Sâta a-o contegnûo

Giustiniàn (famìggia zenéize)

Da Wikipedia
ZE
Quésta pàgina a l'é scrîta in léngoa zenéize

A Grafîa adeuviâ a l'é quélla de l'Académia Ligùstica do Brénno

O stémma da famìggia Giustiniànn-a de Zêna[1].

I Giustiniàn, de spésso ciamæ Giustinién ascì (Iustinianis in latìn), són stæti 'n'inportànte famìggia da nobiltæ da Repùbrica de Zêna, creâ cómme Abèrgo di Nòbili a-i 14 de novénbre do 1362 da l'unión de dózze famìgge che stâvan inta colònia de Scîo. St'unión chi a l'é stæta inandiâ con l'òbietîvo d'òtegnî l'aministraçión de quéllo teritöio pe mêzo da coscì dîta maónn-a de Scîo, raxón ch'a l'à fæto vegnî i Giustinién unn-a de prìmme "socjêtæ pe açioìn" da stöia.

A famìggia Giustiniànn-a, partîa da Scîo, a s'é spantegâ sorviatùtto a Zêna e a Rómma, con bén bén di sò ménbri ch'àn pigiòu de càreghe inportànti: ciù di polìtichi, inclûzo bén éutto dûxi da Repùbrica de Zêna, da-i Giustinién són vegnûi cardinæ, studiôxi, mecenâti e capitànni.

Stöia[modìfica | modìfica wikitèsto]

Òrìgine do nómme[modìfica | modìfica wikitèsto]

O cognómme "Giustiniàn" o vêgne fòscia da-o pòsto dónde gh'êa a sêde da maónn-a vêgia de Scîo, ö sæ o Palàçio Giustiniàn a Zêna, ch'o l'êa stæto 'na rescidénsa da famìggia veneçiànn-a da-o mæximo nómme che, into pasòu, a l'àiva di stréiti ligàmmi comerciâli co-a Repùbrica[2].

O palàçio, scitoòu a-o céntro de quéllo ch'o l'êa o "quartê" di Giustinién, o l'à pigiòu a sò fàccia d'ancheu co-i travàggi vosciûi da-o Marcantönio Giustiniàn tra i sécoli XVII e XVIII e in sciâ faciâta o consèrva di stémmi e di trofêi de goæra goâgnæ da ménbri da famìggia[3].

Prinçìpio[modìfica | modìfica wikitèsto]

Versción ciù antîga do stémma da famìggia Giustiniànn-a, dêuviâ prìmma do 1413[n. 1].
O Palàçio Giustiniàn into castéllo de Scîo, sêde de l'aministraçión zenéize de l'îzoa.

Pe cónto de 'n'antîga tradiçión, l'òrìgine di Giustinién a l'aniéiva inderê scìnn-a-a gens romànn-a Anicia. Sta tradiçión chi, scibén ch'a se tràtta de 'na stöia popolâre sénsa de bâze stòriche, a l'é stæta a ògni mòddo contâ da tùtti i cronìsti e i stòrichi ch'àggian studiòu a famìggia Giustiniànn-a[4]. Segóndo quésta ricostruçión, e dôe cazàdde di Giustinién de Zêna e de Venéçia saiéivan de dirètte discendénti de Màrco e de Àngiou, fìggi do Giustìn II, nêvo de l'inperatô bizantìn Giustiniàn I, diciaræ cómme progenitoî de bén bén de famìgge de lignêua cómme i Âsaieui, i Viscónti, e i Da Tôre. I doî nòbili bizantìn, ch'én visciûi vèrso l'ànno 720, aviéivan fæto stramûo inta penîzoa italiànn-a pe caxón de 'na condànna a l'exìlio da Costantinòpoli vosciûa da l'inperatô Lìon III Isàorico pe rinforsâ o sò débole contròllo in sce l'Inpêro[2].

Segóndo sta stöia chi, ghe saiéiva 'n stréito ligàmme tra e dôe famìgge Giustiniànn-e[5]: se contâva defæti che l'Àngiou o l'avésse spozòu a néssa do dûxe veneçiàn Marçéllo Tegagiàn, comensàndo coscì a scciàtta di Giustinién de Venéçia, méntre o Màrco, arivòu a Zêna do 722, o se saiéiva maiòu con Biâtrìce, fìggia do Ludovîco Çìbbo-Seniz, goerezê a-o servìçio do rè di longobàrdi Liutpràndo. Da-o Màrco l'é stæto coscì constrûto tùtta a discendénsa scìnn-a-o nasción de l'Abèrgo Giustiniàn[4], cómme mostròu, prezénpio, inte 'n'êuvia do prìnçipe Ònoròu Giustiniàn Aràngio. Stöie do génere êan 'na pràtica bén bén comùn tra l'Etæ de Mêzo e o Renasciménto inte famìgge ch'àivan into pròpio nómme de somegiànse con scciàtte de lignêua de l'etæ antîga, inclûzo quélle de fortùnn-a ciù recénte. A ògni mòddo l'é açertòu a difuxón, tra i sécoli IX e X, do nómme Giustiniàn into Mâ Mediterànio intrêgo[2].

In veitæ l'òrìgine di Giustinién de Zêna a gh'à 'na dæta precîza, o 14 de novénbre do 1362, sàiva a dî o moménto da fondaçión a Zêna da Maónn-a "nêuva", socjêtæ comerciâle anònima pò-u sfrutaménto de çèrti posediménti zenéixi into Mâ Egêo a-o pòsto da coscì dîta Maónn-a "vêgia", ch'a no l'ariescîva ciù a controlâ i teritöi sott'a-a sò aministraçión, e in acòrdio a-e dispoxiçioìn contegnûe inte 'n contràtto firmòu a-i 8 de màrso de quéllo ànno co-a Repùbrica[6]. I prìmmi sòcci, ménbri de dózze famìgge da nobiltæ zenéize, êan in particolâ o Nichiôzo de Canétto de Lavàgna, o Zâne Cànpo, o Françésco Aràngio, o Nichiôzo de Sàn Teodöo, o Gabriælo Adórno, o Pòulo Bànca, o Tomâxo Lòngo, l'Andrieu Cànpo, o Rafè De Fornêto, o Luchìn Néigro, o Pêo Oivê e o Françésco Gaibâdo[5]. Quésti se són unîi inte 'n Abèrgo, instituçión che a Zêna a vegniâ bén bén ciù inportànte inti sécoli aprêuvo, abandonàndo o pròpio cognómme ascì, con l'escluxón do Gabriælo Adórno. I dózze sòcci, nominæ "Consocii ac conductores et emptores insule Syi et Folie Nove et aliorum locorum dependencium", se spartîvan i réditi e-e càreghe de l'îzoa co-a qualìfica comùn de Iustiniani, azonzéndoghe l'avèrbio "olim" co-o nomen da famìggia òriginâia quand'o l'êa necesâio. I Adórni, che into méntre àivan cangiòu o pròpio cognómme in Pinéllo, a partî da-a rifórma do scistêma di Abérghi do 1528 àn pigiòu in sciâ fìn quéllo de Giustiniàn ascì[2].

