche a-a giornâ d’ancheu e condiçioîn anbientâli e do teritöio no consentan de coltivaçioîn estéizi in sce di gréndi terén, motîvo pe-o quæ a realtæ vitivinìcola da Ligùria a l'è costitoîa pe-a ciù pàrte da cantìnn-e de picìnn-e dimenscioîn e con de produçioîn in génere limitæ[1].

Vitìgni[modìfica | modìfica wikitèsto]

L’entrotæra lìgure o l'è formòu pe-a ciù pàrte da de zöne pìn de mónti e dónca a produçión vitivinìcola da Ligùria a l'è concentrâ sorviatùtto lóngo a fàscia costêa e sôlo in pàrte, dónde o foîse poscìbile, inte àree intèrne da región. E variêtæ de vitìgni ciù difûze sòn quélle a grànn-a giànca, in particolâ inte l’àrea centrâle e òrientâle, con quélle a grànn-a néigra che sòn concentræ inta pàrte òcidentâle da región.

Vitìgni a grànn-a giànca[modìfica | modìfica wikitèsto]

In rappo de Vermentìn
  • Vermentìn: o l'è 'n vitìgno coltivòu in tùtte e zöne vinìcole lìguri, óltre che in Sardégna e Toscànn-a. O vermentìn lìgure, ch'o l'intra a fâ pàrte de tùtte e DOC da región in vàrie perçentoâle, a prodûxe vìn fréschi, acìdoli, caraterizæ da 'n aröma minerâle (mascimaménte into Ponénte) e floreâle ò frutòu (into Levante).
  • Pigòu: vitìgno do pòsto, e in particolâ clone do Vermentìn, o l'è coltivòu inta Rivêa de Ponénte. O da di vìn fréschi, da-a bónn-a strutûa e co-în aröma piacevolménte minerâle e de èrbe aromàtiche.
  • Gianchétta zenéize: âtro vitìgno locâle coltivòu into tære zenéixi e into Górfo do Tigùlio, o carateriza i vìn giànchi da valàdda Ponçéivia, fréschi, acìdoli, frutæ e pöco corpôzi.
  • Bòsco: coltivòu into Levànte, o l'intra inte DOC Çìnque Tære e Çìnque Tære Sciachetrà.
  • Gianchétta: coltivâ ànche lê inta Rivêa de Levànte, a peu êse dêuviâ cómme ûga mésccia co-o Bòsco inte dôe DOC sórvia mensonæ.
  • Lumasìnn-a: coltivâ inte tære zenéixi e in quélle de Sànn-a
  • Moscâto: vitìgno coltivòu into nel Górfo do Tigùlio, o fâ pàrte da DOC Górfo do Tigùlio Moscâto.
  • Rollo: vitìgno coltivòu inte tære de Zêna.
  • Scimiscià: râro e antîgo vitìgno coltivòu inte l'IGT de Colìnn-e de Zêna.

Vitìgni a grànn-a néigra[modìfica | modìfica wikitèsto]

In rappo de Sangiovéize

Lìsta di vìn lìguri[modìfica | modìfica wikitèsto]

Vìn a Denominaçión de Òrìgine Controlâ e Garantîa[modìfica | modìfica wikitèsto]

Inta Ligùria no gh'è di vìn co-o màrco DOCG.

Vìn a Denominaçión de Òrìgine Controlâ[modìfica | modìfica wikitèsto]

Vìn a Indicaçión Giögràfica Tìpica[modìfica | modìfica wikitèsto]

Inta región Ligùria gh'è quàttro àree IGT[2].

  • Colìnn-e de Zêna (Giànco inte tipologîe normâle e co-o pesîgo; Rozòu inte tipologîe normâle e co-o pesîgo; Rósso inte tipologîe normâle e co-o pesîgo) prodûto inta provìnsa de Zêna[3].
  • Colìnn-e de Sànn-a (Giànco inte tipologîe normâle, co-o pesîgo e Pasîo; Rozòu; Rósso inte tipologîe normâle e Noêlo) prodûto inta provìnsa de Sànn-a[4].
  • Teràsse de l'Inperiéize (Giànco inte tipologîe normâle, co-o pesîgo e Pasîo; Rozòu; Rósso inte tipologîe normâle, co-o pesîgo Noêlo e Pasîo) prodûto inta provìnsa de Inpéria[5].
  • Ligùria de Levànte, scìnn-a-o 2011 dîto Górfo di Poêti ò Górfo di Poêti A Spézza[6] (Giànco inte tipologîe normâle e co-o pesîgo; Rozòu; Rósso inte tipologîe normâle, co-o pesîgo e Noêlo; Pasîo) prodûto inta provìnsa da Spézza[7].

