Sâta a-o contegnûo

Ransci

44°09′19.3″N 8°15′47.2″E
Sta pagina chi a l'è scrita da Prìa
Da Wikipedia
(Rindirisòu da Ransi)
PR
 Sta pagina chi a l'è scrita da Prìa
Ransci
frasiùn geugrafica
Ransci – Veduta
Ransci – Veduta
Panuràmma da-u quartê de Dransciü
Localizaçión
StâtoItàlia Itàlia
Región Ligüria
Provìnsa Savuna
Comùn A Prìa
Teritöio
Coordinæ:44°09′19.3″N 8°15′47.2″E
Altitùdine150 m s.l.m.
Abitanti306[1] (2011)
Âtre informaçioìn
CAP17027
Prefìsso019
Fûzo oràrioUTC+1
Nomme abitantiranscìn, ransìn
Sànto patrónSan Benardu de Chiaravalle
Giórno festîvo20 agustu
Cartògrafîa
Màppa de localizaçión: Liguria
Ransci
Ransci
Wikidata · Info

Ransci (dîtu ascì Ransi[2], in italiàn Ranzi) a l'è ina frasiùn du cumǜn da Prìa, in-ta pruvinsa de Savùna, ch'a cunta 306 abitànti.[1] Fin a-u 1928 u l'êa cumǜn pe sö cuntu.

Dransciü, vistu da-u ciassâ da gêxa

A frasiùn a se tröva a mezza còsta, a-i pê du Ciapâ, cu-in territòiu strêtu e ch'u se lunga quêxi fin a-a simma du munte Carmu de Löa versu nord, mentre a meridiùn a segue a valle du riàn de Ransci. U versante de punénte u dâ sciü-u basìn du Ninbaltu e u fâ da spartiêgua tra e dùe valê u se tröva u Còlle Barbexin (427 m) a munte de cà du paîze. A levante, invêxe, u l'è separòn da-u cumǜn de Giüsténixe (e da-u basìn du Scaînciu) pe via da custêa du Ciapâ-Munte Cianuza (406 m). Fra e dûe valê u se tröva u cuscì dîtu Passu du Santu, ch'u ghe sajéva ligâ a tradisiùn du pasàggiu de San Martìn sciǜ l'ìzua Gainâa.

U töccu d'in gîu a-a fuxe du Riàn de Ransci u l'è stêtu pe de lungu tacòn a-u paîze e u vegne dîtu apuntu Maîna de Ransci, u resta tra mezzu Löa e A Prìa. U riàn, ch'u nàsce a levante da zôna dîta du Cariâ, a vàlle da frasiùn, u canpa fina l'êgua d'in âtru turénte: l'Arxêa (o riàn Crözu), ch'u scûre a-u de sutta da burgâ de Casélle, e a munte de sta chi u surca a zôna fra e Ciàzze Sécche (428 m) e u Ciapâ.[3] A l'estrêmu punente u se tröva invêxe u Briccu di Sinque Èrbi (206 m), a marcâ u cunfìn cun Löa.

Trê e sun e burghê prinsipâli da villa: Dransciü, Dranzü e E Casélle.[4]

  • Dransciü: u l'è u quartê ciǜ âtu de tütta a villa, dund'a se tröva a capeletta de Sant'Antoniu da Paduva.
  • Dranzü: u l'è u quartê dund'a se tröva a capeletta da Santìscima Cuncesiùn, scituòn ciǜ in bàssu de quéllu de primma.
  • E Casélle: a l'inbuccu du paîze rivandu da-a Prìa, üna de ciǜ antighe a vegnî mensönâ, chi a se tröva a gēxétta de Santa Lìbera.

Urìgine du numme

[modìfica | modìfica wikitèsto]

U numme Ransci segundu e ipôtezi avansê da-u prufesû Nino Lamboglia, porieva avêghe in urìgine pre-rumana, êpuca dunde, cun tütta prubabilitê, u se ghe daxéva stu numme a in scitu bén ciǜ grossu du paîze d'ancö. Pödâse che a paòlla a l'agge cumme urìgine u termine latìn Antion (dapö Antium e, pe azùnta de prefissu, Rantium), che però ciǜ tanti studiuzi i sun purtê a pensâ ch'u ne vegne d'in-te l'etê de mezzu.[5]

Poreiva, difêti, êssise evulüu da-a raìxe germanica Rand-, che, zuntandughe u süfissu -so, u furmiéva u termine Rand-so, pö trasfurmòn in Ranso e dapö in-ta furma plürale rêza Ransci[5], levòn che u prucessu de stabilizasiùn u u l'è pasòn fina pe di tupònimi ancùn latinizê, cumme Ranci.[6]

Preistòja e êpuca preumana

[modìfica | modìfica wikitèsto]

Misciǜ in-tu quaddru de l'Ingaunia de Levante, u territòiu u mustra segni de frequentasiùn avanti di rumèn. In-te sta primma fâze de stabilitê di insediaménti e l'êan bén tegnüe a mente e còlle, che e permetevan de stabilîse in-te 'na puzisiùn ch'a se puésse bén difende. Pe sta mutivasiùn a zôna tra mezzu Giüsténixe e Tuiàn a l'êa bén bén frequentâ.[7]

Pocu distante da-a villa u l'è u scitu da Rocca de Féne (ch'u resta sciü-u Trabichettu, d'in faccia a-e burghê ranscìne), frequentâ fra a fìn de l'etê du Brùnzu e l'inprinsìpiu de quélla du fêru.[8]

De seguitu a stu periudu chi furme de limitâ ürbanizasiùn e se cuntìnuan a espànde, cun l'evulusiùn de tècniche agricule e di scàngi ecunomichi versu a sitê d'Arbenga, capitâle da tribü di Lìgüri Ingàuni.