A diferénsa di prìmmi Maonéixi, che stâvan tòsto tùtti a Zêna e che a Scîo êan raprezentæ da di procuoéi, a ciù pàrte di Giustinién a l'àiva fæto stramûo inte l'îzoa, de dónde a mandâva, quànde l'êa necesâio, de pròpie delegaçioìn a Zêna. Defæti, i nómmi "Maonéixi" ò "Giustiniàn" êan dêuviæ de spésso cómme scinònimi scibén che, pe dindavéi, gh'êa ségge di sòcci da Maónn-a che no l'apartegnîvan a-i Giustinién che di ménbri de l'Abérgo che pe cóntra no fâvan pàrte da Maónn-a[2].

Scìnn-a-o 1566[modìfica | modìfica wikitèsto]

Françésco Solimena, O Masâcro di Giustinién a Scîo, prìmma meitæ do sécolo XVIII[n. 2].
O mæximo argoménto in detàggio: Scîo#Stöia.

A-i prìmmi dózze maonéixi se n'é fîto azónto o trezén, o Pêo de Sàn Teodöo, e, za do 1362, dôe quöte són stæte acatæ da-o Pêo Giustiniàn Recanéllo, sucesô do Scimón Vignôzo a-a regénsa de Scîo e vegnûo un di ménbri ciù inportànti da Maónn-a. O Pêo Recanéllo, ch'o l'àiva maiòu a fìggia do dûxe Gabriælo Adórno, o l'êa unn-a de personalitæ ciù inportànti de Zêna, tànto ch'o l'é conscideròu cómme l'antenòu prinçipâ do ràmmo zenéize da famìggia Giustiniànn-a[1][2].

In sciâ bâze de conpravéndie ò de cescioìn in ereditæ, do 1364 s'é unîo a-i Giustinién e famìgge Bancalâro, De Càstro, De Pagànn-a, De Pàolo, De Ròcca, Marùffo e Recanéllo, méntre tra e ciù inportànti che gh'êa da l'inprinçìpio se peu aregordâ i Adórni, i Aràngi, Bànca, i Cànpi, i De Fornêti, i Denéigri, i Gaibâdi e i Lònghi. Ancón dòppo quéllo moménto a Maónn-a a l'é de lóngo cresciûa, arivàndo do 1566, ùrtimo ànno da sò ativitæ, a ciù de seiçénto sòcci[2].

O nùmero òriginâle de quöte o l'êa de 12 e 2/3 con ògni açión, dîta doòdêno, ch'a l'êa spartîa inte tréi caràtti "gròsci" tórna divîxi inte 24 pàrte dîte caràtti "picìn", pe 'n totâle, rispetivaménte, de 38 caràtti gròsci e 304 picìn, con tùtti sti tìtoli chi che se poéivan vénde o trasmétte in ereditæ. Dòppo a véndia de 'na quöta, pe pratìca sconpartîa sorviatùtto inti prìmmi ànni da Maónn-a, de spésso i ecs-sòcci àn continoòu pægio a dêuviâ o cognómme de "Giustiniàn", restàndo inte st'Abérgo chi[2].

Dónca, into méntre chò-u domìnio in sce Scîo o l'é anæto avànti pe ciù de doî sécoli, a famìggia a l'àiva comensòu a stabilîse a Zêna ascì, vegnìndo fîto unn-a de ciù rìcche e ciù inportànti da çitæ tànto che, inte l'avàia do 1466, a l'êa da-a richéssa ciù grànde. Tra e propiêtæ da famìggia da-arénte a-a capitâle da Repùbrica, se pêuan aregordâ di palàççi into céntro da çitæ, spécce inte l'àrea conpréiza tra o carrubeus Crucis e a Platea Longa, vìlle in Arbâ, câze e giardìn inta Valàdda do Bezàgno e 'n fórte ligàmme co-e gêxe de Sànta Màia de Castéllo (consciderâ cómme a gêxa "de famìggia"[7]), de Sànta Têcla (dónde òua gh'é o fòrte da-o mæximo nómme) e de Sàn Françésco d'Arbâ. E asenblêe de l'Abérgo, a-o mànco quélle di nêuve governatoî che stâvan a Zêna, inta ciù pàrte di câxi se tegnîvan "inta sòlita vòtta", sàiva a dî into Palàçio Giustiniàn, òpû into ciòstro di canònichi de Sàn Loénso[2].

A grànde richéssa econòmica da famìggia a portâva a 'na fòrte infloénsa polìtica ascì e defæti, tra i Abérghi de òrìgine popolâre, i Giustinién én stæti quélli che, tra o 1400 e o 1528, àn fæto elêze o nùmero ciù âto di pròppi ménbri tra i ançién da Repùbrica e i consegê de Sàn Zòrzo, rispetivaménte co-o 5,4 e o 6,1% do totâle. L'é ciæo che-e perçentoâle êan ancón ciù inportànti a Scîo, dónde tòsto tùtte e càreghe inta pràtica êan sott'a-o contròllo di Giustinién[2].

Into méntre, dòppo a chéita de Costantinòpoli (diféiza tra i âtri da un di ménbri ciù avoxæ da famìggia, o Zâne Giustiniàn Lòngo), a scitoaçión de Scîo a l'êa vegnûa de lóngo ciù crìtica ànche se, gràçie a-a coràggio da sò goarnixón e a 'n'àbile polìtica diplomàtica, a Maónn-a a l'é ariêscîa a controlâla ancón pe 'n âtro sécolo, tànto da êse l'ùrtimo posediménto di latìn into Levànte. A-a fìn, tra i 14 e i 17 d'arvî do 1566, i tùrchi són arivæ a-a conquìsta definitîva de l'îzoa, atracàndo a tradiménto into pòrto da çitæ. A despêto da réiza pacìfica di maonéixi, tùtta Scîo a l'é stæta duaménte sachezâ, co-i sò governànti ch'én stæti amasæ ò torturæ. Tra de lô se pêuan aregordâ i dixéutto figeu, fìggi di maonéixi, màrtiri beatificæ, intitolæ de 'na stràdda a Pêgi e de vàrri quàddri[2][8][9].

Dòppo a chéita de Scîo[modìfica | modìfica wikitèsto]

O Crìsto Portacrôxe di Giustinién, êuvia do Michelàngiou. Consciderâ 'na prìmma versción do Crìsto da Minèrva, a l'é stæta scartâ pe caxón de 'na vénn-a de màrmo néigro in corispondénsa da fàccia.

Co-a fìn do domìnio da Maónn-a in sce l'îzoa de Scîo e a liberaçión di Giustinién, prexonê di tùrchi in Crimêa, ch'êan sopravisciûi, a ciù pàrte di ménbri da famìggia a s'é coscì trovâ inta penîzoa italiànn-a e in Grêcia, levòu i pöchi ch'àivan decîzo de tornâ a Scîo. Tra i ràmmi diferénti da famìggia, in particolâ, i doî di Bànca e di Denéigri s'én stabilîi a-a córte do Stâto Pontifìccio, dónde són intræ sorviatùtto con l'agiùtto do Vinçénso Giustiniàn Bànca, ch'o stâva a Rómma za da quàrche ànno e che, do 1570, o l'êa stæto nominòu cardinâ. In quànte fræ da sò mogê Gêuma, lê o l'êa o cugnòu do Giöxèppe Giustiniàn Denéigro, arivòu a Rómma dòppo a chéita de Scîo insémme a-i sò fìggi Vinçénso (o marchéize) e Benéito, âtro ménbro da famìggia ch'o vegniâ cardinâ[2].

