Sâta a-o contegnûo

E doue bessoune

Azónzi conligaménti
Sta pagina chi a l'è scrita in arbenganese
Da Wikipedia
(Rindirisòu da E doue Bessoune)
AR
 Sta pagina chi a l'è scrita in arbenganese sitadìn
U punte de San Giuànni in scia Siagna

E doue bessoune (E due binele) a l'è ina cumpusisiùn puetica scrita dau Rebuffel Pons in figùn, inta va(r)ietè de Munsu e Escragnolles.

Stu cumpunimèntu lì u l'è stètu scritu dau Rebuffel Pons, in cuntadìn cu'a pasciùn pe'a puesìa. Intu detaju, E doue bessoune a l'è stèta scrita sciü dumanda de di mèmbri da Société des lettres, sciences et arts des Alpes-Maritimes ch'i l'axevan lezüu l'âtru travàiu du Pons, u puema liricu La Siagne, che in sce dexe canti u ghe n'ha dùi in figùn. Alantu(r)a i l'axevan ciamàu a l'autù quarche növa strôfa da pübbricà in sci anâli da sucietè, tantu pe' l'interèsse pe'a lenguistica lucâle che pe'a "sto(r)ia idrulògica d'ün di sciti ciü süpèrbi de Arpi Ma(r)ittime"[1].

Stu scritu, ch'u manca inti stüddi du Paul Roux in sciu figùn scicumme ch'u nu u cunusceva, u g'ha inta prefasiùn de infurmasiùi biugrafiche in sce l'autû, u(r)igina(r)iu du casâ derucàu de Figueriet, intu cumün d'Escragnolles, dund'u staxeva ancù, int'ina bastide isulâ, pe' dedicâse a travajà a tèra[1][2].

A vivagna du Garbou, dunde l'ègua a sciorte d'intu teren pe' dà imprinsippiu a ina ramma da Siagna

E doue bessoune, cuscì cumme l'âtru scritu du Pons, a l'è dedicâ au sciümme Siagna, ch'u nasce intu terito(r)iu du cumün d'Escragnolles e, segundu u cumpunimèntu, u tröva d'u(r)igine inte due vivagne ch'e vegnen persunifichèi dae binele Lerida e Bellariba, ch'e dan u numme aa puesìa. Ste lì e sun dite e fìe di Sourçadour e da Roca dou Garbou, dui sciti dund'e se trövan e vivagne du sciümme, e inte strôfe de dòppu a l'è cuntâ a bü(r)a ch'a ghe munta au passaggiu d'in tèmpu(r)âle e de l'ègua ch'a vegne turna ciôma aa sò fìn. A l'ürtimu, l'autû u cunta de l'impurtansa du sciümme pe'e gènte d'alantu(r)a, cu'i sò üsi, e de növe custrusiùi, punti e ciüse, ch'u se gh'é(r)a frabicàu de quelli tèmpi[3].

Sta puesìa a l'è stèta pübbricâ inti anâli cumme scrita da l'autû, in "orthographe figone originale", e a l'é(r)a stèta pensâ pe' müxica, da rènde in sce l'a(r)ia de C'était un capitaine o de Partant pour la Syrie, in ìnnu di tèmpi du Segundu Impe(r)u[4].

Pe'a lengua duve(r)â, cumme pe' La Siagne u gh'è in sèrtu interèsse ch'u ne vegne daa buna lunghessa du tèstu, ma, tantu dau puntu de vista lete(r)a(r)iu che pe'a quantitè de infruènse gallurumanse, de ciü che inta Parabula du fiö larghé tradüta in moussencou du 1807, a nu l'è ch'a gh'agge gua(r)i de va(r)û. De ciü, u muntà de infurènse u pu(r)ea vegnìne tantu da in'evulusiùn du parlâ inte stu sènsu, ch'u rivava vèrsu a fìn da sò vitta, che inti prublemi truvèi da l'autû pe' passà daa scritü(r)a in pruvensâle, ch'u duveva cunusce ciütòstu bèn, a quella inta va(r)ietè lìgü(r)e du pòstu[5]. U puesìa, in duzze strôfe de öttu vèrsi, missi in rimma alternâ, a l'è dunca cuscì scrita[3][6]:

FG
 Essa l'è una memeuria en figoun moussencou
E doue bessoune
Chu l'air: L'era un Capitani
ou Partimou en Syria

Lerida, que sè bella
Me vostra roba brun!
Coumma ra chour nouvella,
Aggradai en cad'un.
Cregne pa ra vieillessa
En nachendou toujour;
Gardai vostra jouinessa
Chu vostra pesantour.

