Scignorîa de Scîo

Da Wikipedia
Sâta a-a navegaçión Sâta a-a çèrchia
ZE
Quésta pàgina a l'é scrîta in léngoa zenéize
AcLiBr.jpg

A Grafîa adeuviâ a l'é quélla de l'Académia Ligùstica do Brénno

Scignorîa de Scîo
(EL) Ηγεμονία της Χίου
Scignorîa de Scîo – BandêaScignorîa de Scîo - Stémma
Dæti aministratîvi
Léngoe parlæChiotìco, Grêgo
CapitâleScîo
Dipendénte daFlag of Genoa.svg Repùbrica de Zêna
Byzantine imperial flag, 14th century according to portolan charts.png Inpêro bizantìn
Polìtica
Fórma de StâtoStâto feodâle
ScignôroVéddi a lìsta
Nàscitamàrso 1304
CaxónConquìsta de l'îzoa da pàrte de Benéito I Zacàia
Fìn12 lùggio 1329
CaxónRiconquìsta bizantìnn-a
Teritöio e popolaçión
Baçî giögràficoMâ Egêo
Religión e socjêtæ
Religioìn prinçipæCatolicêximo, Ortodoscîa
Evoluçión stòrica
Precedûo daByzantine imperial flag, 14th century according to portolan charts.png Inpêro bizantìn
Sucedûo daByzantine imperial flag, 14th century according to portolan charts.png Inpêro bizantìn
Òua pàrte deGrêcia Grêcia, Turchia Turchia

A Scignorîa de Scîo (in grêgo Ηγεμονία της Χίου) a l'é stæta 'n Stâto feodâle outònomo da-a cùrta existénsa, creòu e controlòu da-a famìggia zéneize di Zacàia. O capolêugo da scignorîa o l'êa l'îzoa grêga de Scîo, co-o sò contròllo ch'o s'estendéiva a numerôze îzoe lóngo e cóste de l'Àzia Minô. Scibén ch'o l'êa, in teorîa, 'n teritöio vasàllo de l'Inpêro bizantìn, in pràtica a famìggia Zacàia a l'avéiva creòu 'n domìnio indipendénte, duòu da-a sò conquìsta, avegnûa inte l'ànno 1304, scìnn-a-a nêuva òcupaçión bizantìnn-a, avegnûa into 1329 con l'arénbo da popolaçión do pòsto d'etnîa grêga.

Stöia[modìfica | modìfica wikitèsto]

'N gròsso da sécca do Martìn Zacàia

A Scignorîa a l'é stæta fondâ into 1304, quànde Benéito I Zacàia, nòbile çitén da Repùbrica de Zêna, o l'à pigiòu o contròllo de l'îzoa bizantìnn-a de Scîo (ò Chios). O Benéito, ch'o l'êa za o scignôro de dôe Fêugge e de âtre îzoe lóngo a cósta de l'Àzia Minô, depoî a-a córte bizantìnn-a o l'à giustificòu o sò àtto cómme necesâio pe evitâ a chéita de îzoe inte moén di pirâti tùrchi. L'inperatô bizantìn Andronìco II Paleologo, ch'o no l'avéiva a poscibilitæ d'intervegnî militarménte, o l'à a-a fìn acetòu o fait accompli e concèsso a-o Zacàia o contròllo de l'îzoa cómme 'n féodo pe 'na duâta iniçiâle de dêx'ànni ma ch'a saiâ progrescivaménte estéiza ògni çìnque ànni[1][2].