L'urganizasiùn de zône intèrne a l'êa bazâ sciü-a custrusiùn d'ina séie de castelê, scituê in puzisiùn duminànte. Fra i ezempi prinsipâli sparsi da Löa fin a Veéssu, quêxi a furmâ ina cadéna lungu a còsta, truvemmu quélli da Rocca de Féne e i cuscì dîti Castelê de Ransci.

Sti vilàggi picìn, nu guêi da-a distante rispettu a-e strutüe furtifichê, i l'êan furmê da mudeste abitasiùi, che cun tütta prubabilitê se sumegiavan a-e cazélle che ancùn ancö e se trövan spanteghê d'in gîu a-u Carmu, fêtu ch'u ne testimuniéva l'antighiscima tradisiùn.[7]

A interpretâ quantu scrîtu da-u Cottalasso, u pâ che fra i séi paîzi dêti a-e sciàmme in-ta cunquista de l'Ingàunia de Levante, u ghe rientriéva fina Ransci.[9]

Vista de Casélle

U cumensa cuscì u prucessu de rumanizasiùn da zôna, segnòn survatüttu da-a custrusiùn da Via Julia Augusta (incumensâ du 13 a.C.), de mòddu da culegâ Rumma cu-e növe têre cunquistê. Ransci u se mustrava dunca in cuntinuasiùn cu-e cumǜnitê de Giüsténixe e de Löa, vistu ch'u gh'êa ina mansio a-i pé da Rocca de Fene.

Ligâ a-u postu, dapö, a mansio du Pollupice, scitu ch'u se identificheéva cu-a Giüsténixe d'ancö: nu bezögna però pensâ a st'insediamentu cumme ina realtê cunpatta.

Vista a cunfurmasiùn da valâ du Scaînciu, strêta, tantu da êsse ciamâ Canùn, u nu gh'è stêtu e cundisiui pe sustegnî in grande svilüppu ürban. A l'è ascì sta chi a mutivasiùn ch'a l'ha purtòn a l'espansciùn di növi sciti, cumme u Müàssu de Ransci, dund'i scâvi fra i ànni '70 e '90 i l'han fêtu sciurtî di bazaménti ch'i fan pensâ a de antìghe müagge.

In-tu mêximu pòstu u l'è stêtu rinvegnüu pròpiu de tunbe rumane, dund'u l'è vegnüu föa de munêe de êpuca inperiâle e ascì in urna pe-e sénne.

A cavallu fra Setteséntu e l'Öttuséntu, a-u Vicâiu, senpre d'in gîu a-u Müàssu, u l'è stêtu truvòn quattru framenti de marmu cu-e incixùi "d.m. ulpius, sacrum vriae, m.anae ncte x.iii, bili hus frt p.c.", insémme a in cunscisténte repertôiu de munêe de periudi despaéggi, da quéllu di giuliu-claudi fin a-a tarda etê inperiâle.[10]

Se in-te l'âtu mediuevu u se va aprövu a-i fêti da cumǜnitê de Giüsténixe, u l'è du 1263, chu gh'è 'na mensciùn véa e pròpia di castelê ranscìn, in-t'in scrîtu ligòn a l'investitüa, in-te Löa, de Ubertu Doja. Pâ che in papê ciǜ antìgu (1212), fra l'âtru, u mensönava tantu u Müàssu quantu a burgâ de Casélle, ma pe vegghe a furmasiùn de chè d'ancö u se dêve spētâ ancùn quarche séculu.[5]

Da l'inpiantu de burghê e sun cêe e urìgini medievâli, vistu ch'e se trövan in linea cun quélle ch'e l'êan e stradde a munte, foscia ancùn de primma, ch'e l'han pé da bun infruensòn a sö cunfurmasiùn. Du seculu XIII u gh'è stêtu fina l'intrâ da cumǜnitê de Giüsténixe sutta a-u Marchezòn du Finâ, cun l'inpegnu cuntinuu de Enricu II Du Carettu, e cuscì u ghe finisce fina a villa de Ransci.

U l'è in-te stu moddu chi che l'ecunumìa du postu a vansa, cu-in cangiaméntu in-te pruprietê agricule, pe-a ciǜ pàrte lighê a-i rammi da famìggia Rembado.

