Scignorîa de Scîo

Da Wikipedia
Sata a-a navegassion Sata a-a serchia
ZE
Quésta pàgina a l'é scrîta in léngoa zenéize
AcLiBr.jpg

A Grafîa adeuviâ a l'é quélla de l'Académia Ligùstica do Brénno

Scignorîa de Scîo
(EL) Ηγεμονία της Χίου
Scignorîa de Scîo – BandêaScignorîa de Scîo - Stémma
Dæti aministratîvi
Léngoe parlæChiotìco, Grêgo
CapitâleScîo
Dipendénte daFlag of Genoa.svg Repùbrica de Zêna
Byzantine imperial flag, 14th century according to portolan charts.png Inpêro bizantìn
Polìtica
Fórma de StâtoStâto feodâle
ScignôroVéddi a lìsta
Nàscitamàrso 1304
CòuzaConquìsta de l'îzoa da pàrte de Benéito I Zacàia
Fìn12 lùggio 1329
CòuzaRiconquìsta bizantìnn-a
Teritöio e popolaçión
Baçî giögràficoMâ Egêo
Religión e socjêtæ
Religioîn prinçipæCatolicêximo, Ortodoscîa
Evoluçión stòrica
Precedûo daByzantine imperial flag, 14th century according to portolan charts.png Inpêro bizantìn
Sucedûo daByzantine imperial flag, 14th century according to portolan charts.png Inpêro bizantìn
Òua pàrte deGreçia Greçia, Turchia Turchia

A Scignorîa de Scîo (in grêgo Ηγεμονία της Χίου) a l'è stæta 'n Stâto feodâle outònomo da-a cùrta existénsa, creòu e controlòu da-a famìggia zéneize di Zacàia. O capolêugo da scignorîa o l'êa l'îzoa grêga de Scîo ma o sò contròllo o l'êa estéizo a vàrie âtre îzoe lóngo e cóste de l'Àzia Minô. Scibén ch'o foîse in teorîa 'n teritöio vasàllo de l'Inpêro bizantìn, in pràtica a famìggia Zacàia a l'avéiva creòu 'n domìnio indipendénte, duòu da-a sò conquìsta avegnûa inte l'ànno 1304 scìnn-a-a nêuva òcupaçión bizantìnn-a avegnûa into 1329 con l'arénbo da locâle popolaçión de etnîa grêga.

Stöia[modìfica | modìfica wikitèsto]

'N grosso da zécca do Martìn Zacàia

A Scignorîa a l'è stæta fondâ into 1304, quànde Benéito I Zacàia, nòbile çitadìn da Repùbrica de Zêna, o l'à pigiòu o contròllo de l'îzoa bizantìnn-a de Scîo (ò Chios). Benéito, ch'o l'êa za o scignôro de Focea e de âtre îzoe lóngo a cósta de l'Àzia Minô, depoî a-a córte bizantìnn-a o l'à giustificòu o sò àtto cómme necesâio pe evitâ a chéita de îzoe inte moén di pirâti tùrchi. L'inperatô bizantìn Andronìco II Paleologo, ch'o no l'avéiva a poscibilitæ de intervegnî militarménte, o l'à a-a fìn acetòu o fait accompli e concèsso a-o Zacàia o contròllo de l'îzoa cómme 'n féodo pe 'na duâta iniçiâle de 10 ànni ma ch'a saiâ progresivaménte estéiza ògni 5 ànni[1][2].

O Benéito o moiâ inte l'ànno 1307, co-o sò pósto ch'o saiâ pigiòu da-o sò fìggio Paleologo Zacàia. A-a sò mòrte, into 1314 e sénsa nisciùn erêde, l'îzoa a pasiâ a Martìn e a-o sò fræ Benéito II[2]. Scîo o l'êa 'n domìnio de picìnn-e dimenscioîn ma asæ rìcco, ch'o dâva 'na réndia anoâle de 120.000 hyperpyra d'öo. Inti ànni sucescîvi o Martìn Zacàia o riêsciâ a fâ de Scîo o cheu do sò picìn régno, incorporàndo inti sò domìni ànche vàrie îzoe che se trêuvan lóngo a cósta de l'Àzia Minô, cómme Sâmo e Cóo[3]. Co-a sò flòtta e i sò òmmi, o scignôro de Scîo o l'òtegniâ consciderévoli sucèsci cóntra i pirâti tùrchi, goâgnàndose e löde di sò contenporàni de tùtto o móndo latìn, cómme o Pàppa e Féipo I d'Angiò, inperatô titolâre de Costantinòpoli, da-o quæ o l'à riçevûo into 1325 o tìtolo de " e Despóta de l'Àzia Minô"[4][5].

A despæto do ligàmme tra Martìn e l'inperatô latìn, e relaçioîn con l'inperatô bizantìn Andronìco II sòn restæ bónn-e, co-a concesción de l'îzoa ch'a saiâ renovâ into 1324. Però, into mæximo moménto, o scignôro de Scîo o diventiâ sénpre ciù outoritâio, arivàndo a spodestâ sò fræ da-a càrega de co-regénte de Scîo into 1325[6]. Into 1328 o nêuvo e enèrgico inperatô bizantìn Andronìco III Paleologo, sucedûo a-o mesiâvo a-o tröno de Costantinòpoli, o l'incontrâva un di nòbili de l'îzoa. Quésto, Lìon Kalothetos, o proponéiva a l'inperatô e a-o sò prìmmo minìstro Zâne Kantakouzenos d'òrganizâ a conquìsta de l'îzoa. Andronìco III o l'acetiâ sùbito e, co-a scûza da costruçión no aotorizâ de 'na fortéssa da pàrte do Martìn, o sarpâva 'na grànde flòtta a l'atàcco de Scîo[7]. O Zacàia o se baricâva into sò castéllo ma, dòppo a defeçión da popolaçión grêga e a réiza do fræ, o s'arendiâ. A Benéito II o saiâ òfèrto o govèrno de l'îzoa in nómme de l'inperatô ma, dæta a sò richièsta d'avéi a mæxima outonomîa e i mæximi dirìtti de sò fræ, e sò condiçioîn saiàn ritegnûe inacetàbili da Andronìco III e a-o pòsto de l'ùrtimo Zacàia o l'è stæto nominòu cómme governatô pròpio o Kalothetos[3][8].

Scîo a ritorniâ dónca sótt'a-o dirètto contròllo bizantìn scìnn-a-o 1346, quànde a saiâ caturâ da l'amiràlio Scimón Vignôzo, aprofitàndo da goæra civîle bizantìnn-a do 1341-1347. L'îzoa a diventiâ pe tànto ténpo a sêde da Maónn-a de Scîo e de Focea, controlâ da-a poténte famìggia zéneize di Giustinién, ch'a restiâ chi pe ciù de doî sécoli scìnn-a l'invaxón de l'Inpêro òtomàn into 1566.

Lìsta di scignôri de Scîo[modìfica | modìfica wikitèsto]

Èrbo de famìggia di Zacàia de Scîo

Nòtte[modìfica | modìfica wikitèsto]

  1. Nicol, 1993, p. 113.
  2. 2,0 2,1 Miller, 1921, pp. 287-289.
  3. 3,0 3,1 Nicol, 1993, pp. 171-172.
  4. Nicol, 1993, pp. 142–144, 171.
  5. Miller, 1921, pp. 289-290.
  6. Miller, 1921, pp. 290-291
  7. Miller, 1921, pp. 291
  8. Miller, 1921, pp. 292-294.

Bibliografîa[modìfica | modìfica wikitèsto]