Albèrgo di Nòbili

Da Wikipedia
Sata a-a navegassion Sata a-a serchia
ZE
Quésta pàgina a l'é scrîta in léngoa zenéize
AcLiBr.jpg

A Grafîa adeuviâ a l'é quélla de l'Académia Ligùstica do Brénno

A sâla do Gràn Conséggio, òrgano institoîo da-o Drîa Döia, into Pâxo.

'N Albèrgo o l'è o nómme che into Medioêvo o l'êa dêuviòu pe indicâ di consòrççi de famìggie nòbili, ligæ da di vìncoli de sàngoe ò de tîpo econòmico, tipicaménte difûzi in Ligùria e Piemónte ma in mòddo particolâ a Zêna, dónde êan 'n'inportànte instituçión polìtica ascì[1].

Stöia[modìfica | modìfica wikitèsto]

Tra-i prìmmi Albèrghi a êse creæ, óltre a-o particolâ câxo de Zêna, ghe n'è de quélli da famìggia di Bàlbi, a Chieri, che remóntan a-o Duxénto. Âtre çitæ piemontéizi dónde se sòn svilupæ quéste asociaçioîn sòn Àsti, Saviggiàn, Torìn (co-in prìmmo Albèrgo minsonòu inte 'n àtto do 1328) e Moncalieri, dónde sòn çitæ inti statûti comunâli do 1378[2]. A ògni mòddo quésta instituçión a l'è stæta 'n fenòmeno tipicaménte zenéize, dónde s'è svilupâ cómme 'n'evoluçión de ciù antîghe éutto Compagnae, asociaçioîn inte quæ a l'êa spartîa a çitæ e a popolaçión zenéize scìn da-o 1135, e quæ aveivàn creòu a Zêna o prìmmo Lìbero Comùn da penîzoa[3]. Comensiàn dónca a êse creæ e prìmme consorterîe, formæ ségge da famìggie da-a nobiltæ ciù ò mêno elevâ che da quélle da l'òrigine popolâre, asociæ a-e prìmme. A l'êa comùn o fæto che, pe uzànsa ò pe acòrdio, e famìggie asociæ adotâvan o cognómme de l'Albèrgo, ò sæ quéllo da ciù poténte tra-i ménbri do consòrçio, o quæ o l'êa coscì minsonòu prìmma do pròpio. A no l'è do tùtto ciæa l'òrigine de 'sta pràtica chi, fòscia repigiâ da-i órdini religiôzi in Tæra Sànta che davân o nómme de "Albèrgo" a-i convénti e a-i palàssi dónde êan òspitæ i cavaliêri, divîzi segóndo a pròpia léngoa moæ.

Tra-i ezénpi ciù rilevànti a gh'è de segûo quéllo da famìggia di Giustinién, a quæ a l'è stæta creâ pròpio cómme l'Albèrgo de famìggie lighæ a-a Maónn-a de Scîo, pigiàndo o sò nómme da-o palàsso dónde se riunîvan pe-e questioîn d'afâri, o Palàsso Giustinién. Into 1362 i sòcci da maónn-a àn proclamòu l'unión into nêuvo Albèrgo, cangiàndo o pròpio cognómme in Giustinién.

E prìmme testimoniànse scrîte in scî Albèrghi zenéizi remontan a-o 1383, segóndo quànte riportòu inti Annales Genuenses do Zòrzo Stélla e inte quélli de l'Agostìn Giustinién pe l'òcaxón de l'incoronaçión de Zâne I cómme rè de Cîpro da pàrte do dûxe Lionàrdo Montàldo (òtegnéndo in càngio a çitæ e o pòrto de Famagosta, con dôe lîghe do teritöio d’in gîo ascì).

I Albèrghi, óltre che avéi di òbietîvi de tîpo econòmico, agîvan con di òbietîvi polìtichi ascì, tentàndo in ògni mòddo de evitâ 'n avansaménto da "democraçîa" inta repùbrica òligàrchica. Però ànche e famìggie da ciù âta borghexîa comensiàn a creâ e pròpie consorterîe, portàndo a 'na fòrte contrapoziçión tra famìggie da-a nobiltæ ciù "nêuva" cómme i Fregôzo e i Adorno e quélle da grànde nobiltæ, ò sæ i Döia, i Fiéschi, i Spînoa e i Grimaldi. O nùmeri totâle di Albèrghi o l'è stæto asæ variàbile into córso do Medioêvo: 'n prìmmo elénco do 1474, contegnûo inte 'n cartularium do Bànco de Sàn Zòrzo, o l'indica 74 Albèrghi scibén che, segóndo de stìmme, inte l'etæ comunâle quésti êan ciù de 100. Da-o pónto de vìsta giurìdico i Albèrghi êan de fórme d'asociaçión privâ che però avéivan 'n riconosciménto stâtale, coscì cómme evidençiòu da l'Antönio Màia Visdomini inta sò arecugéita di stâtuti do Comùn de Zêna, a-o capìtolo "De committendis propinquorum questionibus in Albergaria"[4].