O Benéito o l'é mòrto inte l'ànno 1307, co-o sò pósto ch'o l'é stæto pigiòu da-o fìggio Paleologo Zacàia. A-a sò mòrte, into 1314 e sénsa nisciùn erêde, l'îzoa a l'é pasâ a-o Martìn e a-o sò fræ Benéito II[2]. Scîo o l'êa 'n domìnio de dimenscioìn picìnn-e ma asæ rìcco, ch'o dâva 'na réndia anoâle de 120.000 hyperpyra d'öo. Inti ànni sucescîvi o Martìn Zacàia o l'à trasformòu Scîo into cheu de 'n régno picìn, incorporàndo inti sò domìnni vàrie îzoe che se trêuvan lóngo a cósta de l'Àzia Minô, cómme Sâmo e Cóo ascì[3]. Co-a sò flòtta e i sò òmmi, o scignôro de Scîo o l'à òtegnûo di gréndi sucèsci cóntra i pirâti tùrchi, goâgnàndose e löde di sò contenporànni de tùtto o móndo latìn, cómme o Pàppa e Féipo I d'Angiò, inperatô titolâre de Costantinòpoli, da-o quæ o l'à riçevûo into 1325 o tìtolo de " e Despóta de l'Àzia Minô"[4][5].

A despæto do ligàmme tra o Martìn e l'inperatô latìn, e relaçioìn con l'inperatô bizantìn Andronìco II són restæ bónn-e, co-a concesción de l'îzoa ch'a l'é stæta renovâ into 1324. Però, into mæximo moménto, o scignôro de Scîo o l'êa diventòu sénpre ciù outoritâio, arivàndo a spodestâ o sò fræ da-a càrega de co-regénte do féodo into 1325[6]. Into 1328 o nêuvo e enèrgico inperatô bizantìn Andronìco III Paleologo, sucedûo a-o sò mesiâvo a-o tröno de Costantinòpoli, o l'à però incontròu un di nòbili de l'îzoa, o Lìon Kalothetos, ch'o l'à propòsto a l'inperatô e a-o sò prìmmo minìstro Zâne Kantakouzenos d'òrganizâ a conquìsta de l'îzoa. Andronìco III o l'à fîto acetòu e, co-a scûza da costruçión no aotorizâ de 'na fortéssa da pàrte do Martìn, a sarpâva 'na grànde flòtta a l'atàcco de Scîo[7]. O Zacàia o s'é dónca baricòu into sò castéllo ma, dòppo a defeçión da popolaçión grêga e a réiza do fræ, o s'é aréizo. A-o Benéito II o l'é stæto òfèrto o govèrno de l'îzoa in nómme de l'inperatô ma, dæta a sò domànda d'avéi mæxima outonomîa e dirìtti do sò fræ, e sò condiçioìn saiàn ritegnûe inacetàbili da l'Andronìco III e a-o pòsto de l'ùrtimo Zacàia o l'é stæto nominòu cómme governatô pròpio o Kalothetos[3][8].

Scîo a l'é dónca ritornâ sott'a-o dirètto contròllo bizantìn scìnn-a-o 1346, quànde a l'é stæta caturâ da l'amiràlio Scimón Vignôzo, aprofitàndo da goæra civîle bizantìnn-a do 1341-1347. L'îzoa a saiâ dónca pe tànto ténpo a sêde da Maónn-a de Scîo e de Fêugge, controlâ da-a poténte famìggia zéneize di Giustinién, ch'a restiâ chi pe ciù de doî sécoli, scìnn-a l'invaxón de l'Inpêro òtomàn into 1566.

Lìsta di scignôri de Scîo[modìfica | modìfica wikitèsto]

Èrbo de famìggia di Zacàia de Scîo

Nòtte[modìfica | modìfica wikitèsto]

  1. Nicol, 1993, p. 113.
  2. 2,0 2,1 Miller, 1921, pp. 287-289.
  3. 3,0 3,1 Nicol, 1993, pp. 171-172.
  4. Nicol, 1993, pp. 142–144, 171.
  5. Miller, 1921, pp. 289-290.
  6. Miller, 1921, pp. 290-291
  7. Miller, 1921, pp. 291
  8. Miller, 1921, pp. 292-294.

Bibliografîa[modìfica | modìfica wikitèsto]