Albèrgo di Nòbili

Da Wikipedia
Sâta a-a navegaçión Sâta a-a çèrchia
ZE
Quésta pàgina a l'é scrîta in léngoa zenéize
AcLiBr.jpg

A Grafîa adeuviâ a l'é quélla de l'Académia Ligùstica do Brénno

A sâla de Pâxo dónde se riunîva o Gràn Conséggio, òrgano institoîo da l'Andrîa Döia.

Albèrgo o l'é o nómme che into Medioêvo o l'êa dêuviòu pe indicâ di consòrççi de famìgge nòbili, ligæ da di vìncoli de sàngoe ò de tîpo econòmico, tipicaménte difûxi in Ligùria e Piemónte ma in mòddo particolâ a Zêna, dónde êan 'n'inportànte instituçión polìtica ascì[1].

Stöia[modìfica | modìfica wikitèsto]

Tra i prìmmi Albèrghi a êse creæ, óltre a-o particolâ câxo de Zêna, ghe n'é de quélli da famìggia di Bàlbi, a Chieri, che remóntan a-o Duxénto. Âtre çitæ piemontéixi dónde se són svilupæ quéste asociaçioìn són Àsti, Saviggiàn, Torìn (co-in prìmmo Albèrgo minsonòu inte 'n àtto do 1328) e Moncalieri, dónde són çitæ inti statûti comunâli do 1378[2]. A ògni mòddo quésta instituçión a l'é stæta 'n fenòmeno tipicaménte zenéize, dónde a s'é svilupâ cómme 'n'evoluçión de ciù antîghe éutto Compagnae, asociaçioìn inte quæ a l'êa spartîa a çitæ e a popolaçión zenéize scìn da-o 1135, e quæ avéivan creòu a Zêna o prìmmo Lìbero Comùn da penîzoa[3]. Comensiàn dónca a êse creæ e prìmme consorterîe, formæ ségge da famìgge da-a nobiltæ ciù ò mêno elevâ che da quélle de òrigine popolâre, asociæ a-e prìmme. O l'êa comùn o fæto che, pe uzànsa ò pe acòrdio, e famìgge asociæ adotâvan o cognómme de l'Albèrgo, ö sæ quéllo da ciù poténte tra i ménbri do consòrçio, o quæ o l'êa coscì minsonòu prìmma do pròpio. A no l'é do tùtto ciæa l'òrigine de 'sta pràtica chi, fòscia repigiâ da-i órdini religiôxi in Tæra Sànta che dâvan o nómme de "Albèrgo" a-i convénti e a-i palàssi dónde êan òspitæ i cavaliêri, divîxi segóndo a pròpia léngoa moæ.

Tra i ezénpi ciù rilevànti gh'é de segûo quéllo da famìggia di Giustinién, a quæ a l'é stæta creâ pròpio cómme l'Albèrgo de famìgge lighæ a-a Maónn-a de Scîo, pigiàndo o sò nómme da-o palàsso dónde se riunîvan pe-e questioìn d'afâri, o Palàsso Giustiniàn. Into 1362 i sòcci da maónn-a àn proclamòu l'unión into nêuvo Albèrgo, cangiàndo o pròpio cognómme in Giustinién.

E prìmme testimoniànse scrîte in scî Albèrghi zenéixi remontan a-o 1383, segóndo quànte riportòu inti Annales Genuenses do Zòrzo Stélla e inte quélli de l'Aostìn Giustiniàn pe l'òcaxón de l'incoronaçión de Zâne I cómme rè de Cîpro da pàrte do dûxe Lionàrdo Montàldo (òtegnìndo in càngio a çitæ e o pòrto de Famagosta, con dôe lîghe do teritöio d’in gîo ascì).

I Albèrghi, óltre che avéi di òbietîvi de tîpo econòmico, agîvan con di òbietîvi polìtichi ascì, tentàndo in ògni mòddo de evitâ 'n avansaménto da "democraçîa" inta repùbrica òligàrchica. Però ànche e famìgge da ciù âta borghexîa comensiàn a creâ e pròpie consorterîe, portàndo a 'na fòrte contrapoziçión tra famìgge da-a nobiltæ ciù "nêuva" cómme i Fregôxi e i Adorni e quélle da grànde nobiltæ, ö sæ i Döia, i Fiéschi, i Spìnoa e i Grimaldi. O nùmeri totâle di Albèrghi o l'é stæto asæ variàbile into córso do Medioêvo: 'n prìmmo elénco do 1474, contegnûo inte 'n cartularium do Bànco de Sàn Zòrzo, o l'indica 74 Albèrghi scibén che, segóndo de stìmme, inte l'etæ comunâle quésti êan ciù de 100. Da-o pónto de vìsta giurìdico i Albèrghi êan de fórme d'asociaçión privâ che però avéivan 'n riconosciménto stâtale, coscì cómme evidençiòu da l'Antönio Màia Visdomini inta sò arecugéita di stâtuti do Comùn de Zêna, a-o capìtolo "De committendis propinquorum questionibus in Albergaria"[4].

