Giustiniàn (famìggia zenéize)

Da Wikipedia
Sâta a-a navegaçión Sâta a-a çèrchia
ZE
Quésta pàgina a l'é scrîta in léngoa zenéize
AcLiBr.jpg

A Grafîa adeuviâ a l'é quélla de l'Académia Ligùstica do Brénno

O stémma da famìggia Giustiniànn-a de Zêna[1].

I Giustiniàn, de spésso ciàmæ Giustinién ascì (Iustinianis in latìn), són stæti 'n'inportànte famìggia da nobiltæ da Repùbrica de Zêna, creâ cómme Albèrgo di Nòbili a-i 14 de novénbre do 1362 da l'unión de dózze famìgge che stâvan inta colònia de Scîo. 'St'unión chi a l'é stæta costitoîa con l'òbietîvo de òtegnî l'aministraçión de quéllo teritöio pe mêzo da coscì dîta maónn-a de Scîo, raxón pi-â quæ i Giustinién són conscideræ cómme unn-a de prìmme "socjêtæ pe açioìn" da stöia.

Partìndo da Scîo se són difûxi sorviatùtto a Zêna e Rómma, con numerôxi di sò ménbri che àn òtegnûo inportànti càreghe: óltre a-i polìtichi, tra i quæ se pêuan aregordâ bén éutto dûxi da Repùbrica de Zêna, a-i Giustinién àn fæto pàrte cardinæ, studiôxi, mecenâti e capitànni.

Etimologîa[modìfica | modìfica wikitèsto]

O cognómme "Giustiniàn" o vêgne fòscia da-o lêugo dónde gh'êa a sêde da maónn-a vêgia de Scîo, ö sæ o Palàsso Giustiniàn a Zêna, o quæ o l'êa stæto 'na rescidénsa da famìggia da-o mæximo nómme òriginâia de Venéçia, a quæ, into pasòu, a l'avéiva di stréiti ligàmmi comerciâli co-a Repùbrica[2].

O Palàsso, a-o céntro de quéllo ch'o l'êa o "quartê" di Giustinién, o l'à pigiòu a sò fàccia d'ancheu aprêuvo a-i travàggi vosciûi da-o Marcantönio Giustiniàn tra o XVII e o XVIII sécolo e o consèrva, mìsci in sciâ faciâta, vàrri stémmi e trofêi de goæra goâgnæ da-a famìggia[3].

Stöia[modìfica | modìfica wikitèsto]

Òrìgine[modìfica | modìfica wikitèsto]

Versción ciù antîga do stémma da famìggia Giustiniànn-a, dêuviâ prìmma do 1413[4].
O Palàsso Giustiniàn into castéllo de Scîo, sêde de l'aministraçión zenéize de l'îzoa.

Segóndo 'n'antîga tradiçión, l'òrìgine di Giustinién a remónta a-a gens romànn-a Anicia. 'Sta stöia chi, scibén ch'a l'é 'na lezénda popolâre sénsa nisciùnn-a bâze stòrica, a l'é stæta a ògni mòddo contâ da tùtti i cronìsti e storiogràfi ch'àggian studiòu a famìggia Giustiniànn-a[5]. Segóndo quésta ricostruçión e dôe cazàdde di Giustinién de Zêna e de Venéçia són de dirètte discendénti de Màrco e de Àngiou, fìggi do Giustìn II (nêvo de l'inperatô bizantìn Giustiniàn I) e progenitoî de numerôze famìgge de lignêua cómme i Âsaieui, i Viscónti, e i Da Tôre. I doî nòbili bizantìn, visciûi vèrso l'ànno 720, saiéivan arivæ in Itàlia aprêuvo a 'na condànna a l'exìlio da Costantinòpoli vosciûa da l'inperatô Lìon III Isàorico pe rinforsâ o sò débole contròllo in sce l'Inpêro[2].

