Lengoa zeneize

Da Wikipedia
(Rendirissou da Lengua zeneize)
Vanni a: navegaçión, çèrca
Lengoa zeneize
Lengua zeneise
Lengua zeneize
Parlâ in Liguria (Italia)
Region Provinsa de Zena
Parlâ da {{{parlâ da}}}
Famìggia lengoistega Lengue indoeuropee

 Gruppo Italico
  Romanso
   Oççidentâ
    Galloromanzo
     Galloitalico
      Oççidentâ
       Ligure
        Zeneize

Léngoa ofiçiâ de -

O zenéize (inta sò grafîa tradiçionâ: zeneise) o l'é 'na variante da lengoa ligure parlâ inta çitæ de Zêna e inti comun vexìn. A diferénsa de âtre parlæ lìguri, o zenéize o l'é sénpre stæto, storicamente, unn-a léngoa e no un dialetto, comme scriveiva za Padre Federico Angelo Gazzo into 1909 inta seu traduçión da Divinn-a Comédia in léngoa zenéize.

Ségondo a Càrta eoropêa de léngoe regionâli ò minoritâie[1] do 1992, poémmo consciderâ o zenéize comme 'na léngoa regionâle.

Stöia[modìfica | modìfica wikitèsto]

O zeneize, comme a gran parte de léngoe d'Italia, o l'é derivòu da-o latìn vorgâ, subendo pöi, into corso di sécoli, e influense de âtre léngoe neolatinn-e, comme o françeize ò l'italiàn; a ògni mòddo, a-a reversa de âtre léngoe gallo-italiche, o zeneize o l'é stæto asæ de ciù influensòu da-e léngoe do Meridion[2]. A prìmma poêxîa in zenéize conosciûa a l'é stæta scrîta into 1291 da l'anònimo zenéize, conosciûo ascì comme Luchetto[3].

Variante[modìfica | modìfica wikitèsto]

Carateristiche[modìfica | modìfica wikitèsto]

Fonologîa[modìfica | modìfica wikitèsto]

Consonanti[modìfica | modìfica wikitèsto]

Labbiàli Alveölàri Postalveölàri PalatàliVelàri Glottàli
m n ɲ ŋ
Plosîve sórde p t k
sonöre b d ɡ
Affricàte sórde t͡ʃ
sonöre d͡ʒ
Fricatîve sórde f s ʃ
sonöre v z ʒ
vibrânti sórde r
sonöre
aproscimæ l j w

Vocâle[modìfica | modìfica wikitèsto]

O scistema vocalico do zeneize o l'é asæ ricco: difæti o l'é formòu da 9 vocâle, e quæ (a eceçion di ö e di ò) se prezentan segge inta verscion curta segge inta verscion longa.

Frontæ Centrâli Derê
no-ariondæ ariondæ
curte longhe curte longhe curte longhe curte longhe
Saræ i y u
Centrâli e ø øː
Quæxi-averte ɛ ɛː ɔ
Averte a

Dittonghi[modìfica | modìfica wikitèsto]

Scistemi de scrîtûa[modìfica | modìfica wikitèsto]

Esendo a parlâ ligure a ciù conosciûa e trascrîa de tùtte, o zeneize o l'à avûo tànte divèrse grafîe.

A primma a svilupâse, dapeu 'na serie de reforme into XVII sécolo, a l'é stæta a coscì dîta grafîa tradiçionâ: questa a deuviâva za de léite che son diventæ, into significâto, tipiche de parlæ lìguri (a ezenpio æ, ç, x ò i dittonghi comme eu), mentre a l'êa ancón prezente a êre intevocàlica e inte prepoxiçioin articulæ (a ezenpio: dra a-o pòsto de da e ro a-o pòsto de o) e a êsse potêa êse pronunçiâ segge s segge sc (davanti a c/t e i) . Sucesivaménte gh'é stæto de ciù âtre modiffiche, comme a spariçion da j, e tanti studioxi e artisti, sorviatutto inte l'ùrtimo sécolo, àn modificòu e precedenti grafîe co azonte personæ.

Ancheu no existe 'na grafîa universalmente acetâ: e ciù adeuviæ son a grafîa ofiçia de l'Academia Ligustica do Brenno, a grafîa in U do Vocabolâiu d'e Parlæ Liggyre, e 'na variante moderna da grafîa tradiçionâ.[4][5]

Nòtte[modìfica | modìfica wikitèsto]

  1. http://www.cadepuio.it/lanostraparlata/la_lingua_ligure.html
  2. L'Ardiciocca - "A compagnia di Rechelin"; anno XXV; settembre-dicembre 2017, pag.10
  3. Franco Bampi, Maniman, Ed. Il Golfo, 2004
  4. http://www.zeneize.net/grafia/index.htm
  5. http://www.zeneize.net/ziardua/grafia/grafia.html

Veddi ascì[modìfica | modìfica wikitèsto]