O Giöxèppe, gràçie a l'arénbo do cugnòu e a di maiézzi conbinæ pe-e sò træ fìgge con di ménbri de cazàdde di Bandìn, di Monaldéschi e dì Màscimi, o l'à fîto òtegnûo de inportànti càreghe ch'àn fæto crésce in gràn mezûa e richésse di Giustinién. Do 1590, o l'à coscì acatòu o cazaménto de Rómma dîto Palàçio Giustiniàn ancón a-a giornâ d'ancheu, e dôe vìlle into céntro da çitæ. Pe de ciù, o l'à comensòu a-acatâ de tære in gîo a-o pàize de Basàn[2].

O fìggio ciù grànde, o Benéito, dòppo i stùddi a Perùggia, Pàdova e Zêna, a-i 17 de dexénbre do 1586 o l'é stæto nominòu cardinâ da-o Pàppa Scìsto V. L'âtro fìggio màsccio, o Vinçénso, o l'à in càngio ereditòu o féodo de Basàn, acatòu a-i 12 de zùgno do 1595 e elevòu, a-i 22 de novénbre do 1605, a-o tìtolo de Marchexâto da-o Pàppa Pòulo V. O Vinçénso, òmmo da-o gùsto fìn pe l'àrte e gràn mecenâte, o l'à inandiòu a coleçión d'êuvie de famìggia, conosciûa co-o nómme de Coleçión Giustiniànn-a. Co-o Vinçénso s'é però estìnto o ràmmo di Giustinién olim Denéigro, co-a scciàtta romànn-a di Giustinién ch'a l'é anæta avànti co-i Giustinién olim Bànca pe mêzo de l'Andrîa Giustiniàn Bànca, fìggio do Casàn scapòu da Scîo e ch'o stâva a Mescìnn-a. Con l'agiùtto de l'Òràçio Giustiniàn Lòngo, l'Andrîa o l'à maiòu Màia Flamìnia Pamphili, fìggia de Dònna Òlìnpia e néssa do futûro Pàppa Innocénço X che, a-i 21 de novénbre do 1645, o l'é elevòu o tìtolo de Basàn a quéllo de Prìnçipe[2].

Ciù ò mêno 'n sécolo dòppo, a grandéssa da famìggia Giustiniànn-a a l'é però arivâ de manimàn a-a sò fìn co-i gréndi cangiaménti caxonæ da-e goære napoliòniche, co-ina prìmma requixiçión de rescidénse a Rómma da pàrte di françéixi inti ànni da Repùbrica Romànn-a. Pe de ciù o Vinçénso Giustiniàn Bànca, VI prìnçipe de Basàn, o l'êa stæto inprexonòu pe quàrche ténpo insémme a di âtri prìnçipi pontifìcci[10] scibén che, za a-a fìn de quéllo ànno, o se trovâva a Parìggi cómme raprezentànte straordenâio pi-â Repùbrica da-o minìstro Charles-Maurice de Talleyrand-Périgord. A-i 13 de novénbre do 1826, a-a mórte do Vinçénso sénsa erêdi e con pöche fortùnn-e conservæ, s'é a-a fìn stragiòu l'intrêga Coleçión Giustiniànn-a, comensâ da-o marchéize Vinçénso e da-o cardinâ Benéito into sò palàçio e ch'a l'êa 'na tàppa squæxi òbligatöio pe-i nòbili che percorîvan o coscì dîto Gran Tour[2].

A ògni mòddo, i Giustinién no l'êan sôlo a Zêna e a Rómma. Quélli ch'én arestæ a Scîo scìnn-a-o 1566, dónca dòppo a rifórma do scistêma di Abérghi vosciûa da l'Andrîa Döia do 1528, cómme àn fæto stramûo inta penîzoa italiànn-a òpû in Grêcia se són fîto tacæ a-o "nêuvo" Abérgo Giustinién de Zêna, pigiàndo tórna o pròprio cognómme òriginâle méntre quélli a Scîo àn continoòu a dêuviâ o cognómme de Giustiniàn. I Recanélli, in particolâ, són anæti pi-â ciù pàrte a Zêna e a Rómma, méntre çèrti ràmmi da famìggia se pêuan trovâ a Smìrne e, scìnn-a-o sécolo XVIII, a Nàsso ascì. In sciâ fìn i Cànpi e i Lònghi, ch'êan i âtri doî ràmmi ciù inportànti da famìggia, àn fæto stramûo sorviatùtto a Zêna, dònde són stæti nominæ pe çìnque vòtte a-o duxægo, ciù che in Ancónn-a e a Folìgno ascì[2].

Ménbri avoxæ[modìfica | modìfica wikitèsto]

Chi de sótta gh'é 'na cùrta seleçión di ménbri ciù avoxæ, pe càrega ò pe de âtre raxoìn, da famìggia Giustiniànn-a, spartîi tra e scciàtte ciù inportànti che fórman l'Abèrgo. Da notâ cómme inta lìsta l'é mensonòu tùtti doî i cognómmi, dónca ségge quéllo de l'Abèrgo che quéllo da famìggia òriginâia, scibén che de sòlito inta storiografîa o n'é dêuviòu sôlo un.

Giustiniàn olim Bànca[modìfica | modìfica wikitèsto]

O mæximo argoménto in detàggio: Bànca (famìggia)#Giustiniàn olim Bànca.
  • Andrieu Giustiniàn Bànca (1385-1456): fìggio de Nichiôzo e Brancalìonn-a Grimâda, o l'êa un di ménbri da Maónn-a de Scîo. O s'é dedicòu a-a coleçión e a-o comèrcio d'êuvie d'àrte, ativitæ ch'a l'à fæto intrâ in contàtto con di inportànti studiôxi de l'época. O l'à scrîto 'n poêma dedicòu a 'na vitöia di zenéixi a-a diféiza de Scîo cóntra in veneçién, ciamòu Relazione dell'attacco e difesa di Scio[11].
  • Aostìn Giustiniàn Bànca (1470-1536): fìggio de Pòulo, do ràmmo di Bànca, e de Bertomêa, do ràmmo di Lònghi, o l'é stæto o vésco da diòcexi de Nébbio. O l'é aregordòu sorviatùtto cómme l'outô de vàrri scrîti, inclûzo i avoxæ Castigatissimi annali, o Dialogo nominato Corsica e a Descrittione della Lyguria[12].
  • Brìçio Giustiniàn Bànca (1713-1778): fìggio de Gioàn Batìsta de Brìçio e Camìlla Pastorélla, a-i 31 de zenâ do 1775 o l'é stæto nominòu 174° dûxe da Repùbrica de Zêna, un di éutto elezûi inte sta famìggia chi. Maiòu con l'Izabèlla Döia, o no l'à avûo di fìggi e o l'é stæto interòu inta gêxa do Gexù e di Sànti Anbrêuxo e Andrîa[13][14].
  • Vinçénso Giustiniàn Bànca[n. 3] (1519-1582): fìggio de Françésco[15] e de Catæn, do ràmmo di Lònghi, o l'é stæto méistro generâle de l'òrdine di predicatoî scìnn-a quànde, a-i 17 de màzzo do 1570, o l'é stæto nominòu cardinâ. O l'é stæto interòu inta baxìlica de Sànta Màia sôvia Minèrva, a Rómma[16].