U dumìniu di Du Carettu però u l'è scentòn in-te l'avrî du 1448, aprövu de lungu a-a fin du cuntrollu da cumǜnitê de Giüsténixe, cun l'uperasiùn guidâ da-u capitàn zenéze Peu Freguzu.[11]

Da quantu cögîu da Agustìn Giüstinén, in-ti sö anê da Repübbrica de Zena u se sa che du 1530 a villa a cuntava quaranta föghi. Tra e funte, du 1540, u batêximu in San Giuànni u Batìsta in-te Löa, d'in matéttu de Villa Ranzi, tüttavia, l'üna cumme l'âtra dêta e saiévan vegnüe de doppu a-u primmu muméntu de agregasiùn ürbâna.

Cun l'evulusiùn de tècniche argicule a se spande a cultivasiùn de l'oîvu, ch'a vegne de cuntu pe l'ecunumìa tantu de Giüsténixe quantu de Ransci.

U l'è pròpiu stu fenomenu ch'u porta a l'espansciùn de chè fra u Sinqueséntu e u Seiséntu, ch'u ghe da a cunfurmasiùn de villa, in-tu sensu de insediamentu avèrtu, sensa müagge difenscìve. Insémme a sta côsa chi u se rìva ascì a 'n prugrescivu destacaméntu da-a matrixe de Giüsténixe, vistu che via via a sciòrte a guagnâ ina mazû indipendénsa.

Vista da ciàssa de Dranzü

U se riva dunca a-a dumanda de separasiùn pe-a furmasiùn du cumǜn da-a parte, fêtu ch'u passa pe mézzu de l'istitusiùn da Parocchia de San Benardu, destacâ da quélla de San Michê du 1615. U truncaméntu u nu dev'êsse imaginòn cumme nettu fra e due cumǜnitê, ma cumme in prucessu ch'u l'è andêtu avanti in-ti anni e ch'u l'ha razuntu u sö màscimu cu-a dumanda e a mediasiùn di scindacatûi zenezi Gerolamo Serra e Gerolamo Invrea, ch'i l'han inviòn in papê a-i 18 zügnu du 1676 a-u Senâtu de Zena.[12]

A-i 21 de lüggiu de quell'annu i vegnan mandê i atti üfisiâli du destaccu, doppu tütti du incuntri pe fissâ tantu i cunfìn quantu u pagaméntu de tàsce e di puffi ciantê, ch'i se sun tegnüi fina cu-a mediasiùn du pudestê da Prìa.

Cu-u Setteséntu a cumensa u fenomenu de migrasiùn di ranscìn versu a culònia ingléze de Gibiltêra, vistu a furtüna ch'i l'axevan fêtu i primmi "pelegrìn", ch'i l'êan da famìggia di Rembado. I traffeghi di ranscìn a Gibiltêra i van a crésce e i früttan pe tüttu u XVIII seculu, cuncentrê in-tu quartê da Calata.[13]

Etê cuntenpuranea

[modìfica | modìfica wikitèsto]

Cu-a Revulusiùn franséze u territòiu u vegne tucòn da-e cunseguénse da Batàggia de Löa (1795). In-tu specificu u se parla da batàggia de Ransci, scuntru militâre avegnüu du 1798, ch'u l'ha avüu cumme teâtru u Briccu di Sinque Èrbi, in-ta parte ciǜ a punente du cumǜn. L'epizodiu u l'ha vistu cunfruntâse in gruppu de vuluntari ranscìn fedêli a l'apena nasciüa Repübbrica Ligüre cun in cuntingente piemuntéze, cu-a vitôia di primmi.[14]

A seguî u l'è capitòn l'anesciùn da Repübbrica a l'Inperu Franséze (1805), che sutta a stu chi u mantegne u tìtulu de cumǜn, parte du cantun da Prìa e du Sircundàiu de Savuna, drentu au Dipartimentu de Muntenötte. De düâ a-u quantu cürta, l'esperiensa a se cunclüdde cu-u Cungressu de Vienna e a Restaurasiùn (1814-1815).

A Lìgüria a vegne dunca purtâ sutta a-u cuntrollu piemuntéze, e cun lê Ransci a vegne parte da Pruvinsa d'Arbenga. Du mêximu periudu l'ecunumìa a razùnze in növu svilüppu, a-u ciǜ in-tu cumèrciǜ de l'öiu, che però u nu sciurtìva du tüttu a sudisfâ i bezögni de famigge ranscìne a parte sta côsa chi, a pupulasiùn a nu viveva in grandi dificultê ecunomiche, tantu che nu se verifican grandi epizòdi de migrasiùnversu e Americhe.

Segundu e statistiche fransezi, difêti, i abitanti du cumǜn i l'êan 322, dêtu ch'u resta in linea a-e indagini de doppu (311 abitanti du 1875).

Se asciste dunca a l'aumentu de l'alevamentu versu a fin du seculu e a in grande fenomenu de alienasiùn di terén cumǜnâli, spanteghê d'in gîu a-a lucalitê de Funtanasse. Sti chi divizi in lòtti, sun stêti vendüi a-a ciǜ parte de famigge ranscìne, ch'e sfruteràn ben ben sti tòcchi fin a-u segundu doppu guèra, cumme testimuniòn ascì da-a presensa de 'na lunga série de cabànne.