Segóndo 'sta lezénda chi gh'é 'n fòrte ligàmme tra e dôe famìgge de Giustiniàn ascì[6]: defæti o vegnîva contòu che l'Àngiou o l'avésse spozòu a néssa do dûxe veneçiàn Marçéllo Tegaliàn, incomensàndo coscì a scciàtta di Giustinién de Venéçia, méntre o Màrco, arivòu a Zêna into 722, o l'aviéiva spozòu a Biâtrìce fìggia do Ludovîco Çìbbo-Seniz, goerezê a-o servìçio do rè di longobàrdi Liutpràndo. Da-o Màrco a l'é stæta dónca ricostroîa tùtta a sò discendénsa scìnn-a-a nàscita de l'Albèrgo Giustiniàn[5], ilustrâ inte 'n'òpera do prìnçipe Ònoròu Giustiniàn Aràngio ascì. A ògni mòddo lezénde de 'sto tîpo chi êan bén bén comùn tra o medioêvo e o rinasciménto inte famìgge, ànche de fortùnn-a ciù recénte, ch'avéivan into pròpio nómme de asonànse con de génte ilùstre de l'etæ antîga. A l'é pe cóntra acertâ a difuxón, tra o IX e o X sécolo, do cognómme Giustiniàn inte tùtto o Mâ Mediterànio[2].

In realtæ l'òrìgine di Giustinién de Zêna a remónta ezataménte a-i 14 de novénbre do 1362, quànde a Zêna a l'é stæta costitoîa a Maónn-a "nêuva", socjêtæ comerciâle anònima pe-o sfrutaménto de çèrti posediménti zenéixi into Mâ Egêo, segóndo e dispoxiçioìn contegnûe inte 'n contràtto firmòu a-i 8 de màrso co-a Repùbrica[7], in lêugo da coscì dîta Maónn-a "vêgia", a quæ a no l'ariescîva ciù a controlâ i teritöi sótt'a-a sò aministraçión. In particolâ i prìmmi sòcci, ménbri de dózze famìgge da nobiltæ zenéize, êan Nichiôzo de Canétto de Lavàgna, Zâne Cànpo, Françésco Aràngio, Nichiôzo de Sàn Teodöo, Gabriælo Adórno, Pòulo Bànca, Tomâxo Lòngo, Andrieu Cànpo, Rafè De Fornêto, Luchìn Néigro, Pêo Oivê e Françésco Gaibâdo[6]. Quésti se són dónca unîi inte 'n Albèrgo, tîpo de instituçión che a Zêna a diventiâ bén bén ciù inportànte inti sécoli sucesîvi, abandonàndo o pròpio cognómme ascì, con l'escluxón do Gabriælo Adórno. Denominæ "Consocii ac conductores et emptores insule Syi et Folie Nove et aliorum locorum dependencium", i dózze sòcci se spartîvan i réditi e-e càreghe de l'îzoa co-a qualìfica comùn de Iustiniani, a-a quæ o vegnîva azónto l'avèrbio "olim" e o nomen da famìggia òriginâia. Ànche i Adórni, i quæ into méntre avéivan cangiòu o pròpio cognómme in Pinélli, a partî da-a rifórma do scistêma di Albérghi do 1528 àn a-a fìn pigiòu quéllo de Giustiniàn ascì[2].

A diferénsa di prìmmi Maonéixi, i quæ stâvan squæxi tùtti a Zêna e a Scîo êan pe cóntra raprezentæ da di procuoéi, a ciù pàrte di Giustinién a stâva a Scîo, mandàndo, into câxo o foîse necesâio, de pròpie delegaçioìn a Zêna. Scibén che, de spésso, i nómmi "Maonéixi" e "Giustiniàn" êan dêuviæ cómme scinònimi, in realtæ gh'êa ségge di sòcci che no l'apartegnîvan a-i Giustinién che di ménbri de l'Albérgo che pe cóntra no faxéivan pàrte da Maónn-a[2].

Scìnn-a-o 1566[modìfica | modìfica wikitèsto]

Françésco Solimena, O Masâcro di Giustinién a Scîo, prìmma meitæ do XVIII sécolo[8].
Magnifying glass icon mgx2.svgO mæximo argoménto in detàggio: Scîo § Stöia.