Con l'inportànte rifórma "do Garibétto" do 1528, vosciûa da l'Andrîa Döia pe creâ 'n govèrno da Repùbrica ch'o foîse do tùtto sótt'a-o contròllo da nobiltæ, i Albèrghi diventiàn adreitûa pàrte de l'òrdinaménto pùblico e costitutîvo da Repùblica, dæto che sôlo 'n iscrîto a 'sti consòrççi chi o l'avéiva o dirìtto d'êse nominòu a fâ pàrte di ofìççi do Stâto. O nùmero di Albèrghi, za in diminuçión aprêuvo a de agregaçioìn tra divèrsce famìgge, o l'é stæto dónca ridûto a 28, da-i 35 scìnn-a quéllo moménto ancón existénti. Co-a nêuva lézze o dirìtto de formâ 'n Albèrgo o restâva sôlo a 'na famìggia ch'a l'avesse a-o mêno sêi câze "avèrte" (definiçión legâle che a-a giornâ d'ancheu a l'é do tùtto ignöta) e, into câxo o nùmero de 'ste câze chi o foîse ciù âto de dózze, a gh'êa ànche a poscibilitæ de costitoî 'n dóggio Albèrgo, indicòu co-o nómme, óltre che da famìggia, ànche da ciàssa ò da vîa dónde o se trovâva. Pe cóntra e famìgge ciù picìnn-e, e quæ avéivan in nùmero de câze avèrte ciù bàsso, perdéivan o "dirìtto" a-o nómme e a l'àrme[5].

A ògni mòddo l'agregaçión di nêuvi nòbili inti vintéutto Albèrghi no l'ariêsciâ a levâ i conflìtti tra nobiltæ "antîga" e "nêuva", bén bén distìnte inti doî pòrteghi de Sàn Lùcca e de Sàn Pê. Co-in'âtra lézze, promulgâ a-i 10 de màrso do 1576, o scistêma di Albèrghi o saiâ a-a fìn do tùtto abandonòu, co-e famìgge che torniàn a-o pròpio cognómme òriginâle e che saiàn inserîe, andàndo aprêuvo a-o modéllo comùn into Régno de Spàgna, inte 'n Lìbbro d'öo da nobiltæ, o quæ a Zêna o l'êa ciamòu Liber aureus nobilitatis Janue.

I 28 Albèrghi[modìfica | modìfica wikitèsto]

Chi de sótta a gh'é a tabèlla co-i 28 Albèrghi de Zêna indicæ inta rifórma de l'Andrîa Döia do 1528. Pe ògni Albèrgo són elencæ e famìgge a quésto asociæ e o sò stémma ascì, se disponìbile.