II
Rigourai per vallera
Et n'avè jamai fin.
Vostra sœur a primera
Va traçaou rou camin.
Vignichi enai ou mondo
Per ou pouer secouir,
Et souta ou veseu roundou
Se vignian à prouvir.

III.
L'avechi en essa epoqua
I Sourçadour per par,
E peuy a jouve Roca
Dou ber Garbou per mar.
L'ainea a nouman Bellariba
A voui ve dichen Lerida;
Coumma sovengi arriba
A jouve coummanda.

IV
Vostra sœr toujour genta
Non se facha jamai,
Fa meme ra countenta
Candou ra tourmentai:
Candou ven un ourageou
Que ve mette en furour
Graffignai soun coursageou
E scangeai de courour.

V
Quoique segui terribla
Per tutou demoulir,
Vostra sœur ensensibla
Semeilla pa souffrir.
E l'astai ou l'uvernou
Per tutou remassar
E m'un brudou d'enfernou
Vourrè tutou empourtar.

VI
Vostra sœur ve resista,
Mè, sensa l'escoutar,
Gue levarei a vista
Sè se lachasse far:
Dechiarai soa parura,
Estraçai son faoudir,
Arranquai soa verdura
Presta à ra far mourir.

VII
Mè l'ouragan se calma,
Ou Ciel 'è mai seren;
Vostra furour desarma
E ou senou ve reven.
Vostra sœur se rassura,
D'esse feura danger,
E pensa soa blessura
Per garir me leser.

VIII
Quittai a roba jeaouna
Per pillar l'argenta,
Vostra sœur que sangouna
L'à ra soa empourta
E carque ra Natura
Vegne per à vestir
D'una espessa verdua
Per a pouer far garir.

IX
Quandou sè mai tranquilla
Sè chena de bountai,
À ri campi, à ra villa
Servi l'humanitai;
Gue dai grati vostra aiga,
E vostre truche aichi.
Cada vegin ne chaiga
E ri restaourai couchi.

X
Vostra sœur da re legne
E fourniche ou giber;
Cad'una sensa rè cregne
Se va servir parer;
N'ou gu'è ricou ni paourou
Que segue preferaou,
E, coumma n'è pa carou,
Cad'un pilla a soun graou.

XI
Despeuy que ou moundou exista,
N'avè vistou passar!
Quoique fouchi requista
Ve vignian à trouvar,
E coumma una nourriça
Dagei totou rounter.
L'eri a benfaitriça
De tutou rou quarter.

XII
Avour peuy mi ve treuvou
Que v'an mai decouraou
D'un pouriou couler neuvou
Que semeilla daouraou.
Sè tute doue tan belle
Qu'ente l'antiquitai,
V'an rendue immourtelle
Per vostra eternitai.
E due binele
Sciü l'a(r)ia: U l'é(r)a in Capitanu
o Partimmu in Si(r)ia

Lerida, ch'e sèi bèlla
Cu'a vostra rôba brüna!
Cumme a sciu(r)a nuella,
E piaxi a ciaschedün.
E nu gh'èi pu(r)a pe'a veggè(r)a
Nascèndu tütti i dì;
E cunsèrvi a vostra zuentü
In scia vostra pesantessa.

II
E ruggi zü pe'a riva
E e n'èi mai de fìn.
Vostra sö a primma [fìa]
A v'ha traciàu u camìn.
E sèi vegnüa avanti au mundu
Pe' pu(r)elu sucûre,
E sutta au zuncu riùndu
E vegnivan a furnise.