A-i prìmmi dózze maonéixi se n'é fîto azónto 'n trezén, Pêo de Sàn Teodöo, e, za into 1362, dôe quöte són stæte acàtæ da Pêo Giustiniàn Recanéllo, sucesô do Scimón Vignôzo a-a regénsa de Scîo e diventòu un di ménbri ciù inportànti da Maónn-a. O Pêo Recanéllo, o quæ o l'avéiva spozòu a fìggia do dûxe Gabriælo Adórno, o l'êa unn-a de personalitæ ciù inportànti inta Zêna de l'época, tànto ch'o l'é vìsto cómme l'antenòu prinçipâ do ràmmo zenéize da famìggia Giustiniànn-a[1][2].

A-i Giustinién do 1364, ö sæ, pi-â ciù pàrte, ménbri de famìgge Adórno, Aràngio, Bànca, Cànpo, De Fornêto, Denéigro, Gaibâdo e Lòngo, se són unîe, in òrdine cronològico e in sciâ bâze de conpravéndie ò de cescioìn in ereditæ, e famìgge Bancalâro, De Càstro, De Pagànn-a, De Pàolo, De Ròcca, Marùffo e Recanéllo. Ànche dòppo quéllo moménto a Maónn-a a l'à però continoòu a crésce, arivàndo into 1566, ùrtimo ànno da sò ativitæ, a ciù de seiçénto sòcci[2].

O nùmero òriginâle de quöte o l'êa de 12 e 2/3, con ògni açión, dîta doòdêno, ch'a l'êa spartîa in tréi caràtti "gròsci" divîxi tórna in 24 pàrte dîte caràtti "picìn", pe 'n totâle, rispetivaménte, de 38 caràtti gròsci e 304 picìn, con tùtti 'sti tìtoli chi che se poéivan vénde o trasmétte in ereditæ. A ògni mòddo, depoî a véndia de 'na quöta (pratìca comùn sorviatùtto inti prìmmi ànni da Maónn-a), de spésso i maonéixi àn continoòu a dêuviâ o cognómme de "Giustiniàn", restàndo a fâ pàrte de l'Albérgo[2].

Dónca, méntre con altèrne vicénde o domìnio di Giustinién in sce Scîo o duiâ pe ciù de doî sécoli, a famìggia a l'avéiva incomensòu a stabilîse a Zêna ascì, diventàndo fîto unn-a de ciù rìcche e ciù inportànti da çitæ tànto che, inte l'avàia do 1466 a sò richéssa a l'êa a ciù grànde de tùtte. Tra e propiêtæ da famìggia da-arénte a-a capitâle da Repùbrica, se pêuan aregordâ vàrri palàssi into céntro da çitæ, spécce inte l'àrea conpréiza tra o carrubeus Crucis e a Platea Longa, vìlle a Arbâ, câze e giardìn inta Valàdda do Bezàgno e 'n fórte ligàmme co-e gêxe de Sànta Màia de Castéllo (consciderâ cómme a gêxa "de famìggia"[9]), de Sànta Têcla (dónde òua gh'é o fòrte da-o mæximo nómme) e de Sàn Françésco d'Arbâ. E asenblêe de l'Albérgo, a-o mêno quélle di nêuve governatoî che stâvan a Zêna, se tegnîvan de sòlito "inta sòlita vòtta", ö sæ into Palàsso Giustiniàn, òpû into ciòstro di canònichi de Sàn Loénso[2].

O l'é ciæo che a grànde richéssa econòmica a portâva a 'na fòrte infloénsa polìtica ascì e defæti, tra i Albérghi de òrìgine popolâre, i Giustinién êan quélli che, tra o 1400 e o 1528, són ariescîi a elêze o ciù âto nùmero di pròppi ménbri tra i ançién da Repùbrica e tra i consegê de Sàn Zòrzo, rispetivaménte, co-o 5,4 e o 6,1% do totâle. O l'é ciæo che-e perçentoâli êan pe cóntra bén bén ciù âte a Scîo, dónde a totalitæ de càreghe a l'êa in pràtica sótt'a-o contròllo di Giustinién[2].