Pe fâ frunte a-e necesitê d'êgua tantu de fàsce quantu de l'abitòn, in-tu 1926 vegne custruìa ina cundòtta de sette chilòmetri ch'a sfrütta e surgenti du Zuvu, grassie a'n gruppu de cuntadìn ch'i se n'êan fêti càregu.[15]

Di inissi du seculu XX i sun i travaggi du stradun Ransci-A Prìa, incumensê cun l'apaltu du 29 de dixenbre du 1909. Cu-a guêra u cumǜn de Ransci u l'ha otegnüu a puscibilitê de döveâ di prexunêi da l'Ungaîa, da l'Àustria, da-a Germània e nu sulu, cumme lavuratûi, e dunca l'òpera a s'è inandiâ. Inaugurâ du 1919, a-i 24 de zügnu, cumme rigordòn da 'na tàrga a-a memòia di prexunêi chi inpieghê, ün de sti chi, sèrbu, vittima d'ina mìna scciunfâ.[16]

U cartéllu de Via Balzi, Dranzü

Ürtimu scindicu du cumǜn autònumu u l'è stêtu Bartolomeo Balzi, mentre, cu-u periudu fascìsta vegne numinòn u pudestê José Rembado, primma che a-i 25 de zenâ du 1929 u entrasse in vigûre u decrêtu emanòn in precedensa (1928), ch'u ne fissava a supresciùn e l'acurpamentu a quéllu da Prìa.[17] Se rinforsa dunca u Circulu Giovane Ranzi, ch'u l'existeva zà da-u 1919, fin a quande nu ven seròn da-u fascismu (1936), pe vegnî turna creòn du 1946, pigiandu cumme sêde a veggia cà cumǜna.[18]

Cu-a Segunda guèra mundiâle u gh'è stêtu trê vittime ranscìne: Bertumê Rembado, capitàn da Maîna Italiâna, Giacumu Vignola e Giacumu Ruveta.[19] Du 1946 l'ingressu in-ta Repübbrica Italiâna, de lungu sutta a-A Prìa, mentre a-u 1970 a remunta a custrusiùn de l'autustradda A10, ch'a l'è andêta a tucâ ina gran parte territòiu.[18]

Evulusiùn demugrafica

[modìfica | modìfica wikitèsto]

Abitanti censìi[n. 1]

L'ecunumìa du paîze a l'è pe a ciǜ parte ligâ a l'agricultüa, cumme du rèstu u sücedde da séculi: zà in-ti tenpi passê ben cunusciüu u vìn chi fêtu, survatüttu u Nustralìn e u Vermentìn, curtivòn in-te fàsce terassê.[35][36] Âtru sustegnu quéllu dêtu da-a prudusiùn de l'öiu, vendüu in-te zône d'in gîu, cumme in-te Löa e a-A Prìa.

Posti de interesse

[modìfica | modìfica wikitèsto]