III
E l'èi avüu inte quella epuca
I Sourçadour pe' pa(r)e,
E pöi a zùena Rocca
Du bèl Garbu pe' ma(r)e.
A primma fìa i a ciamman Bellariba
A Vui i ve dixen Lerida;
Cumme de spessu a riva
A zùena a cumanda.

IV
Vostra sö tütti i dì asenâ
A nu se raggia mai,
A fà pa(r)eggiu a cuntènta
Quande Vui e a turmentèi:
Quand'u vegne in tempu(r)âle
Ch'u ve mette in fu(r)û
E granfignèi u sò cursettu
E e scangèi de cu(r)û.

V
Scibèn ch'e seggi teribile
Pe' [vu(r)é] tüttu demulì,
Vostra sö, insensibile
A nu pà sufrì.
E de stè [cumme] d'invèrnu
Pe' tüttu spasà [vìa]
Cu'in canéu d'infèrnu
E vu(r)èi tüttu purtà vìa.

VI
Vostra sö a ve rexiste
Ma, sènsa dâghe amèntu,
E ghe leve(r)èi a vista
S'a se lascesse fà:
E scarpentèi i sò caveli,
E strasèi u sò scusâ,
E sccianchèi a sò verdü(r)a
Prunta a fâla mu(r)ì

VII
Ma l'u(r)agàn u se carma,
U sê u l'è mai se(r)én;
U vostru fu(r)û u se carma
E u giüdissiu u ve revègne.
Vostra sö a se segü(r)a,
D'êsse fö(r)a de pe(r)ìgu,
E a pènsa ae sò fe(r)ìe
Pe' gua(r)ì cu'u tèmpu.

VIII
E lascièi a rôba giana
Pe' pià l'argentâ,
Vostra sö ch'a sanguina
A l'ha a sarvàu a sò,
E besögna che a Natü(r)a
A vegne a vestîla
D'ina spessa verdü(r)a
Pe' pu(r)ela fà gua(r)ì.

IX
Quand'e sèi ciü tranquilla
E sèi pina de buntè,
Ai campi, aa villa
E sèrvi l'ümanitè;
E ghe dèi de badda a vostra ègua
E e vostre trüte ascì
Ògni vexìn u n'inèigua
E e i ristu(r)èi cuscì.

X
Vostra sö a dà e legne
E a furnisce e bestie sarvèghe
Ciaschedün sènsa da lagnâse
U se ne và a servì pa(r)eggiu;
Nu gh'è riccu ni pove(r)u
Ch'u segge prefe(r)ìu
E, scicumme ch'u nu l'è ca(r)u
Ciaschedün u pìa a sò güstu.

XI
Da quande u mundu u l'existe,
E n'èi vistu passà!
Scibèn ch'e fussi debule
E ve sun vegnüi a truvà,
E cumme ina balia
E daxevi tüttu vu(r)entè.
E l'é(r)i a benefatrice
De tüttu u quartê.

XII
Au(r)a pöi mi e ve trövu
Ch'e v'han ancù ciü decu(r)àu
D'ina bèlla culana növa
Ch'a semeja a l'indu(r)àu.
E sèi tütte due tantu bèlle
Cumme inte l'antighitè,
E v'han rese imurtâli
Pe'a vostra Eternitè.
  1. 1 2 AA.VV., 1899, p. 302
  2. ↑ Toso, 2014, Parte I. 1. La documentazione e gli studi: il dialetto di Mons ed Escragnolles, p. 23
  3. 1 2 AA.VV., 1899, pp. 303-306
  4. ↑ AA.VV., 1899, pp. 302-303
  5. ↑ Toso, 2014, Parte I. 1. La documentazione e gli studi: il dialetto di Mons ed Escragnolles, pp. 23-24
  6. ↑ Toso, 2014, Appendice A. Testi nel dialetto di Mons ed Escragnolles, pp. 153-156

Ligammi de fö(r)a

[modìfica | modìfica wikitèsto]
Estræto da "https://lij.wikipedia.org/w/index.php?title=E_doue_bessoune&oldid=261562"