Into méntre, depoî a chéita de Costantinòpoli (a-a quæ diféiza o l'avéiva parteçipòu un di ménbri ciù avoxæ da famìggia, o Zâne Giustiniàn Lòngo), a scitoaçión de Scîo a l'êa diventâ de lóngo ciù crìtica ànche se, gràçie a-a coràggio da sò goarnixón e a 'n'àbile polìtica diplomàtica, a Maónn-a a l'é ariêscîa a controlâla ancón pe 'n âtro sécolo, diventàndo coscì l'ùrtimo posediménto di latìn into Levànte. A-a fìn, tra i 14 e i 17 d'arvî do 1566, i tùrchi són arivæ a-a conquìsta definitîva de l'îzoa, atracàndo a tradiménto into pòrto da çitæ. A despæto da réiza pacìfica di maonéixi, tùtta Scîo a l'é stæta duaménte sachezâ, co-i sò governànti che són stæti amasæ ò torturæ. Tra de lô se pêuan aregordâ i dixéutto figeu, fìggi di maonéixi, màrtiri beatificæ a-i quæ a l'é dedicâ 'na stràdda a Pêgi e vàrri quàddri ascì[2][10][11].

Depoî a chéita de Scîo[modìfica | modìfica wikitèsto]

O Crìsto Portacrôxe di Giustinién òpera do Michelàngiou. Consciderâ 'na prìmma versción do Crìsto da Minèrva, a l'é stæta scartâ aprêuvo a-a conpàrsa de 'na vénn-a de màrmo néigro in corispondénsa da fàccia.

Co-a fìn do domìnio da Maónn-a in sce l'îzoa de Scîo e a liberaçión di Giustinién sopravisciûi, i quæ êan stæti inprexonæ da-i tùrchi in Crimêa, fêua de quarchedùn ch'o l'à decîzo de ritornâ a Scîo a ciù pàrte di ménbri da famìggia se són trasferîi inta penîzoa italiànn-a e in Grêcia. In particolâ, i doî ràmmi di Bànca e di Denéigri se són fîto stabilîi a-a córte do Stâto Pontifìccio, dónde són ìntræ sorviatùtto gràçie a l'agiùtto do Vinçénso Giustiniàn Denéigro, o quæ o stâva a Rómma za da divèrsci ànni e, da-o 1570, o l'êa diventòu cardinâ ascì. Lê o l'êa o cugnòu, in quànto fræ da sò mogê Gêuma, de Giöxèppe Giustiniàn Denéigro, arivòu a Rómma depoî a chéita de Scîo insémme a-i sò fìggi Vinçénso (o marchéize) e Benéito, âtro ménbro da famìggia ch'o saiâ nominòu cardinâ[2].

O Giöxèppe, aprêuvo a l'arénbo do cugnòu e a di maiézzi inmanegæ pe-e sò træ fìgge con di ménbri de cazàdde di Bandìn, di Monaldéschi e dì Màscimi, o l'à fîto òtegnûo de inportànti càreghe ch'àn permìsso d'aomentâ in mòddo consciderévole e richésse di Giustinién. Coscì, into 1590, o l'à acatòu o palàsso de Rómma che ancón a-a giornâ d'ancheu o pórta o nómme da famìggia, e dôe vìlle into céntro da çitæ. Pe de ciù, o l'à incomensòu a acatâ de tære d'in gîo a-o pàize de Basàn[2].