Con l'inportànte rifórma "do Garibétto" do 1528, vosciûa da-o Drîa Döia pe creâ 'n govèrno da Repùbrica ch'o foîse do tùtto sótt'a-o contròllo da nobiltæ, i Albèrghi diventiàn adreitûa pàrte de l'òrdinaménto pùblico e costitutîvo do Pàize, dæto che sôlo 'n iscrîto a 'sti consòrççi chi o l'avéiva o dirìtto de êse nominòu a fâ pàrte di ofìççi do Stâto. O nùmero di Albèrghi, za in diminuçión aprêuvo a de agregaçioîn tra divèrsce famìggie, o l'è stæto dónca ridûto a 28, da-i 35 scìnn-a quéllo moménto ancón existénti. Co-a nêuva lézze o dirìtto de formâ 'n Albèrgo o restâva sôlo a 'na famìggia ch'a l'avesse a-o mêno sêi câze "avèrte" (definiçión legâle che a-a giornâ d'ancheu a l'è do tùtto ignöta) e, into câxo o nùmero de 'ste câze chi o foîse ciù âto de dózze, a gh'êa ànche a poscibilitæ de costitoî 'n dóggio Albèrgo, indicòu co-o nómme, óltre che da famìggia, ànche da ciàssa ò da vîa dónde se trêuvâva. Pe cóntra e famìggie ciù picìnn-e, e quæ avéivan 'n nùmero de câze avèrte ciù bàsso, perdéivan o "dirìtto" a-o nómme e a l'àrme[5].

A ògni mòddo l'agregaçión di nêuvi nòbili inti vintéutto Albèrghi no l'ariêsciâ a levâ i conflìtti tra nobiltæ "antîga" e "nêuva", bén bén distìnte inti doî pòrteghi de Sàn Lùcca e de Sàn Pê. Co-in'âtra lézze, promulgâ a-i 10 de màrso do 1576, o scistêma di Albèrghi o saiâ a-a fìn do tùtto abandonòu, co-e famìggie che torniàn a-o pròpio cognómme òriginâle e che saiàn inserîe, andàndo aprêuvo a-o modéllo comùn into Régno de Spàgna, inte 'n Lìbbro d'öo da nobiltæ, o quæ a Zêna o l'êa ciamòu Liber aureus nobilitatis Janue.

I 28 Albèrghi[modìfica | modìfica wikitèsto]

Chi de sótta a gh'è 'na tabèlla co-i 28 Albèrghi de Zêna indicæ inta rifórma do Drîa Döia do 1528. Pe ògni Albèrgo de quésti sòn elencæ e famìggie asociæ e o sò stémma ascì, se disponìbile.