Da-o ràmmo di Bànca a vêgne ànche a scciàtta di Giustinién de Basàn, comensâ con l'Andrîa Giustiniàn (1605-1676), erêde do marchéize Vinçénso Giustiniàn, e estìnta do 1826 co-a mórte de Vinçénso, VI° prìnçipe de quéllo féodo. A ògni mòddo, da quéllo ànno a lìnia di prìnçipi de Basàn a l'é anæta avànti scìnn-a-o 1941 pe mêzo do maiézzo co-in ràmmo da famìggia di Bandìn, pe pöi estingoîse do tùtto.

Giustiniàn olim Cànpo[modìfica | modìfica wikitèsto]

Giustiniàn olim Denéigro[modìfica | modìfica wikitèsto]

  • Benéito Giustiniàn Denéigro (1554-1621): fìggio de Giöxèppe de Benéito e de Gêuma, do ràmmo di Recanélli, o l'é un di Giustinién ch'én scapæ a Rómma dòppo a chéita de Scîo. A-i 16 de novénbre do 1586 o l'é stæto nominòu cardinâ da-o Pàppa Scìsto V[18].
  • Vinçénso Giustiniàn Denéigro (1564-1637): fìggio de Giöxèppe de Benéito e de Gêuma, do ràmmo di Recanélli, o l'é stæto l'ùrtimo propiêtâio da Maónn-a de Scîo prìmma da sò chéita inte moén di tùrchi. Scapòu a Rómma, dónde gh'êa za di âtri ménbri da sò famìggia, o l'é fîto vegnûo un di nòbili ciù infloénti da çitæ, ciù che gràn mecenâte e coleçionìsta d'àrte[19].

Giustiniàn olim Lòngo[modìfica | modìfica wikitèsto]

O mæximo argoménto in detàggio: Lòngo (famìggia zenéize)#Giustiniàn olim Lòngo.
  • Bertomê Giustiniàn Lòngo (1435-1520): fìggio de Zâne de Daniælo e de Pomelìnn-a Di Fornæ, òmmo polìtico, o l'é stæto Cónso de Càffa (do 1470), governatô da Maónn-a de Scîo (1476 e 1507) e da Còrsega (1501-1502). Pe de ciù, scìnn-a-a sò mòrte do 1520, o l'é stæto incaregòu de numerôze miscioìn diplomàtiche pe cònto da Repùbrica[20].
  • Brìçio Giustiniàn Lòngo (1457 ca.-?): fìggio de Ménego de Bertomê e de Adornìnn-a Adórna, o l'é stæto pe tànti ànni 'n corsâ e amiràlio a-o servìçio da Repùbrica. A-o moménto da dediçión de Zêna a-o Loîgi XII de Frànsa o l'é pasòu sott'a-o rè de Spàgna, a-o pàppa e a l'inperatô Càrlo V, anàndo aprêuvo a-a poxiçión di Giustinién, de lóngo pàrte da façión di mascheræ[21].
  • Cézare Giustiniàn Lòngo (1550-?): fìggio de Galiàsso de Galiàsso de Brìçio e de Camìlla Duràssa de Batìsta, o l'é stæto senatô da Repùbrica e anbasciatô de Zêna in Spàgna inti ànni da grâve crîxi finançiâia de quéllo régno. Tornòu in Ligùria p'arangiâ de costioìn diplomàtiche in sciâ propiêtæ do Marchexâto de Finâ, o l'é mòrto, fòscia a Zêna, dòppo o 1617[22].
  • Galiàsso Giustiniàn Lòngo (1465 ca.-?): fìggio de Brìçio e de Gêumìnn-a Di Fornæ, o l'é stæto pe tànti ànni a-o servìçio di rè de Spàgna cómme capitànio de galêe, pigiàndo pàrte a-a batàggia de Càppo d'Órso ascì, dónde o l'é stæto inprexonòu. Mandòu a Zêna, pi-â decixón de l'Andrîa Döia de pasâ co-i spagnòlli o l'é stæto fîto liberòu[23].
  • Lùcco Giustiniàn Lòngo (1586-1651): fìggio de Lusciàndro e de Lélia De Frànchi Tôza, a-i 21 de lùggio do 1644 o l'é stæto nominòu 107° dûxe da Repùbrica de Zêna, un di éutto elezûi inte sta famìggia chi. O l'é stæto interòu inta gêxa de Sànta Màia de Castéllo[24].
  • Lusciàndro Giustiniàn Lòngo (1554-1631): fìggio de Lùcca de Vinçénso e de Manétta Sòuli, a-i 6 d'arvî do 1611 o l'é stæto nominòu 89° dûxe da Repùbrica de Zêna, un di éutto elezûi inte sta famìggia chi. O l'é stæto interòu inta gêxa de Sànta Màia de Castéllo[14].
  • Òràçio Giustiniàn Lòngo (1580-1649): fìggio de Giöxèppe e de Despìnn-a, do ràmmo di Gaibâdi, persónn-a sénplice e ligâ a-e instituçioìn religiôze dond'o l'êa intròu, o l'é stæto nominòu vésco, e pöi cardinâ ascì, da-o pàppa Inocénço X. Scicómme o l'êa intrànte a parlâ in grêgo, o l'à fæto pàrte de vàrie comiscioìn ch'àiva l'òbietîvo de métte tórna insémme a gêxa catòlica con quélla ortodòssa[25].
  • Zan'Andrîa Giustiniàn Lòngo (1494-1554): fìggio de Baldasàrre e de Ginevrìnn-a Spìnoa, a-i 4 de zenâ do 1539 o l'é stæto nominòu 51° dûxe da Repùbrica de Zêna, un di éutto elezûi inte sta famìggia chi. Maiòu con Manêna do ràmmo di Bànca, ch'a gh'à dæto dôe fìgge, o l'é stæto interòu inta gêxa de Sànta Màia de Castéllo[14].
  • Zâne Giustiniàn Lòngo (1418-1453): fìggio de Bertomê de Antönio, o l'é un di ménbri ciù avoxæ da famìggia Giustiniànn-a. O l'êa a càppo da diféiza de un di pónti ciù crìtichi de miâge da çitæ de Costantinòpoli into córso do sò blòcco do 1453, poxiçión dond'o l'é restòu scìnn-a quànde, sùbito prìmma da chéita da çitæ, o l'é stæto graveménte inciagòu a-i 29 de màzzo[26].