Architetüe religiuze

[modìfica | modìfica wikitèsto]
  • Gêxa de San Benardu Abâte: sêde da parocchia da villa, ch'a se tröva a-a mitê fra e prinsipê burghê. Tiâ sciǜ d'in gîu a-u 1530 l'è stêta mensciunâ pe-a prìmma otta du 1554, pe via da cögîa de tàsce sciü-i parmuei da inviâ a Rumma.[37] L'è invêxe du 1582 che se ha a vìxita apustolica du véscu arbenganéze Luca Fieschi, ch'u ne furnìsce in quaddru di travaggi ch'a gêxa g'axeva bezögnu, mentre in-tu 1585 u Mons. Mascardi u ne dà ina meggiu descrisiùn de l'edifissiu. Erezüa a paruchiâle in-tu 1615, sutta a guìdda de Don Sasso, a l'è stêta dapö ristrutüâ. A faciâ l'è delimitâ da de finte culònne e a se mustra a capànna, diviza in urizuntâle da 'na curnixe. In-te l'urdine mazû se dröve in barcùn quadrilubòn. Se tratta de 'na strutüa cun sulu ina navâ de ciànta retangulâre, cu-u presbitéiu arsòn rispettu a l'âula. Chi se tröva l'atâ de marmu cuuròn surmuntòn da-u dipintu ch'u rafigüa u santu.[38]
  • Ātôiu da Madònna da Néve: a-u fiàncu da gêxa, l'è ascì cunusciüu cu-u numme de ātôiu di disciplinê, in quantu séde da lucâle cungréga. Pödâse ch'u ségge stêtu a-u prinsìpiu dedicòn a San Benardu, primma de l'edificasiùn da gêxa d'ancö, püe se nu ghe sun funti següe a testimuniâlu. In-ti ànni u l'è stêtu ugèttu de dimustrasiùi de devusiùn da parte di ranscìn, cun inpurtanti dunasiùi, cumme quélla du 1731 fêta da Bernardo De Vicenzi, che a l'ha inandiòn pe sö vuluntê a tradisiùnâle prucesciùn versu a capella de San Martìn (Giüsténixe).[39]
  • Capella de l'Imaculâ Cuncesiùn: a l'è a capélla du quartê de Dranzü, custruìa fra u 1750 e u 1752, pe vuluntê di frê Rembado, vista a prumessa fêta dürante in pelegrinàggiu a Rumma. L'edificasiùn da capélla a l'ha vistu a partecipasiùn vuluntaria de tütta a cumǜnitê ranscìna, mentre mestru de l'òpera u l'êa Antonio Giuseppe Fantoni. In-ti ànni de dòppu, a seguitu da bêga ligâ a-u còstu di travaggi, a famìggia Rembadu a l'ha utegnüu u giüspatrunòn, in cangiu de rende a pupulasiùnranscìna lìbera de döveâ a capella, versandu ascì in cuntribüu de duemìlla lìre a l'ànnu. A nasce dunca in-tu 1770 a Capelanìa Rembado, destinâ a mantegnì a sö funsiùn fin a-a supresciùn du cumǜn (1928).[40]
  • Capella de Santa Lìbera: se tröva in-ta lucalitê de Casélle, a l'è stêta fundâ in memôia da santa ch'a l'axeva fundòn in munastê di benedetìn a Còmmu, ben atìvi in-tu territòiu da Giüsténixe medievâle. Pâ tüttavìa che a custrusiùn da gēxétta u segge stêtu influensòn nu tantu da sti chi, quantu da-u svilüppu rüstegu da burgâ, côsa ch'a l'ha purtòn a necesitê da prezensa d'in sentru religiuzu. A nu l'è ben cêa a dêta da sö fundasiùn, scicumme a vegne mensciunâ sulu du 1701. Ingrandìa du 1735 e benedìa du 1737, a l'ha razuntu a furma atuâle, cun in âula squadrâ e u presbitériu arsòn rispettu a-u restu da pavimentasiùn. Surva a l'atâ truvemmu a stàtua da santa, mentre in-ta faciâ, surva a-a pòrte d'intrâ, in afrescu rizalente a-u 1890, òpera d'in sertu Ranise.[41]
  • Capella de Sant'Antôniu da Paduva: a l'è a capélla de Dransciü, nasciüa da-a dunasiùn de famìgge ranscìne emigrê a Gibiltêra e in Spàgna, fêta du 1747, restâ incunpiüa pe quêxi sent'anni, a l'è stêta benedìa e averta au cültu du 1862. L'è ina capeletta a 'na sula navâ, da-a faciâ intunacâ che in-ta parte in sìmma a mustra ina curnìxe a lünétta, che drentu l'ha in ruzùn picìn. A-i làtti dui barcui devusiunâli e a curnixe dêta da de finte culònne.[42]
A Capélla de San Bastiàn a-i Gàzzi
  • Capella de San Bastiàn: a l'è in-ta lucalitê di Gàzzi, scituâ in sìmma a-a culîna ch'a porta u mêximu numme. De antìga fundasiùn, pödâse ch'a segge stêta edificâ dai muneghi benedetìn, ch'i vegnivan da l'Abasia de San Pê in Varatèlla che chi i l'axevan ciantòn i sö oîvi. Ina resente canpàgna de scâvi a l'ha ripurtòn a-a lüxe e tràcce de müàgge de sustegnu ch'e e rezevan u sagròn da gêxa, datê di prìmmi séculi de l'etê de mézzu. Stu fêtu u testimònia cumme a gēxétta a ségge stêta u ciǜ antìgu sentru religiuzu de Ransci.[43] A capella che veghemmu ancö a l'è de edificasiùn sinquesentesca, sciü-a bâze de quélla presedente, foscia a prutesiùn da-a pèste. Danegiâ da-u tarantantàn du 1878 a vén restaurà, cun l'inbucamentu de müàgge interne se perdan ascì i nicci ch'i i l'uspitavan e stàtue o i afreschi ascì de San Fabian. A strutüa che se vegghe aù a l'è de cunfurmasiùn squadrâ e a 'na sula navâ cuvèrta cun òtta a butte. U de föa u l'è caraterizòn da ina òtta ascì lê, ch'u se inèsta sciü-a faciâ e ch'u cuntegne i dui barcùi lateràli e, in simma a-a porte l'afrescu de San Bastian.[44]

Architetüe sivìli

[modìfica | modìfica wikitèsto]
U Gunbu de Dranzü
  • A veggia cà cumǜna: sêde du Circulu "Giovane Ranzi", a se tröva in-ta ciàssa de derê a-a gêxa, cuncèssa in üzu da-u cumǜn da Prìa a partì da-u 1946.
  • Gunbu du XV seculu: a Dranzü u se tröva in ezempiu de antigu gunbu pe franze e oìve, restrutüròn du 2003 da-u Circulu Giovane Ranzi e vixitabile sciü prenutasiùn.[45]

Dialettu ranscìn

[modìfica | modìfica wikitèsto]
U mêximu argumentu in detàggiu: Dialéttu priéze.

U dialettu parlòn in te quéstu paìze u fà parte du gruppu Ligüre de séntru-punénte, scimile a-a parlâ priéze e dunca influensòn da-u lìgüre sentrâle.