Albèrgo Nùmero Famìgge asociæ Stémma
Càlvo XIV Angioìn, Fórni, Giùdiçe
Catànio XX Bâva, Borrelli, Bozzone, Canessa, Carizia, Ciâvai, De Vòtta, Dóndi, Fugétta, Lagomarsino, Lazàgna, Lazzari, Lecavéia, Oîva, Prîa, Riccoboìn, Scòtto, Stélla, Tagliacarne, Vénto, Zerbìn Arms of the house of Catteneo.svg
Çenturión ò Centurión XVIII Becchignone, Illice, Oltremarino, Prîasanta, Picalûga, Scòtto, Zerbis Arms of the house of Centurione.svg
Çìbbo XVII Chiavica, De Nòbili de Vesàn, De Sopranis, Ratto, Màssa, Scòtto Coat of arms of the House of Cybo.svg
Çigâa VII Zoâgi, Mósca Coa fam ITA cicala.jpg
Damæn VIII -
De Frànco XIX Boccanéigra, Da Tôre, Pîco, Sàcco, Tôzo, Viâ
Denéigro IV Aimari, Carmagnêua, Cùnio, Da Pasàn, Gropallo, Panigarola, Pàsqua, Parmæ, Pròu, Richelmi, Retigliani, Sanpêo, Testìn, Tomaxìn, Vernassàn Arms of the house of di Negro.svg
Di Fornæ II Arbénga, Cabélla, Camóggi, Cazélla, Cigara, Da Spézza, De Bén, De Dotti, Drâghi, Fregôzo, Gandòrfo, Ilioìn, Magnàsco, Malpagato, Mortiòu, Oldoìn, Poistæ, Rìcci, Rufìn, Serpegli, Tassistro, Testànn-a
Döia III De Bèrgamo, Invrêa Coat of Arms of the House of Doria.svg
Fiésco XV Ràggi, Ravaschêri Arms of the house of Fieschi.svg
Gentî ò Gentîle XXIV Avocâti, Borgari, De Tùrca, Falamonica, Oderico, Péive, Pignolo, Senàrega Coa fam ITA gentile.jpg
Giustiniàn XVII Ænn-a, Aràngio, Argiròffo, Bànca (De), Benvegnûo, Bonfànte, Bonivénto, Bónn-a, Briandàte, Cavatòrta, Ciòcia, Cipròtti, Còrsi, Figàllo, Fornêto (De), Lionàrdo, Lòngo, Marùffo, Masón, Monêgia, Mongiardìn, Mòrchio, Novâro, Oivê, Pagànn-a (De), Pasàn (Da), Pónte, Pràndi, Pròu, Rebùffo, Recanélli, Rocatagiâ, Ròcca, Sàn Teodöo, Sarvaréssa, Séstri, Ughétti, Valebónn-a, Valeràn, Vegétti, Vigneu Arms of the house of Giustiniani (2).svg
Grìllo IX Bassignani, Battigatti, Bavastrelli, Beschéutti, Boccanéigra, Boggio, Càmilla, Cantélli, Catànio, Da Pelo, De Scribanis, De Canaîe, De Prà, Dusio, Garétti, Goggi, Granara, Griffi, Gualtieri, Lionàrdi, Levànto, Malabita, Mandìllo, Moràndo, Ottaggio, Pignali, Scaniglia, Vignêua, Voltàggio Coa fam ITA grillo2.jpg
Grimâdo X Bracelli, Cebà, De Càstro, Duràsso, Rósso Coa fam ITA grimaldi.jpg
Inperiâle XXIII Ardizzoni, Baliani, Bollo, Cabélla, Da Pòrta, Devìgne, De Vineis, Fàsce, Garbarìn, Giovardi, Ilardi, Mangiavacca, Marinétti, Mercànte, Nicòla, Passio, Pignatari, Rouereta, Rovereto-Malassena, Sangoinêti, Tàrtaro, Terî, Vàrsi, Vinélli Arms of the house of Imperiali.svg
Interiàn XXV -
Lercâ ò Lercâro XII Albora, Burón, Càmilla, Caseri, Ciâvai, Domoculta, Gàllo, Gorleri, Graffigno, Lorétto, Monêgia, Parödi, Pernîxe, Roggeri, Roverêto, Sàrvo, Særa, Vigovano, Vìlla
Lomelìn XIII Alêgra, Axòu, Giànchi, Cànpi, Castàgna, Ciâvai, Costagûta, Da Pasàn, Delfìn da Pasàn, Fatio, Gaibâdo, Nàixe, Solâri, Sciórboa, Veneroso Arms of the house of Lomellini.svg
Negrón XI Airêuo, Banchêri, Do Möo, Garâdo, Meréllo, Navón, Oîva Coa fam ITA negrone.jpg
Pinéllo XX Adórno, Oddìn Blason famille Pinelli.svg
Pravexìn XVI Brìgnoe, Clavarìn, Goàrco, Parödi, Pizàn, Platón, Ràffo, Ròtolo, Scòtti, Vîa, Vivâia Coa fam ITA pallavicini.jpg
Promontöio XVIII De Ferâri
Sarvægo XXI Arquâ, Borcani, Calisàn, Carbonæa, Câvo, Çìbbo, Conforto, Da-a Gêxa, Federîchi, Fò, Frigona, Magnàsco, Micona, Nepitelli, Pichenotta, Pòrchi, Porrata, Saliceti, Scòtti, Sexina, Scìsto, Strigiaporci, Strigini, Stroppa, Vernàssa, Vîa Coa fam ITA salvago.jpg
Sòulo XXVI - Coa fam ITA sauli.jpg
Spìnoa I Cànpi, Carétto, Castagnêua, Còsta, Piàggio Coat of arms of the house of Spinola.svg
Uzodemâ V Bél Mósto, Borlasca, Castigión, Chiechieri, Damæn, Delfìn, Fabra, Finamore, Giùdiçe, Granéllo, Îzoa, Maggiolo, Maragiàn, Monsia, Oîva, Pichenotti, Roverêto, Sàn Sarvatô, Zurli
Vivâdo ò Vivàldo VI -

A ciù pàrte de famìgge ch'àn creòu 'n Albèrgo a vegnîva da-a nobiltæ feodâle, méntre âtre êan d'òrigine viscontîle, cómme i Spìnoa e i Grìlli. Tra e famìgge di Albèrghi, de proveniénsa popolâre són i De Frànchi, i Di Fornæ, i Giustinién, i Promontöi e i Sòuli, ànche se, a ògni mòddo, a ciù pàrte da "nêuva" nobiltæ a l'êa asociâ in de âtre famìgge.

Nòtte[modìfica | modìfica wikitèsto]

  1. Treccani, 2010
  2. Cibrario, 1861
  3. Tavani, 1891
  4. (LA) Antönio Màia Visdomini, Statuta & decreta communis Genuae..., in sce worldcat.org.
  5. , tànto che e quàttro famìgge che formâvan i Albèrghi ciù inportànti, a-a meitæ do XVI sécolo, "sbertavano i nuovi albergati col titolo di tetti appesi" e che quésti "sarebbero caduti se non si appoggiavano a' suoi palagi".

Bibliografîa[modìfica | modìfica wikitèsto]

Colegaménti estèrni[modìfica | modìfica wikitèsto]

  • (IT) albergo, Dizionario di Storia, Treccani, 2010. URL consultòu o 14 seténbre 2021.
  • (IT) Emilio Pandiani, ALBERGO dei nobili, Enciclopedia Italiana, 1929. URL consultòu o 14 seténbre 2021.