Giustiniàn olim Monêgia[modìfica | modìfica wikitèsto]

  • Ansâdo Giustiniàn Monêgia (1502-1596): fìggio de Baldasàrre de Ansâdo e de 'na dònna de Scîo, diplomàtico avoxòu, o l'à avûo 'n ròllo inportànte inte l'ànbito da congiûa di Fiéschi ciù che inte vàrie miscioìn a l'èstero a lê afidæ. O l'é stæto interòu inta gêxa de Sànta Màia de Castéllo[27].
  • Giùlio Giustiniàn Monêgia (1543 ca.-1616): fìggio de Pêo e de Màia Giustiniànn-a do ràmmo di Recanélli, o l'é stæto un di Giustinién inprexonæ e deportæ da-i tùrchi co-a chéita de Scîo. Dòppo a sò liberaçión, o l'é stæto òspitòu da-i sò parénti a Rómma, p'êse nominòu vésco d'Aiàccio a-i 28 de seténbre do 1587. O l'é stæto interòu inta catedrâle de quélla çitæ[28].
  • Pòulo GIustiniàn Monêgia (1506-1586): nasciûo a Zêna, a-i 6 d'òtôbre do 1569 o l'é stæto nominòu 67° dûxe da Repùbrica de Zêna, un di éutto elezûi inte sta famìggia chi. Maiòu con Setìmia Invrêa, ch'a gh'à dæto 'na sôla fìggia, o l'é stæto interòu inta gêxa de Sànta Màia de Castéllo[14].

Giustiniàn olim Recanéllo[modìfica | modìfica wikitèsto]

Âtri ràmmi[modìfica | modìfica wikitèsto]

Giustiniàn olim Aràngio
Giustiniàn olim Çipròçio
  • Demétrio Giustiniàn Çipròçio (1450-1507): fìggio de Tomâxo e de Giorgétta Giustiniànn-a, mercànte e diplomàtico d'inportànsa inti ànni de fórte agitaçión di teritöi da Repùbrica méntre a se trovâva sott'a-e dediçioìn a-i Sfòrsa e a-i françéixi. Pasòu a cùrta esperiénsa do duxægo popolâre do Pòulo da Nêuve, o l'é stæto condanòu a mòrte da-o Loîgi XII de Frànsa[31].
Giustiniàn olim Gaibâdo

Rescidénse[modìfica | modìfica wikitèsto]

Zêna[modìfica | modìfica wikitèsto]

Rómma[modìfica | modìfica wikitèsto]

  • Palàçio Giustiniàn: scitoòu into céntro da çitæ, o Palàçio Giustiniàn de Rómma o l'é stæto constrûto vèrso a fìn do sécolo XVI e acatòu da Giöxèppe Giustiniàn do 1590. Ciù avànti o l'é stæto alargòu da-i sò fìggi Benéito e Vinçénso, vegnìndo a sêde de l'inportànte coleçión d'àrte inandiâ pròprio da-o Vinçénso. Sto palàçio chi a-a giornâ d'ancheu o l'é a sêde da prescidénsa do Senâto italiàn[37].
  • Vìlla Giustiniàn Màscimo: a levànte do céntro stòrico, a l'é stæta constrûta pe voentæ do marchéize Vinçénso Giustiniàn. A costruçión da vìlla, comensâ do 1605, a l'é 'n progètto do Françésco Boromìn. Do 1802 a l'é stæta acatâ da famìggia Màscimo, de dónde a l'à pigiòu l'âtra pàrte do sò nómme, pe pasâ a-a fìn a-i Lançelòtti do 1848[38].
  • Vìlla Giustiniàn Odescalchi: avansâ in sciâ ciàssa vêgia do pàize de Basàn Romàn, a l'êa a rescidénsa estîva di Giustinién de Rómma. Constrûta into sécolo XII, a l'é stæta acatâ da Vinçénso Giustiniàn, ch'o l'à comiscionòu, a partî da-o 1603, i inportànti travàggi che gh'àn dæto a sò fàccia d'ancheu. Pasâ a rescidénsa da famìggia di Odescalchi, òua a l'é de propiêtæ pùblica[39].

Âtre rescidénse[modìfica | modìfica wikitèsto]

  • "A Giustiniànn-a": vìlla de canpàgna avoxâ pe-i sò vignêti, a se trêuva a Roverêto, fraçión de Gâvi. Constrûta a-o pòsto de 'n ciù antîgo monestê di fràtti benedetìn, a l'é pasâ a-i Giustinién do 1625, fòscia cómme riconpénsa a-o càppo da goarnixón do Fòrte de Gâvi pe 'na sò vitöia cóntra 'n'armâ françéize. A-a giornâ d'ancheu a l'é a sêde de 'n'inpréiza agrìcola ch'a prodûxe ciù ò mêno 215.000 botìgge de vìn a l'ànno[40].
  • Palàçio Giustiniàn: palàçio into comùn d'Amelia, o l'é 'na strutûa do sécolo XIII, acatâ da-i Giustinién into Seiçénto. Purtròppo a ciù pàrte da costruçión a l'é vegnûa zu do 1817, pò-u derûo da cistèrna de l'etæ romànn-a ch'a gh'êa de sótta, tànto ch'a se peu védde sôlo 'n'âa a-a giornâ d'ancheu[41].
  • Palàçio Giustiniàn: palàçio avansòu in sciâ ciàssa centrâle do pàize de Capràrica de Lécce, o l'é stæto acatòu da-i Giustinién into sécolo XVII, che gh'àn comiscionòu di travàggi ch'àn dæto a-a costruçión a sò fàccia atoâle. O palàçio o l'é stæto realizòu a-o pòsto de 'na costruçión bén bén ciù antîga, de l'etæ normànn-a[42].
  • Palàçio Giustiniàn: palàçio into céntro stòrico de Mónte Rinàldo, constrûto in sciâ ciàssa ciù inportànte do pàize. Into sécolo XVIII o l'é stæto mìsso a nêuvo da-i Giustinién che, pe mêzo de 'na série d'unioìn tra palàççi ciù antîghi, àn creòu a strutûa atoâle. Quànde s'é estìnto quésto ràmmo da cazàdda o palàçio o l'é stæto acatòu da âtre famìgge scìnn-a a pasâ, inte l'ànno 2000, a-o comùn[43].
  • Palàçio Giustiniàn: antîgo castéllo da fraçión de Ceparànn-a, into comùn de Bolàn, o l'é stæto acatòu da-i Giustinién do 1717 e da quésti mìsso a nêuvo scìnn-a a vegnî 'na rescidénsa scignorîle. Inte l'Eutoçénto l'é stæto tiòu sciù l'arénte capélla gentilìçia, dedicâ a-a Santìscima Nonçiâ[44].
  • Palàçio Giustiniàn: castéllo-palàçio de Vesàn, scitoòu inta fraçión de Vesàn Sotàn, o l'é pasòu a-a famìggia Giustiniànn-a do 1832, pe mêzo do maiézzo do Pêo Giustiniàn co-a contéssa Terêza Picêdi, ùrtima erêde di scignoî do pòsto. Ancón a-a giornâ d'ancheu o l'é abitoòu da quésto ràmmo da famìggia[45].
  • Palàçio Giustiniàn: palàçio do sécolo XIV inte l'îzoa grêga de Scîo, o l'é stæto comiscionòu da-i Giustinién da Maónn-a cómme sêde pe l'aministraçión de l'îzoa. Scitoòu into castéllo do capolêugo, d'ancheu into palàçio gh'é òspitòu 'n muzêo d'àrte bizantìnn-a e zenéize ch'o se ciàmma pròpio Muzêo Giustiniàn[46].
  • Vìlla Giustiniànn-a: vìlla de Bâri caraterizâ da 'n cô rósso açéizo, raxón do nomiâgio popolâre de "câza róssa", a l'é 'na strutûa bén bén antîga, dêuviâ cómme grancia da-i benedetìn tra i sécoli IX e XII. Sott'a-a vìlla gh'é 'n ipogêo d'époco bizantìnn-a, dêuviòu pe de seportûe ebràiche[47].
  • Vìlla Giustiniànn-a: vìlla in scê colìnn-e da-arénte a-a çitæ còrsa de Bastîa, a l'é stæta constrûta pò-u vésco Càrlo Fabrìçio Giustiniàn do 1660. Testimoniànsa de l'inportànte prezénsa da famìggia Giustiniànn-a in sce l'îzoa, arivâ a-a nòmina de éutto di sò ménbri a governatoî da Còrsega, d'ancheu a se trêuva inte de condiçioìn no goæi bónn-e[48].