O fìggio magiô, o Benéito, depoî i stùddi a Perùggia, Pàdova e Zêna, a-i 17 de dexénbre do 1586 o l'é stæto nominòu cardinâ da-o Pàppa Scìsto V. L'âtro fìggio màsccio, o Vinçénso, o l'à in càngio ereditòu o féodo de Basàn, acatòu a-i 12 de zùgno do 1595 e elevòu, a-i 22 de novénbre do 1605, a-o tìtolo de Marchexâto da-o Pàppa Pòulo V. O Vinçénso, òmmo da-o fìn gùsto artìstico e gràn mecenâte, o l'à creòu e inandiòu a coleçión d'òpere d'àrte da pròpia famìggia, conosciûa co-o nómme de Coleçión Giustiniànn-a. Co-o Vinçénso o s'é però estìnto quéllo ràmmo di Giustinién olim Denéigro, co-a scciàtta romànn-a di Giustinién ch'a l'é stæta dónca continoâ da-i Giustinién olim Bànca, pe mêzo de l'Andrîa Giustiniàn Bànca, fìggio do Casàn scapòu da Scîo e ch'o stâva a Mescìnn-a. Gràçie a l'agiùtto de l'Òràçio Giustiniàn Lòngo, l'Andrîa o l'à spozòu Màia Flamìnia Pamphili, fìggia de Dònna Òlìnpia e néssa do futûro Pàppa Innocénço X, da-o quæ, a-i 21 de novénbre do 1645, o sò tìtolo o l'é stæto elevòu a quéllo de Prìnçipe[2].

Ciù ò mêno 'n sécolo dòppo, a grandéssa da famìggia Giustiniànn-a a l'é però arivâ progresivaménte a-a sò fìn co-i gréndi cangiaménti caxonæ da-e goære napoliòniche, co-ina prìmma requixiçión de rescidénse a Rómma da pàrte di françéixi inti ànni da Repùbrica Romànn-a. Pe de ciù o Vinçénso Giustiniàn Bànca, VI prìnçipe de Basàn, o l'é stæto ànche inprexonòu pe quàrche ténpo insémme a âtri prìnçipi romén[12] scibén che, za a-a fìn de quéllo ànno, o se trovâva a Parìggi cómme Inviòu Straordenâio pi-â Repùbrica da-o minìstro Charles-Maurice de Talleyrand-Périgord. A-a mórte do Vinçénso, a-i 13 de novénbre do 1826, sénsa erêdi e con pöche fortùnn-e conservæ, a s'é a-a fìn stragiâ l'intrêga Coleçión Giustiniànn-a, incomensâ da-o marchéize Vinçénso e o cardinâ Benéito into sò palàsso, o quæ o l'êa 'na tàppa òbligâ pe-i zoêni nòbili che conpîvan o Gran Tour[2].

A ògni mòddo, i Giustinién no se són difûxi sôlo a Zêna e Rómma. Quélli ch'êan arestæ a Scîo scìnn-a-o 1566, e dónca depoî a rifórma do scistêma di Albérghi vosciûa da l'Andrîa Döia into 1528, cómme són tornæ inta penîzoa italiànn-a òpû in Grêcia se són agregæ a-o "nêuvo" Albérgo Giustinién de Zêna, repigiàndo tórna o pròprio cognómme òriginâle; pe cóntra quélli a Scîo a continoòu a dêuviâ quéllo de Giustiniàn. In particolâ i Recanélli són anæti pi-â ciù pàrte a Zêna e a Rómma, méntre çèrti ràmmi da famìggia se pêuan trovâ a Smìrne e, scìnn-a-o XVIII sécolo, a Nàsso ascì. I âtri doî ràmmi ciù inportànti da famìggia, ö sæ i Cànpi e i Lònghi, se són trasferîi sorviatùtto a Zêna, dònde són arivæ pe bén çìnque vòtte a-o duxægo, e a Ancónn-a e Folìgno ascì[2].

Ménbri avoxæ[modìfica | modìfica wikitèsto]

Chi de sótta gh'é 'na cùrta seleçión di ménbri ciù avoxæ (pe càrega ò pe âtre raxoìn) da famìggia Giustiniànn-a, spartîi tra e scciàtte ciù inportànti inte quæ o peu divîzo l'Albèrgo. Notâ cómme inta lìsta chi de sótta són minsonæ tùtti doî i cognómmi, ö sæ ségge quéllo de l'Albèrgo che quéllo da famìggia òriginâia, scibén che de sòlito inta storiografîa a ne vêgne dêuviòu sôlo un.