Produçión[modìfica | modìfica wikitèsto]

Dæti[modìfica | modìfica wikitèsto]

A produçión de vìn in Ligùria a l'amonta a[2]:

  • Produçión totâle: 46.000 èttolîtri, di quæ o 79% sòn vìn DOP e o 9,2% IGT
  • Superfìcce a vìgna totâle: 1.535 ha
  • Vitigni pe grànn-a: Vitìgni a grànn-a giànca: 970 ha (65%), Vitìgni a grànn-a néigra: 540 ha (35%)
  • Vitigni ciù coltivæ: Vermentìn 350 ha (23%), Pigòu 20 ha (13%), Roséize 150 ha (10%), Gianchétta 80 ha (5%)

Zöne produtîve[modìfica | modìfica wikitèsto]

Ina vìgna a Finâ.

Partindo da èst, e dónca da-a Rivêa de Levànte, a prìmma zöna vinìcola ch'a se peu incontrâ a l'è quélla di Còlli de Lûni, àrea ch'a s'esténde scìnn-a-a provìnsa de Màssa-Caræa, in Toscànn-a. L’ûga a grànn-a giànca chi ciù comùn a l'è o Vermentìn, dêuviòu ségge in puréssa che pe-a produçión do Còlli de Lûni Giànco, a-o quæ s'azónze o Trebiàno Toscàn e âtre ûghe a grànn-a giànca. O Còlli de Lûni Rósso o l'è pe cóntra prodûto con Sangiovéize, Canaiolo Néigro, Çêxìn, Pollera Néigra e Cabernet Sauvignon.

A segoe pöi a zöna de Çìnque Tære, dónde o paizàggio o l'è tra-i ciù sugestîvi che se pêuan òservâ, co-i vignêti aciantæ inte ràpide còste di mónti in scê quæ sòn stæte realizæ de fàsce che chinan vèrso o mâ. I vìn de Çìnque Tære sòn prodûti co-e ûghe di vitìgni Bòsco, Gianchétta e Vermentìn, da-i quæ se òtegnan di vìn giànchi sécchi e o râro pasîo Sciachetrà, prodûto con de ûghe surmatûre lasciæ apasî in di locâli dæti de l'âia.

Ciù a òvest, e àree DOC da Valàdda Ponçéivia e do Tigùlio se distìngoan pe-i vìn prodûti con l’ûga Gianchétta zenéize, nómme locâle do vitìgno de l’Albarola.

A Rivêa de Ponénte a l'è caraterizâ da-a poduçión de vìn róssi, co-e ûghe di vitìgni Roséize, Ormeàsco (Dôçétto) e Çêxìn. O Roséize in particolâ o l'è o protagonìsta asolûto di vìn da DOC Dosàiga. Co-o Roséize se fan di vìn róssi frutæ e tanìn pöco agrescîvo, caraterizæ da 'na coloraçión ténoe e smorsâ, scìmile a quélla di vìn da Nebieu. L’Ormeàsco o l'è pe cóntra o protagonìsta da DOC de Pornàsce. Co-a mæxima ûga se fâ l’Ormeàsco Sciac-trà ascì, 'n vìn rozòu da no confónde co-o Sciachetrà de Çìnque Tære. O Vermentìn e o Pigòu sòn di vitìgni geneticaménte scìmili tra lô e caraterizan i vìn giànchi inta DOC Rivêa de Ponénte, in particolâ inte zöne conpréize tra-e çitæ de Sànn-a e de Inpéria[1].

Nòtte[modìfica | modìfica wikitèsto]

  1. 1,0 1,1 (IT) Liguria, in sce quattrocalici.it. URL consultòu o 1º lùggio 2021.
  2. 2,0 2,1 (ITZHENFRDERUES) Assovini - Liguria, in sce assovini.it. URL consultòu o 30 zùgno 2021.
  3. (ITZHENFRDERUES) Colline del Genovesato IGT, in sce assovini.it. URL consultòu o 30 zùgno 2021.
  4. (ITZHENFRDERUES) Colline Savonesi IGT, in sce assovini.it. URL consultòu o 30 zùgno 2021.
  5. (ITZHENFRDERUES) Terrazze dell'Imperiese IGT, in sce assovini.it. URL consultòu o 30 zùgno 2021.
  6. (IT) Golfo dei Poeti La Spezia o Golfo dei Poeti IGT, in sce quattrocalici.it. URL consultòu o 1º lùggio 2021.
  7. (ITZHENFRDERUES) Liguria di Levante IGT, in sce assovini.it. URL consultòu o 30 zùgno 2021.

Galerîa d'inmàgine[modìfica | modìfica wikitèsto]

Bibliografîa[modìfica | modìfica wikitèsto]

Vôxe corelæ[modìfica | modìfica wikitèsto]