Abèrgo Giustiniàn[modìfica | modìfica wikitèsto]

O mæximo argoménto in detàggio: Abèrgo di Nòbili.

Co-a rifórma de l'Andrîa Döia do 1528, dîta do "Garibétto", i Giustinién són vegnûi un di sôli 28 abèrghi di nòbili dónde se dovéivan arechéugge e famìgge da nobiltæ zenéize. Da l'òrìgine "popolâre", quéllo di Giustinién o l'êa un di abèrghi ciù gréndi, formòu da-o gràn nùmero de famìgge che co-o pasâ di ànni s'é asociòu a-e dózze che gh'êa a l'inprinçìpio.

Da-o moménto da sò creaçión do 1362, quànde, in particolâ, ne fâvan pàrte i Aràngi, i Adórni, i Bànca, i Cànpi, i Denéigri, i Fornêti, i Gaibâdi e i Lònghi, inte l'Abèrgo Giustiniàn s'é de manimàn unîo de âtre famìgge de lignêua cómme quéste vegnîvan sòccie da maónn-a pe mêzo de l'acàtto de quöte de parteçipaçión[2]. Dòppo a rifórma o 1528, moménto de l'intrâ de bén bén de cazàdde inte l'Abèrgo, inti Giustinién gh'é in particolâ e famìgge chi de sótta[49]:

  • Ænn-a: famìggia òriginâia de Rapàllo[50].
  • Aràngio: antîga famìggia zenéize, a l'é unn-a de dózze ch'àn fondòu l'abèrgo do 1362[51].
  • Argiròffo: famìggia òriginâia de Ciâvai[50].
  • Bànca (De): famìggia òriginâia de Rapàllo, a l'é unn-a de dózze ch'àn fondòu l'abèrgo do 1362[52].
  • Benvegnûo: famìggia òriginâia de Nèrvi, a l'à fæto pàrte de l'abèrgo Giustiniàn a partî da-o 1528[53].
  • Bonfànte: famìggia òriginâia de Diàn Castéllo, arivâ a Zêna ciù ò mêno do 1150, a l'à fæto pàrte de l'abèrgo Giustiniàn a partî da-o 1528[54].
  • Bonivénto: famìggia òriginâia da Romàgna, a l'à fæto pàrte di abèrghi Giustiniàn e Gentî[54].
  • Bónn-a: famìggia òriginâia de Monterósso, a l'à fæto pàrte di abèrghi Giustiniàn e De Frànchi a partî da-o 1528[55].
  • Briandàte: famìggia òriginâia de Biandrate, a l'à fæto pàrte de l'abèrgo Giustiniàn a partî da-o 1528[56].
  • Cànpo: famìggia inparentâ co-i Viscónti, a l'é unn-a de dózze ch'àn fondòu l'abèrgo do 1362. Da-o 1528 àn fæto pàrte di abèrghi Promontöio e Lomelìn[57].
  • Castéllo (ò De Càstro): famìggia inparentâ co-i Viscónti, a l'à fæto pàrte de l'abèrgo Giustiniàn a partî da-o 1394 pe pöi pasâ, da-o 1439, in quéllo di Grimâdi. Da chi a l'à avûo òrìgine a famìggia Zacàia[58].
  • Cavatòrta: famìggia òriginâia da Lonbardîa, arivâ a Zêna into sécolo XII, a l'à fæto pàrte de inte l'abèrgo Giustiniàn a partî da-o 1528[59].
  • Ciòcia: famìggia òriginâia da Lonbardîa, arivâ a Zêna into sécolo XIV, a l'à fæto pàrte de l'abèrgo Giustiniàn a partî 1528[60].
  • Cipròtti: famìggia òriginâia de Cîpro, a l'à fæto pàrte de l'abèrgo Giustiniàn a partî da-o 1528[61].
  • Còrsi: famìggia òriginâia de Sànn-a, a l'à fæto pàrte de l'abèrgo Giustiniàn a partî da-o 1528[62].
  • Denéigro: famìggia òriginâia de Pòrtovénere, a partî da-o 1528 'na pàrte de sta famìggia chi a l'à creòu 'n pròpio abèrgo[63].
  • Figàllo: famìggia òriginâia de Rapàllo, a l'à fæto pàrte de l'abèrgo Giustiniàn a partî da-o 1532[64].
  • Fornêto (De): famìggia òriginâia de Rapàllo, a l'é unn-a de dózze ch'àn fondòu l'abèrgo do 1362[65].
  • Gaibâdo: famìggia òriginâia da Valàdda da Gravéggia, a l'é unn-a de dózze ch'àn fondòu l'abèrgo do 1362. A l'é pöi pasâ, a partî da-o 1528, inti abèrghi Lomelìn e Interiàn[66].
  • Lionàrdo: a l'à fæto pàrte de l'abèrgo Giustiniàn a partî da-o 1528[67].
  • Lòngo: famìggia òriginâia de Vendón, arivâ a Zêna ciù ò mêno do 980, a l'é unn-a de dózze ch'àn fondòu l'abèrgo do 1362[68].
  • Marùffo: famìggia òriginâia da Spézza, a l'à fæto pàrte di abèrghi Giustiniàn e Fiéschi[69].
  • Masón: famìggia òriginâia de Récco, arivâ a Zêna do 1150, a l'à fæto pàrte de l'abèrgo Giustiniàn a partî da-o 1528[70].
  • Monêgia: famìggia òriginâia de Monêgia, a l'à fæto pàrte di abèrghi Giustiniàn, Lercâ e Çigâa a partî da-o 1528[71].
  • Mongiardìn: famìggia òriginâia de Mongiardìn, a l'é arivâ a Zêna a l'inìçio do sécolo XIII[71].
  • Mòrchio: famìggia òriginâia de Rapàllo, arivâ a Zêna a-a meitæ do sécolo XIV, a l'à fæto pàrte de l'abèrgo Giustiniàn a partî da-o 1528[72].
  • Novâro: famìggia òriginâia de Novâra, a l'à fæto pàrte di abèrghi Giustiniàn, Çenturión e Döia a partî da-o 1528[73].
  • Oivê: antîga famìggia zenéize, a l'é unn-a de dózze ch'àn fondòu l'abèrgo do 1362, intràndo pöi inti De Frànchi ascì[74].
  • Pagànn-a (De): famìggia òriginâia de Sànn-a ò Rapàllo, a l'à fæto pàrte di abèrghi Giustiniàn e De Frànchi[75].
  • Pasàn (Da): famìggia òriginâia de Pasàn, a l'à fæto pàrte di abèrghi Giustiniàn, Lomelìn e Denéigro a partî da-o 1528[76].
  • Pónte: famìggia òriginâia da Valàdda do Ponçéivia, arivâ a Zêna do 1170, a l'à fæto pàrte de l'abèrgo Fatinànti a partî da-o 1380 pe pöi pasâ, da-o 1528, inti abèrghi Giustiniàn, Gentî e Çìbbo[77].
  • Pràndi: famìggia òriginâia da Lonbardîa, a l'à fæto pàrte de l'abèrgo Giustiniàn a partî da-o 1528[78].
  • Pròu: famìggia òriginâia de Pròu, inta Valàdda do Bezàgno, arivâ a Zêna do 1260, a l'à fæto pàrte di abèrghi Giustiniàn e Denéigro a partî da-o 1528[79].
  • Rebùffo: famìggia òriginâia de Séstri Levànte, arivâ a Zêna into sécolo XIII, a l'à fæto pàrte de l'abèrgo Giustiniàn a partî da-o 1528[80].
  • Recanélli: famìggia òriginâia da Rivêa, arivâ a Zêna into 1340, a l'à fæto pàrte de l'abèrgo Giustiniàn a partî da-o 1359[80].
  • Rocatagiâ: famìggia òriginâia da Rivêa de Levànte, a l'à fæto pàrte de l'abèrgo Giustiniàn a partî da-o 1528[81].
  • Ròcca: famìggia òriginâia da Valàdda do Bezàgno, arivâ a Zêna ciù ò mêno do 1260, a l'à fæto pàrte de l'abèrgo Giustiniàn a partî da-o 1345 e, da-o 1528, di Pravexìn ascì[81].
  • Sàn Teodöo: famìggia òriginâia do quartê de Zêna co-o mæximo nómme, a l'à fæto pàrte de l'abèrgo Giustiniàn a partî da-o 1360[82].
  • Sarvaréssa: famìggia òriginâia da zöna de Nöi, arivâ a Zêna ciù ò mêno do 1340, a l'à fæto pàrte de l'abèrgo Giustiniàn a partî da-o 1528[83].
  • Séstri: famìggia òriginâia de Séstri Levànte, a l'à fæto pàrte di abèrghi Giustiniàn e De Frànchi a partî da-o 1528[83].
  • Ughétti: antîga famìggia zenéize, a l'à fæto pàrte de l'abèrgo Giustiniàn a partî da-o 1359[84].
  • Valebónn-a: famìggia òriginâia da Rivêa, a l'à fæto pàrte de l'abèrgo Giustiniàn a partî da-o 1528[85].
  • Valeràn: a l'à fæto pàrte de l'abèrgo Giustiniàn a partî da-o 1528[86].
  • Vegétti: antîga famìggia zenéize[87].
  • Vigneu: famìggia òriginâia de Récco, a l'à fæto pàrte di Giustiniàn e, da-o 1528, di Grìllo ascì[88].