Giustiniàn olim Bànca[modìfica | modìfica wikitèsto]

  • Andrieu Giustiniàn Bànca (1385-1456): fìggio de Nichiôzo e Brancalìonn-a Grimaldi, o l'êa un di ménbri da Maónn-a de Scîo. Dedicòu a-a coleçión e a-o comèrcio de òpere d'àrte, ativitæ ch'a l'à permìsso a l'Andrieu de intrâ in contàtto con inportànti umanìsti de l'época, o l'à scrîto ascì 'n poêma dedicòu a-a vitöia di zenéixi inta diféiza de Scîo, ciamòu Relazione dell'attacco e difesa di Scio[13].
  • Aostìn Giustiniàn Bànca (1470-1536): fìggio de Pòulo, do ràmmo di Bànca, e de Bertomêa, do ràmmo di Lònghi, o l'é stæto o véscovo da diòcexi de Nébbio. O l'é aregordòu sorviatùtto cómme l'aotô de vàrie òpere, tra e quæ se pêuan aregordâ i famôxi Castigatissimi annali, o Dialogo nominato Corsica, e a Descrittione della Lyguria[14].
  • Brìçio Giustiniàn Bànca (1713-1778): fìggio de Gioàn Batìsta de Brìçio e Camìlla Pastorélli, a-i 31 de zenâ do 1775 o l'é stæto nominòu 174° dûxe da Repùbrica de Zêna, un di éutto elezûi inte 'sta famìggia chi. Spozòu con Izabèlla Döia, o no l'à avûo fìggi e o l'é interòu inta gêxa do Gexù e di Sànti Anbrêuxo e Andrîa[15][16].

Pe de ciù, a-o ràmmo di Bànca a fa pàrte ànche a lìnia di Giustiniàn de Basàn, incomensâ con l'Andrîa Giustiniàn (1605-1676), erêde do marchéize Vinçénso Giustiniàn, e estìnta into 1826 co-a mórte de Vinçénso, VI° prìnçipe de quéllo féodo. A ògni mòddo, da quéllo ànno a lìnia di prìnçipi de Basàn a l'é continoâ scìnn-a-o 1941 co-in ràmmo da famìggia di Bandìn inparentòu con 'sti Giustinién chi, pe pöi estingoîse do tùtto.

Giustiniàn olim Cànpo[modìfica | modìfica wikitèsto]

Giustiniàn olim Denéigro[modìfica | modìfica wikitèsto]

  • Benéito Giustiniàn Denéigro (1554-1621): fìggio de Giöxèppe de Benéito e de Gêuma, do ràmmo di Recanélli, o l'é un di Giustinién che són ariescîi a scapâ a Rómma depoî a chéita de Scîo. A-i 16 de novénbre do 1586 o l'é stæto nominòu cardinâ da-o Pàppa Scìsto V[18].
  • Vinçénso Giustiniàn Denéigro (1564-1637): fìggio de Giöxèppe de Benéito e de Gêuma, do ràmmo di Recanélli, o l'é stæto l'ùrtimo propiêtâio da Maónn-a de Scîo prìmma da sò chéita inte moén di tùrchi. Scapòu dónca a Rómma, dónde gh'êa za âtri ménbri da sò famìggia, o l'é fîto diventòu un di nòbili ciù infloénti da çitæ, óltre che gràn mecenâte e colezionìsta de òpere d'àrte[19].