  • Chi u nu sa travagiâ, ch'u vagghe a Ransci che u ghe mustriâ.
  • Quélli de Ransci, i sun quaranta e i se mangiévan 'na soma giànca; ma se u nu fusse pe i sö vixìn, i se mangiévan ascì u bastu e u curbìn.[46]
  • Festa de San Benardu: a l'è a festa patrunâle da villa, ch'a se selebra d'in annu in annu a-i 20 d'agustu, cu-a tradisunâle méssa in-ta paruchiâle e a prucesciùn da cungrega di disciplinê.[47] In ucaxùn da cumemurasiùn di 850 ànni da-a mòrte du santu, du 2003, a l'è stêta fêta ina selebrasiùn speciâle, cu-a partecipasiùn fina de âtre cungréghe da zona e a prezensa di scindichi da Vaâ du Maémua.[48]
  • Festa da Madonna da Néve: festa ch'a se tegne a-i prìmmi d'agustu, in-te l'ātôiu di disciplinê.
  • Festa de l'Imaculâ Cuncesiùn: festa a Dranzü, pe-u Corpus Domini a se realizza l'insciuâ, cu-e cunpuzisiùi de sciùe che e van a decurâ e ciasse e e stradde du paìze, a st'ativitê u l'è culigòn u cunsursu "A Stélla de Ransci", cu-u prémiu a-a ciǜ bèlla.[45]
  • Festa de Santa Lìbera: in-ta ciàssa da burgâ de Casélle, se tegne a festa da santa, a-a segunda dumenega de setenbre.
  • Festa de Sant'Antoniu: festa a Dransciü, a-i 13 de zügnu, cu-a messa in-ta capélla.
  • Festa de San Bastiàn: se selebra quìnta dumenega doppu Pasqua, cu-a méssa in-ta gêxa di Gàzzi.
  • L'incantu: manifestasiùn ch'a se tegne a-i Santi e a cunsciste in-ta vendita a l'àsta di prudòtti da têra (vìn, öiu, sücche, funzi...) da parte di paizèn riguruzamente in-tu dialéttu du pòstu, in frunte a-u sagròn da paruchiâle.[49]
  • Sagra du Nustralìn: Sàgra canpestre ch'a se tegne tütti i ànni sciü-a culìna da frasiùn, in-ta setemàna primma de mezz'agustu, dedicâ a-u vìn Nustralìn e urganizâ da-u Circulu "Giovane Ranzi".[50]
  • I birê de Offenburg: A setemàna de doppu mezz'austu se tegne u binelàggiu fra A Prìa e a sitê de Offenburg (Germània), cun piàtti tipichi da tradisiùn de l'ün e de l'âtru paìze, a cüa du Circulu "Giovane Ranzi".[51]

Vie de cumǜnicasiùn

[modìfica | modìfica wikitèsto]

Ransci a l'è culegâ cu-a sêde du cumǜn cu-u Stradun (Via Ransci), che se ghe inestan e stradde a partì da-a Maîna de Ransci (Viale Riviera), da-a stasiùn feruviâria e da l'àrgine du Maémua (Via da Curnixe). Vixin a l'abitòn u se tröva fina u caséllu da Prìa sciü l'autustradda A10. Tradisiunalmente, invexe, e vie de cumǜnicasiùn e l'êan quàttru: de Cian Boscu (versu A Prìa), da Cà da Còsta (versu Löa), di Zuvi (versu Bardenéi) e di Müàzi (versu Giüsténixe).[52]