Nòtte[modìfica | modìfica wikitèsto]

Nòtte a-o tèsto
  1. L'azónta de l'àgogia néigra inperiâle, co-ina tésta e in cànpo d'öo, a l'é stæta concèssa da l'inperatô Sigismóndo do 1413.
  2. Sto quàddro chi, conservòu into Muzêo naçionâle de Capodimonte de Nàpoli, o l'é stæto realizòu cómme bòssa pe unn-a de decoraçioìn da sofîta da sâla do Consegétto into Pâxo. St'êuvia chi, purtròppo, a l'é stæta destrûta da l'incéndio do 1777.
  3. Indicòu cómme un di Recanélli ascì
Nòtte bibliogràfiche
  1. 1,0 1,1 (IT) Giovanni Battista di Crollalanza, Dizionario storico-blasonico delle famiglie nobili e notabili italiane, estinte e fiorenti, vol. 1, Pîza, 1888, pp. 487-488.
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 2,15 2,16 (IT) I Giustiniani di Genova, in sce giustiniani.info. URL consultòu o 31 màrso 2024.
  3. (IT) Palazzo Giustiniani - Genova, in sce giustiniani.info. URL consultòu o 31 màrso 2024.
  4. 4,0 4,1 (IT) Genealogia dell'Augustissima Famiglia Giustiniana (PDF), in sce giustiniani.info. URL consultòu o 31 màrso 2024.
  5. 5,0 5,1 Giustiniàn, 1537, Car. CXXXVII
  6. (LA) Conuentio secunda inter comune Ianue et mahonenses (PDF), in sce giustiniani.info. URL consultòu o 31 màrso 2024.
  7. (IT) Chiesa di Santa Maria di Castello - Genova. La chiesa dei Giustiniani, in sce giustiniani.info. URL consultòu o 31 màrso 2024.
  8. (IT) Michê Giustiniàn Recanéllo, La gloriosa morte de' diciotto fanciulli Giustiniani patritij genouesi, de' signori di Scio, scritta dall'abbate Michele Giustiniani del sangue stesso, e celebrata da diuersi eruditi ingegni d'Europa, Avelìn, Per Camillo Cauallo, 1656.
  9. (IT) Massacro dei Giustiniani a Chios nel 1566, in sce giustiniani.info. URL consultòu o 31 màrso 2024.
  10. (IT) Notizie storiche sull'invasione francese a Roma e sulla nascita della Prima Repubblica Romana, in sce giustiniani.info. URL consultòu o 31 màrso 2024.
  11. (IT) Enrico Basso, GIUSTINIANI, Andreolo, in Dizionario Biografico degli Italiani, vol. 57, Rómma, Treccani, 2001.
  12. (IT) Aurelio Cevolotto, GIUSTINIANI, Agostino, in Dizionario Biografico degli Italiani, vol. 57, Rómma, Treccani, 2001.
  13. (IT) Maristella Cavanna Ciappina, GIUSTINIANI, Brixio, in Dizionario Biografico degli Italiani, vol. 57, Rómma, Treccani, 2001.
  14. 14,0 14,1 14,2 14,3 14,4 14,5 14,6 (IT) Sergio Bonadonna e Mario Marcenaro, Rosso Doge: i Dogi della Repubblica di Genova dal 1399 al 1797, Zêna, De Ferrari Editore, 2018, ISBN 978-88-6405-998-3.
  15. (FR) Carl Hermann Friedrich Johann Hopf, Chroniques gréco-romanes: inédites ou peu connues, publiées avec notes et tables généalogiques (PDF), Berlìn, Weidmann, 1873.
  16. (IT) Dario Busolini, GIUSTINIANI, Vincenzo, in Dizionario Biografico degli Italiani, vol. 57, Rómma, Treccani, 2001.
  17. (IT) Maristella Cavanna Ciappina, GIUSTINIANI, Giovan Antonio, in Dizionario Biografico degli Italiani, vol. 57, Rómma, Treccani, 2001.
  18. (IT) Simona Feci e Luca Bortolotti, GIUSTINIANI, Benedetto, in Dizionario Biografico degli Italiani, vol. 57, Rómma, Treccani, 2001.
  19. (IT) Simona Feci, Luca Bortolotti e Franco Bruni, GIUSTINIANI, Vincenzo, in Dizionario Biografico degli Italiani, vol. 57, Rómma, Treccani, 2001.
  20. (IT) Maristella Cavanna Ciappina, GIUSTINIANI, Bartolomeo, in Dizionario Biografico degli Italiani, vol. 57, Rómma, Treccani, 2001.
  21. (IT) Calogero Farinella, GIUSTINIANI, Brizio, in Dizionario Biografico degli Italiani, vol. 57, Rómma, Treccani, 2001.
  22. (IT) Maristella Cavanna Ciappina, GIUSTINIANI, Cesare, in Dizionario Biografico degli Italiani, vol. 57, Rómma, Treccani, 2001.
  23. (IT) Maristella Cavanna Ciappina, GIUSTINIANI, Galeazzo, in Dizionario Biografico degli Italiani, vol. 57, Rómma, Treccani, 2001.
  24. (IT) Calogero Farinella, GIUSTINIANI, Luca, in Dizionario Biografico degli Italiani, vol. 57, Rómma, Treccani, 2001.
  25. (IT) Massimo Ceresa, GIUSTINIANI, Orazio, in Dizionario Biografico degli Italiani, vol. 57, Rómma, Treccani, 2001.
  26. (IT) Giustina Olgiati, GIUSTINIANI, Giovanni, in Dizionario Biografico degli Italiani, vol. 57, Rómma, Treccani, 2001.