Albèrgo Nùmero Famìggie asociæ (nómmi italién) Stémma
Càlvi XIV Angioino, Forni, Giudice
Catànio XX Bava, Borrelli, Bozzone, Canessa, Carizia, Chiavari, De Volta, Dondi, Foglietta, Lagomarsino, Lasagna, Lazzari, Leccavela, Oliva, Pietra, Riccoboni, Scotto, Stella, Tagliacarne, Vento, Zerbino
Çenturión ò Centurión XVIII Becchignone, Illice, Oltremarino, Pietrasanta, Piccaluga, Scotto, Zerbis
Çìbbo XVII Chiavica, De Nobili di Vezzano, De Sopranis, Ratto, Massa, Scotto
Çigâa VII Zoagli, Mosca Coa fam ITA cicala.jpg
Damæn VIII - Coat of arms of the House of Cybo.svg
De Frànchi XIX Boccanegra, Della Torre, Pico, Sacco, Toso, Viale
Di Fornæ II Albenga, Cabella, Camogli, Casella, Cigara, Da Spezia, De Bene, De Dotti, Draghi, Fregoso, Gandolfo, Illioni, Magnasco, Malpagato, Multedo, Oldoino, Podestà, Ricci, Ruffini, Serpegli, Tassistro, Testana
Di Negro IV Aimari, Carmagnola, Cuneo, Da Passano, Gropallo, Panigarola, Pasqua, Palmari, Prato, Richelmi, Retigliani, Sampietro, Testino, Tommasini, Vernazzani
Döia III De Bergamo, Invrea Coat of Arms of the House of Doria.svg
Fiéschi XV Raggi, Ravaschieri Coa fam ITA fieschi2.jpg
Gentî ò Gentîle XXIV Avvocati, Borgari, De Turca, Falamonica, Oderico, Pevere, Pignolo, Senarega Coa fam ITA gentile.jpg
Giustinién XVII Longo, Moneglia, Passano Blason famille it Giustiniani02.svg
Grìllo IX Bassignani, Battigatti, Bavastrelli, Biscotti, Boccanegra, Boggio, Camilla, Cantelli, Cattaneo, Da Pelo, De Scribanis, Di Canarie, Di Prà, Dusio, Garetti, Goggi, Granara, Griffi, Gualtieri, Leonardi, Levanto, Malabita, Mandillo, Morando, Ottaggio, Pignali, Scaniglia, Vignola, Voltaggio Coa fam ITA grillo2.jpg
Grimaldi X Bracelli, Cebà, De Castro, Durazzo, Rosso Coa fam ITA grimaldi.jpg
Inperiâle XXIII Ardizzoni, Baliani, Bollo, Cabella, Dallevigne, Della Porta, De Vineis, Fasce, Garbarino, Giovardi, Ilardi, Mangiavacca, Marinetti, Mercante, Nicòla, Passio, Pignatari, Rouereta, Rovereto-Malassena, Sanguineti, Tartaro, Terrile, Varsi, Vinelli Coa fam ITA imperiale.jpg
Interiàn XXV -
Lercâ ò Lercâro XII Albora, Burone, Camilla, Caseri, Chiavari, Domoculta, Gallo, Gorleri, Graffigno, Loreto, Moneglia, Parodi, Pernice, Roggeri, Rovereto, Salvo, Serra, Vigovano, Villa
Lomelìn XIII Allegra, Assereto, Bianchi, Campi, Castagna, Chiavari, Costaguta, Da Passano, Delfino da Passano, Fatio, Garibaldo, Narice, Solar, Sorba, Veneroso Coa fam ITA lomellini.jpg
Negrón XI Ayrolo, Bancheri, Del Moro, Garaldi, Merello, Navone, Oliva Coa fam ITA negrone.jpg
Pinélli XX Adorno, Oddini Blason famille Pinelli.svg
Pravexìn XVI Brignole, Clavarino, Guarco, Parodi, Pisano, Platone, Raffo, Rotolo, Scotti, Via, Vivaia Coa fam ITA pallavicini.jpg
Promontöio XVIII De Ferrari
Sarvægo XXI Arquata, Borcani, Calissano, Carbonara, Cavo, Cibo, Conforto, Dalla Chiesa, Federici, Fò, Frigona, Magnasco, Micona, Nepitelli, Pichenotta, Porci, Porrata, Saliceti, Scotti, Sexina, Sisto, Strigiaporci, Strigini, Stroppa, Vernazza, Via Coa fam ITA salvago.jpg
Sòuli XXVI - Coa fam ITA sauli.jpg
Spînoa I Campi, Carretto, Castagnola, Costa, Piaggio Coa fam ITA spinola.jpg
Uzodemâ V Bel Mosto, Borlasca, Castiglione, Chiechieri, De Mari, Delfino, Fabra, Finamore, Giudice, Granello, Isola, Maggiolo, Maragliano, Monsia, Oliva, Pichenotti, Rovereto, San Salvatore, Zurli
Vivâdi ò Vivàldi VI -

A ciù pàrte de famìggie ch'àn creòu 'n Albèrgo a vegnîva da-a nobiltæ feodâle, méntre âtre êan d'òrigine viscontîle, cómme i Spînoa e i Grìllo. Tra-i famìggie di Albèrghi, de proveniénsa popolâre sòn De Frànchi, Di Fornæ, Giustinién, Promontöio e Sòuli; scibén che a ciù pàrte da "nêuva" nobiltæ a l'êa asociâ a âtre famìggie.

Nòtte[modìfica | modìfica wikitèsto]

  1. Treccani, 2010
  2. Cibrario, 1861
  3. Tavani, 1891
  4. (LA) Antönio Màia Visdomini, Statuta & decreta communis Genuae..., in sce worldcat.org.
  5. Tànto che e quàttro famìggie che formâvan i Albèrghi ciù inportànti, a-a meitæ do XVI sécolo, "sbertavano i nuovi albergati col titolo di tetti appesi" e che quésti "sarebbero caduti se non si appoggiavano a' suoi palagi".

Bibliografîa[modìfica | modìfica wikitèsto]

Colegaménti estèrni[modìfica | modìfica wikitèsto]

  • (IT) albergo, Dizionario di Storia, Treccani, 2010. URL consultòu o 14 seténbre 2021.
  • (IT) Emilio Pandiani, ALBERGO dei nobili, Enciclopedia Italiana, 1929. URL consultòu o 14 seténbre 2021.