Nòtte a-u tèstu
  1. ↑ 1861: pupulasiùn rexidente, quélla prezente a l'êa de 312 persune[20].
    1871: pupulasiùn prezente[21].
    1881: pupulasiùn rexidente; quélla prezente a l'êa de 311 persune[22].
    1901: pupulasiùn rexidente; quélla prezente a l'êa de 274 persune[23].
    1911: pupulasiùn rexidente; quélla prezente a l'êa de 260 persune[24].
    1921: pupulasiùn rexidente; quélla prezente a l'êa de 262 persune[25].
    1931: pupulasiùn rexidente; quélla prezente a l'êa de 269 persune[26].
    1936: pupulasiùn rexidente[27].
    1951: pupulasiùn rexidente[28].
    1961: pupulasiùn rexidente[29].
    1971: pupulasiùn rexidente[30].
    1981: pupulasiùn rexidente[31].
    1991: pupulasiùn rexidente[32].
    2001: pupulasiùn rexidente[33].
    2011: pupulasiùn rexidente[34].
Nòtte bibliugrafiche
  1. 1 2 (IT) A frasiun de Ransci in-tu cumün da Prìa, in sce italia.indettaglio.it. URL consultòu l'8 agòsto 2023.
  2. ↑ (LIJ, IT) Angelo Gastaldi, Nummi de sittè, paisi e lucalitè, in De tüttu in po', Arbenga, Edizioni del Delfino Moro, 1996, p. 121.
  3. ↑ Reticulu idrugraficu du cumün da Prìa (PDF), in sce pianidibacino.ambienteinliguria.it.
  4. ↑ Ransci, a stoja, in sce ranzi.it.
  5. 1 2 3 (IT) R.Rembado, Alle origini di Ranzi, in La Villa di Ranzi e il suo territorio, Arbenga, Tipolitografia Bacchetta, 1996, p. 56.
  6. ↑ (IT) R.Rembado, I Castellari di Ranzi, in La Villa di Ranzi e il suo territorio, Arbenga, Tipolitografia Bacchetta, 1996, p. 16.
  7. 1 2 (IT) R.Rembado, I Castellari di Ranzi, in La Villa di Ranzi e il suo territorio, Arbenga, Tipolitografia Bacchetta, 1996, p. 17.
  8. ↑ (IT) Rocca delle Fene-Monte Trabocchetto (insediamento fortificato), Ministêu di Bén cultürê. URL consultòu o 30 lùggio 2023.
  9. ↑ (IT) Giuseppe Cottalasso, CAPO IX. Di quanti Paesi fosse composto il Contado della Città d'Albenga, e come Essa, ne abbia acquistato il Dominio, in Saggio storico sull'antico ed attuale stato della città di Albenga compilato da Giuseppe Cottalasso avvocato, Zena, Stamperia delle Piane, 1820, p. 159.
  10. ↑ (IT) R.Rembado, La mansione romana di Pullopice, in La Villa di Ranzi e il suo territorio, Arbenga, Tipolitografia Bacchetta, 1996, p. 28.
  11. ↑ Giustenice:Luglio Medievale 2018, Giustexine, Circolo Culturale Jus Tenes, lûggio 2018.
  12. ↑ (IT) R.Rembado, Il comune, in La Villa di Ranzi e il suo territorio, Arbenga, Tipolitografia Bacchetta, 1996, pp. 93-104.
  13. ↑ (IT) R.Rembado, L'emigrazione verso Gibilterra, in La Villa di Ranzi e il suo territorio, Arbenga, Tipolitografia Bacchetta, 1996, pp. 131-135.
  14. ↑ (IT) R.Rembado, La battaglia di Ranzi, in La Villa di Ranzi e il suo territorio, Arbenga, Tipolitografia Bacchetta, 1996, pp. 136-143.
  15. ↑ (IT) R.Rembado, Vicende contemporanee, in La Villa di Ranzi e il suo territorio, Arbenga, Tipolitografia Bacchetta, 1996, pp. 148-157.
  16. ↑ (IT) R.Rembado, La strada Ranzi-Pietra (U Stradun), in La Villa di Ranzi e il suo territorio, Arbenga, Tipolitografia Bacchetta, 1996, pp. 157-163.
  17. ↑ (IT) Rêgiu decrêtu di 6 de dixenbre du 1928, in sce normattiva.it. URL consultòu o 20 òtôbre 2023.
  18. 1 2 (IT) R.Rembado, Ranzi frazione di Pietra Ligure, in La Villa di Ranzi e il suo territorio, Arbenga, Tipolitografia Bacchetta, 1996, pp. 165-167.
  19. ↑ (IT) R.Rembado, I caduti delle due guerre mondiali, in La Villa di Ranzi e il suo territorio, Arbenga, Tipolitografia Bacchetta, 1996, p. 168.
  20. ↑ (IT) Statistica del Regno d'Italia, Censimento generale 31 dicembre 1861 (PDF), Firense, Tipografia letteraria e degli ingegneri, 1865, p. 124.
  21. ↑ (IT) Ministero di agricoltura, industria e commercio: ufficio centrale di statistica, Popolazione prezente ed assente per comuni, centri e frazioni di comune: censimento 31 dicembre 1871 (PDF), Vul. I, Rumma, Stamperia Reale, 1874, p. 165, tôa I.
  22. ↑ (IT) Ministero di agricoltura, industria e commercio: ufficio centrale di statistica, Censimento della popolazione del regno d'Italia al 31 dicembre 1881 (PDF), Vul. I, Pt. I, Rumma, Tipografia Bodoniana, 1883, p. 159.
  23. ↑ (IT) Ministero di agricoltura, industria e commercio: direzione generale della statistica, Censimento della popolazione del regno d'Italia al 10 febbraio 1901 (PDF), Vul. I, Rumma, Tipografia Nazionale di G. Bertero e C., 1902, p. 164.