  27. (IT) Maristella Cavanna Ciappina, GIUSTINIANI, Ansaldo, in Dizionario Biografico degli Italiani, vol. 57, Rómma, Treccani, 2001.
  28. (IT) Stefano Tabacchi, GIUSTINIANI, Giulio, in Dizionario Biografico degli Italiani, vol. 57, Rómma, Treccani, 2001.
  29. (IT) Maria Carla Italia, GIUSTINIANI, Michele, in Dizionario Biografico degli Italiani, vol. 57, Rómma, Treccani, 2001.
  30. (IT) Stefano Tabacchi, GIUSTINIANI, Pier Maria, in Dizionario Biografico degli Italiani, vol. 57, Rómma, Treccani, 2001.
  31. 31,0 31,1 (IT) Calogero Farinella, GIUSTINIANI, Demetrio, in Dizionario Biografico degli Italiani, vol. 57, Rómma, Treccani, 2001.
  32. (IT) Giustiniani. I palazzi, la storia - Presentazione della nuova sede di via dei Giustiniani (PDF), in sce giustiniani.info. URL consultòu o 31 màrso 2024.
  33. (IT) Via San Bernardo 21, in sce irolli.it. URL consultòu o 31 màrso 2024 (archiviòu da l'url òriginâle o 12 màrso 2017).
  34. (IT) Piazza Giustiniani 6 - Marc'Antonio Giustiniani, in sce irolli.it. URL consultòu o 31 màrso 2024 (archiviòu da l'url òriginâle o 12 màrso 2017).
  35. (IT) Via dei Giustiniani 11 - Vincenzo Giustiniani Banca, in sce irolli.it. URL consultòu o 31 màrso 2024 (archiviòu da l'url òriginâle o 24 màrso 2022).
  36. (IT) Palazzo Giustiniani Cambiaso (Genova), in sce giustiniani.info. URL consultòu o 31 màrso 2024.
  37. (IT) Palazzo Giustiniani a Roma, in sce giustiniani.info. URL consultòu o 31 màrso 2024.
  38. (IT) Villa Giustiniani a Roma, in sce giustiniani.info. URL consultòu o 31 màrso 2024.
  39. (IT) Bassano Romano, l'antico feudo dei Giustiniani, in sce giustiniani.info. URL consultòu o 31 màrso 2024.
  40. (IT) "La Giustiniana" e la storia di un vino "genovese": il Gavi, in sce giustiniani.info. URL consultòu o 31 màrso 2024.
  41. (IT) Ostello Giustiniani (Amelia - Terni), in sce giustiniani.info. URL consultòu o 31 màrso 2024.
  42. (IT) I Giustiniani di Caprarica (Lecce), in sce giustiniani.info. URL consultòu o 31 màrso 2024.
  43. (IT) Palazzo Giustiniani - Monte Rinaldo (Fermo), in sce giustiniani.info. URL consultòu o 31 màrso 2024.
  44. (IT) Palazzo Giustiniani - Ceparana (Bolano - La Spezia), in sce giustiniani.info. URL consultòu o 31 màrso 2024.
  45. (IT) Palazzo Giustiniani - Vezzano (Vezzano Ligure - La Spezia), in sce giustiniani.info. URL consultòu o 31 màrso 2024.
  46. (EN) Giustiniani Museum, in sce chios.com. URL consultòu o 31 màrso 2024.
  47. (IT) Villa GIustiniani - Bari, in sce giustiniani.info. URL consultòu o 31 màrso 2024.
  48. (IT) Bastia: la Villa Giustiniana, in sce giustiniani.info. URL consultòu o 31 màrso 2024.
  49. (IT) Giovanni Andrea Ascheri, Notizie storiche delle famiglie in alberghi in Genova, Zêna, Tipografia Faziola, 1846.
  50. 50,0 50,1 Scorza, 2014, p. 24
  51. Scorza, 2014, p. 23
  52. Scorza, 2014, p. 30
  53. Scorza, 2014, p. 36
  54. 54,0 54,1 Scorza, 2014, p. 42
  55. Scorza, 2014, p. 40
  56. Scorza, 2014, p. 47
  57. Scorza, 2014, p. 54
  58. Scorza, 2014, p. 63
  59. Scorza, 2014, p. 65
  60. Scorza, 2014, p. 70
  61. Scorza, 2014, p. 72
  62. Scorza, 2014, p. 76
  63. Scorza, 2014, p. 147
  64. Scorza, 2014, p. 94
  65. Scorza, 2014, p. 96
  66. Scorza, 2014, p. 103
  67. Scorza, 2014, p. 124
  68. Scorza, 2014, p. 127
  69. Scorza, 2014, p. 136
  70. Scorza, 2014, p. 137
  71. 71,0 71,1 Scorza, 2014, p. 140
  72. Scorza, 2014, p. 143
  73. Scorza, 2014, p. 149
  74. Scorza, 2014, p. 152
  75. Scorza, 2014, p. 156
  76. Scorza, 2014, p. 161
  77. Scorza, 2014, p. 172
  78. Scorza, 2014, p. 174
  79. Scorza, 2014, p. 175
  80. 80,0 80,1 Scorza, 2014, p. 179
  81. 81,0 81,1 Scorza, 2014, p. 184
  82. Scorza, 2014, p. 193
  83. 83,0 83,1 Scorza, 2014, p. 202
  84. Scorza, 2014, p. 217
  85. Scorza, 2014, p. 219
  86. Scorza, 2014, p. 218
  87. Scorza, 2014, p. 220
  88. Scorza, 2014, p. 224

Bibliografîa[modìfica | modìfica wikitèsto]

Âtri progètti[modìfica | modìfica wikitèsto]

Colegaménti estèrni[modìfica | modìfica wikitèsto]

Contròllo de outoritæVIAF (EN18074877 · GND (DE121283771 · CERL cnp00564150 · WorldCat Identities (EN18074877