Giustiniàn olim Lòngo[modìfica | modìfica wikitèsto]

Magnifying glass icon mgx2.svgO mæximo argoménto in detàggio: Lòngo (famìggia zenéize) § Giustiniàn olim Lòngo.
  • Bertomê Giustiniàn Lòngo (1435-1520): fìggio de Zâne de Daniælo e de Pomelìnn-a Di Fornæ, òmmo polìtico, o l'é stæto Cónsole de Càffa (into 1470), governatô da Maónn-a de Scîo (1476 e 1507) e da Còrsega (1501-1502). Pe de ciù, scìnn-a-a sò mòrte into 1520, o l'é stæto incaregòu de numerôze miscioìn diplomàtiche pe cònto da Repùbrica[20].
  • Brìçio Giustiniàn Lòngo (1457 ca.-?): fìggio de Ménego de Bertomê e de Adornìnn-a Adórno, o l'é stæto pe tànti ànni 'n corsâ e amiràlio a-o servìçio da Repùbrica. A-o moménto da dediçión de Zêna a-o Loîgi XII de Frànsa o l'é pasòu sótt'a-o rè de Spàgna, a-o pàppa e a l'inperatô Càrlo V, aprêuvo a-a poxiçión di Giustinién, de lóngo pàrte da façión di mascheræ[21].
  • Cézare Giustiniàn Lòngo (1550-?): fìggio de Galiàsso de Galiàsso de Brìçio e de Camìlla Duràsso De Batìsta, o l'é senatô da Repùbrica e anbasciatô de Zêna in Spàgna inti ànni da grâve crîxi finançiâia de quéllo régno. Tornòu in Ligùria pe risòlve de questioìn diplomàtiche in sciâ propiêtæ do Marchexâto de Finâ, o l'é mòrto, fòscia a Zêna, depoî o 1617[22].
  • Galiàsso Giustiniàn Lòngo (1465 ca.-?): fìggio de Brìçio e de Gêumìnn-a Di Fornæ, o l'é stæto pe tànti ànni a-o servìçio di rè de Spàgna cómme capitànio de galêe, parteçipàndo a-a batàggia de Càppo d'Órso ascì, inta quæ o l'é stæto inprexonòu. Mandòu a Zêna, aprêuvo a l'intençión de l'Andrîa Döia de pasâ co-i spagnòlli o l'é stæto a ògni mòddo liberòu[23].
  • Lùcco Giustiniàn Lòngo (1586-1651): fìggio de Lusciàndro e de Lélia De Frànchi Tôzo, a-i 21 de lùggio do 1644 o l'é stæto nominòu 107° dûxe da Repùbrica de Zêna, un di éutto elezûi inte 'sta famìggia chi. O l'é interòu inta gêxa de Sànta Màia de Castéllo[24].
  • Lusciàndro Giustiniàn Lòngo (1554-1631): fìggio de Lùcca de Vinçénso e de Manétta Sòuli, a-i 6 d'arvî do 1611 o l'é stæto nominòu 89° dûxe da Repùbrica de Zêna, un di éutto elezûi inte 'sta famìggia chi. O l'é interòu inta gêxa de Sànta Màia de Castéllo[16].
  • Òràçio Giustiniàn Lòngo (1580-1649): fìggio de Giöxèppe e de Despìnn-a, do ràmmo di Gaibâdi, persónn-a sénplice e ligâ a-e instituçioìn religiôze a-e quæ o l'à fæto pàrte, o l'é stæto nominòu véscovo, e pöi cardinâ ascì, da-o pàppa Inocénço X. Dæto ch'o l'êa bón a parlâ in grêgo, o l'à fæto pàrte de vàrie comiscioìn con l'òbietîvo d'unî tórna e gêxe catòlica e ortodòssa[25].
  • Zan'Andrîa Giustiniàn Lòngo (1494-1554): fìggio de Baldasàrre e de Ginevrìnn-a Spînoa, a-i 4 de zenâ do 1539 o l'é stæto nominòu 51° dûxe da Repùbrica de Zêna, un di éutto elezûi inte 'sta famìggia chi. Spozòu con Manêna do ràmmo di Bànca, da-a quæ o l'à avûo dôe fìgge, o l'é interòu inta gêxa de Sànta Màia de Castéllo[16].
  • Zâne Giustiniàn Lòngo (1418-1453): fìggio de Bertomê de Antönio, o l'é un di ménbri ciù avoxæ da famìggia Giustiniànn-a. O l'êa a càppo da diféiza de un di pónti ciù crìtichi de miâge da çitæ de Costantinòpoli into córso do sò blòcco do 1453, poxiçión inta quæ o l'é restòu scìnn-a quànde, sùbito prìmma da chéita da çitæ, o l'é stæto graveménte inciagòu a-i 29 de màzzo[26].