  24. ↑ (IT) Ministero di agricoltura, industria e commercio: direzione generale della statistica e del lavoro, Censimento della popolazione del regno d'Italia al 10 giugno 1911 (PDF), Vul. I, Rumma, Tipografia Nazionale di G. Bertero e C., 1914, p. 236.
  25. ↑ (IT) Presidenza del consiglio dei ministri: istituto centrale di statistica, Censimento della popolazione del regno d'Italia al 1° dicembre 1921 (PDF), Vul. V, Rumma, Tipografia Nazionale di G. Bertero e C., 1926, p. 8, tôa 1.
  26. ↑ (IT) Istituto centrale di statistica del regno d'Italia, VII censimento generale della popolazione: 21 aprile 1931-IX (PDF), Vul. II, Pt. I, Rumma, Tipografia Operaia Romana, 1933, pp. 234-235.
  27. ↑ (IT) Istituto centrale di statistica del regno d'Italia, VIII censimento generale della popolazione: 21 aprile 1936-XIV (PDF), Vul. II, Fasc. II, Rumma, Tipografia Ippolito Failli, 1937, p. 10, tôa II.
  28. ↑ (IT) Istituto centrale di statistica, IX censimento generale della popolazione: 4 novembre 1951 (PDF), Vul. I, Fasc. 32, Rumma, Soc. Abete, 1956, p. 19, tôa II.
  29. ↑ (IT) Istituto centrale di statistica, 10° censimento generale della popolazione: 15 ottobre 1961 (PDF), Vul. III, Fasc. 9, Rumma, 1964, p. 20, tôa II.
  30. ↑ (IT) Istituto centrale di statistica, 11° censimento generale della popolazione: 24 ottobre 1971 (PDF), Vul. III, Fasc. 7, Rumma, 1974, p. 19, tôa II.
  31. ↑ (IT) Istituto centrale di statistica, 12° censimento generale della popolazione: 25 ottobre 1981 (PDF), Vul. III, Fasc. 7, Rumma, 1986, p. 23, tôa II.
  32. ↑ (IT) Istituto nazionale di statistica, 13° censimento generale della popolazione e delle abitazioni: 20 ottobre 1991 (PDF), Fasc. Savona, Rumma, Istituto poligrafico e zecca dello stato, Agustu 1993, p. 226, tôa 6.3.
  33. ↑ (IT) Istituto nazionale di statistica, 14° censimento generale della popolazione e delle abitazioni: 21 ottobre 2001, Fasc. Savona, Rumma, System Graphic S.r.l., Dixenbre 2005, p. 119, tôa 3.3.
  34. ↑ (IT) La Frazione di Ranzi, in sce italia.indettaglio.it. URL consultòu o 1º zenâ 2025.
  35. ↑ (IT) Ma a l'êa a Prìa a capitâle du vermentìn, in sce trucioli.it. URL consultòu o 12 agòsto 2023.
  36. ↑ Giacomo Accame, Pietra Ligure com'era... (con album fotografico) Storia, dialetto, folclore, tradizione, A Prìa, Centro Storico Pietrese, 1980, pp. 15-16-17.
  37. ↑ (IT) R.Rembado, La parrocchia, in La Villa di Ranzi e il suo territorio, Arbenga, Tipolitografia Bacchetta, 1996, pp. 79-92.
  38. ↑ (IT) A gêxa de San Benardu, in sce beweb.chiesacattolica.it. URL consultòu o 12 agòsto 2023.
  39. ↑ (IT) R.Rembado, La Parrocchia, in La Villa di Ranzi e il suo territorio, Arbenga, Tipolitografia Bacchetta, 1996, p. 84.
  40. ↑ (IT) R.Rembado, La Cappellania Rembado, in La Villa di Ranzi e il suo territorio, Arbenga, Tipolitografia Bacchetta, 1996, pp. 124-129.
  41. ↑ (IT) A Capella de Santa Libera, in sce beweb.chiesacattolica.it. URL consultòu o 12 agòsto 2023.
  42. ↑ (IT) A capella de Sant'Antôniu, in sce beweb.chiesacattolica.it. URL consultòu o 12 frevâ 2023.
  43. ↑ (IT) R.Rembado, San Sebastiano, in La Villa di Ranzi e il suo territorio, Arbenga, Tipolitografia Bacchetta, 1996, pp. 73-76.
  44. ↑ (IT) A Capella de San Bastiàn, in sce beweb.chiesacattolica.it. URL consultòu o 22023-08-12.
  45. 1 2 (IT) A stélla de Ransci, in sce ranzi.it. URL consultòu o 12 agòsto 2023.
  46. ↑ (LIJ, IT) Giacomo Accame e Giulia Petracco Sicardi, Dizionario pietrese, Sànn-a, Centro Storico Pietrese, 1981, p. 13.
  47. ↑ (IT) Eventi a Ransci, in sce ranzi.it. URL consultòu o 12 agòsto 2023.
  48. ↑ (IT) A festa de San Benardu, 850eximu aniversâiu da-a morte du santu (2003), in sce ranzi.it. URL consultòu o 12 agòsto 2023.
  49. ↑ (IT) Halloween, nu gràssie, a Ransci u se festezza l'Incantu, in sce ivg.it. URL consultòu o 12 agòsto 2023.
  50. ↑ (IT) Sagra du Nustralìn, in sce ranzi.it. URL consultòu o 12 agòsto 2023.
  51. ↑ (IT) I birê de Offenburg, in sce ranzi.it. URL consultòu o 12 agòsto 2023.
  52. ↑ (IT) Goffredo Casalis, Dizionario geografico-storico-statistico-commerciale degli stati di S. M. il re di Sardegna, Vol. 16, Turìn, Gaetano Maspero e G. Marzorati, 1847, pp. 134-135.

Âtri prugètti

[modìfica | modìfica wikitèsto]
Estræto da "https://lij.wikipedia.org/w/index.php?title=Ransci&oldid=266538"