Maónn-a de Scîo e de Focea

Da Wikipedia
ZE
Quésta pàgina a l'é scrîta in léngoa zenéize
AcLiBr.jpg

A Grafîa adeuviâ a l'é quélla de l'Académia Ligùstica do Brénno

Maónn-a de Scîo e de Focea
Maónn-a de Scîo e de Focea – Bandêa
Dæti aministratîvi
Léngoe parlæChiotìco, Grêgo
CapitâleScîo
Dipendénte daFlag of Genoa.svg Repùbrica de Zêna
Polìtica
Nàscita1346
CaxónÒcupaçión zenéize de l'îzoa
Fìn1566
CaxónÒcupaçión tùrca de l'îzoa
Teritöio e popolaçión
Baçî giögràficoMâ Egêo
Religión e socjêtæ
Religioìn prinçipæCatolicêximo, Ortodoscîa
Map of Chios - Bordone Benedetto - 1547.jpg
Màppa de Scîo realizâ da-o Benéito Bordón into 1547
Evoluçión stòrica
Precedûo daByzantine imperial flag, 14th century according to portolan charts.png Inpêro bizantìn
Sucedûo daFlag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg Inpêro òtomàn
Òua pàrte deGrêcia Grêcia, Turchia Turchia

A Maónn-a de Scîo e de Focea a l'êa 'na maónn-a creâ pe arechéugge e tàscie dovûe a-a Repùbrica de Zêna da l'îzoa de ScîoChios) e da-o vixìn pòrto de Focea. Defæti Zêna a l'avéiva vendûo i sò dirìtti in scê tàscie de l'îzoa a quésta maónn-a, a quæ a l'avéiva pigiòu a préstito di finançiaménti da-i sò investitoî pe acquistâ de galêe e riconquistâ Scîo e Focea, e quæ êan za stæte sótt'a-o contròllo zenéize pöchi ànni prìmma, co-a coscì dîta Scignorîa de Scîo.

Stöia[modìfica | modìfica wikitèsto]

Vìsta de Scîo inti ùrtimi ànni da dominaçión zenéize

E outoritæ zenéixi de Scîo e i sò sùditi grêghi, i quæ formâvan a ciù pàrte da popolaçión de l'îzoa (ciù ò mêno l'80%), êan di sùditi da Repùbrica de Zêna ascì, con vàrri sòcci da maónn-a che, a-o mànco iniçialménte, êan ségge çitadìn zenéixi che òriginâi da çitæ de Zêna. I ménbri de quésta socjêtæ, pe ciù de doî sécoli, aviàn dirìtto a-i ricâvi che arivâvan da-e vivàgne naturâli e econòmiche de l'îzoa, derê a-o pagaménto de 'n tribûto anoâle a-a Repùbrica.

Dòppo i prìmmi doî ànni, i òriginâi shareholders da maónn-a rescidénti a Zêna vendiàn e pròppie quöte a di abitànti de Scîo e a-i prìmmi emigræ zenéixi che into méntre êan arivæ inte l'îzoa. Quésti nêuvi ménbri formiàn a coscì dîta "Maónn-a Nêuva", conosciûa cómme a Maónn-a di Giustinién ascì, da-o nómme da ciù inportànte famìggia de l'îzoa. Dæto che a Repùbrica a no poéiva riscatâ l'îzoa da-i Giustinién, Scîo a restîa sótt'a-o sò contròllo scìnn-a-a definitîva chéita inte moén di tùrchi. Co-o pasâ di ànni a maónn-a a doviâ pagâ di tribûti, in òrdine cronològico, a Zêna, a l'inperatô bizantìn Zâne V Paleologo (into 1363) e, a-a fìn, a-i tùrchi ascì[1].

Vinçénso Giustiniàn, l'ùrtimo propiêtâio da maónn-a de Scîo (ritræto de Nicolas Régnier, 1630 ca.)

A Repùbrica a s'êa però inpegnâ a garantî i pròppi çitadìn da-e poscìbili pèrdie e dónca, inpegnàndo 'na pàrte di sò goâgni anoâli pagàndo e antiçipaçioìn di investitoî, a saiâ òrganizâ 'na spediçión pe l'òcupaçión dirètta de l'îzoa. Ògni sotoscritô de l'inpréiza o contriboîva con 400 lîe zenéixi e, con 'ste palànche chi, són stæte armæ vintinêuve galêe, 26 da-i investitoî comùn e 3 da-i nòbili[2]. Cómme se concluddéiva co-in sucèsso l'inpréiza de Scîo, i armatoî de galêe tornâvan dónca a Zêna, domandàndo o pagaménto de 250.000 frànchi pe coprî e spéize da canpàgna. Dòppo 'na lónga fâze de tratatîve, a-i 26 de frevâ do 1347 se ariviâ a 'n acòrdio tra o Comùn e o grùppo di sò creditoî, ö sæ a maónn-a, raprezentæ da l'amiràlio zenéize Scimón Vignôzo. O débito dovûo a-i armatoî o l'é stæto dónca rinborsòu con de açioìn dîte "lêughi", pe 'n totâle de 203.000 lîe zenéixi.

Scibén che quésta sómma a l'êa inferiô de quànte domandòu da-i armatoî, se arivâva a ògni mòddo a 'n acòrdio dæto che quésti, óltre che i goâgni derivànti da-i "lêughi", òtegnìvan a propiêtæ e l'aministraçión de Scîo e de Focea ascì. O benestâ ciù ò mêno forsòu di armatoî o suplîva dónca a-e mancànse do Stâto, o quæ o l'êa coscì costréito a cêde pàrte de sò intræ pùbliche pe frontezâ e pròpie òbligaçioìn[3].

A famìggia di Giustinién, pe mézzo do contròllo da Maónn-a, a governâva Scîo nominàndo 'n comisâio e comandàndo e 52 Genuates (famìgge proveniénti da Zêna) che stavân inte l'îzoa; inte 'sti ànni chi, conpréixi tra o 1346 e o 1566, o gh'é stæto 'n grànde svilùppo do comèrcio e l'îzoa a l'ariviâ a 'na grànde prosperitæ.

A Maónn-a de Scîo a finîa e sò ativitæ inte l'ànno 1566, ö sæ quànde i tùrchi, comandæ da l'amiràlio Piyale Pasha, òcupaiàn l'îzoa, ch'a saiâ diretaménte anéssa a l'Inpêro òtomàn. O sultàn o l'avéiva òrganizòu quésta açión pe métte fìn a-o govèrno di Giustinién, dæto che l'îzoa a l'êa de spésso dêuviâ cómme 'n rifùggio pe-i scciâvi in fûga da l'inpêro e pe-i corsæ crestién che minaciâvan i comèrci de l'inpêro tùrco[4].

Nòtte[modìfica | modìfica wikitèsto]

  1. (EN) The Mahona of Chios. The company that ruled an island for more than two hundred years, in sce chioshistory.gr. URL consultòu o 14 seténbre 2021 (archiviòu da l'url òriginâle o 29 arvî 2012).
  2. (EN) George Finlay, The history of Greece under Othoman and Venetian domination;, Edinbùrgo, Lóndra, W. Blackwood and sons, 1856, pp. 86-87.
  3. (EN) Ernest J King, War at Sea in the Middle Ages and the Renaissance, Boydell Press, 2003, ISBN 0-851-15903-6.
  4. (EN) George Finlay, The history of Greece under Othoman and Venetian domination;, Edinbùrgo, Lóndra, W. Blackwood and sons, 1856, p. 89.

Colegaménti estèrni[modìfica | modìfica wikitèsto]