Giustiniàn olim Monêgia[modìfica | modìfica wikitèsto]

  • Ansâdo Giustiniàn Monêgia (1502-1596): fìggio de Baldasàrre de Ansâdo e de 'na dònna de Scîo, diplomàtico asæ avoxòu, o l'à avûo 'n ròllo inportànte inte l'ànbito da congiûa di Fiéschi óltre che-e vàrie miscioìn a l'èstero a lê afidæ. O l'é interòu inta gêxa de Sànta Màia de Castéllo[27].
  • Giùlio Giustiniàn Monêgia (1543 ca.-1616): fìggio de Pêo e de Màia Giustiniàn, do ràmmo di Recanélli, o l'é stæto un di Giustinién caturæ e deportæ da-i tùrchi depoî a chéita de Scîo. Depoî a sò liberaçión, o l'é stæto òspitòu da-i sò parénti za in Itàlia, vegnìndo nominòu véscovo de Aiàccio a-i 28 de seténbre do 1587. O l'é interòu inta catedrâle de quélla çitæ[28].
  • Pòulo GIustiniàn Monêgia (1506-1586): nasciûo a Zêna, a-i 6 d'òtôbre do 1569 o l'é stæto nominòu 67° dûxe da Repùbrica de Zêna, un di éutto elezûi inte 'sta famìggia chi. Spozòu con Setìmia Invrêa, da-a quæ o l'à avûo 'na sôla fìggia, o l'é interòu inta gêxa de Sànta Màia de Castéllo[16].

Giustiniàn olim Recanéllo[modìfica | modìfica wikitèsto]

Âtri ràmmi[modìfica | modìfica wikitèsto]

Giustiniàn olim Aràngio
Giustiniàn olim Cipròçio
  • Demétrio Giustiniàn Cipròçio (1450-1507): fìggio de Tomâxo e de Giorgétta Giustiniàn, o l'é stæto 'n inportànte mercànte e diplomàtico inti ànni de fórte agitaçión di teritöi da Repùbrica, méntre quésta a l'êa sotopòsta a-e dediçioìn a-i Sfòrza e a-i françéixi. Dòppo a cùrta esperiénsa do duxægo popolâre do Pòulo da Nêuve o l'é stæto condanòu a mòrte da-o Loîgi XII de Frànsa[33].
Giustiniàn olim Gaibâdo

Rescidénse[modìfica | modìfica wikitèsto]

Zêna[modìfica | modìfica wikitèsto]

Rómma[modìfica | modìfica wikitèsto]

  • Palàsso Giustiniàn: scitoòu a-o céntro da çitæ, o Palàsso Giustiniàn de Rómma o l'é stæto costroîo vèrso a fìn do XVI sécolo, vegnìndo acatòu da Giöxèppe Giustiniàn into 1590. O l'é pöi stæto alargòu da-i sò fìggi Benéito e Vinçénso, diventàndo a sêde de l'inportànte coleçión de òpere d'àrte incomensâ pròprio da-o Vinçénso. A-a giornâ d'ancheu o palàsso o l'é a sêde da prescidénsa do Senâto italiàn[39].
  • Vìlla Giustiniàn Màscimo: a levànte do céntro stòrico, a l'é stæta costroîa pe voentæ do marchéize Vinçénso Giustiniàn. A costruçión da vìlla, incomensâ into 1605, a l'é 'n progètto do Françésco Boromìn. Into 1802 a l'é stæta acatâ da famìggia Màscimo, da-a quæ a l'à pigiòu l'âtra pàrte do sò nómme, pe pasâ a-a fìn a-i Lançelòtti into 1848[40].
  • Vìlla Giustiniàn Odescalchi: afaciâ in sciâ ciàssa vêgia do pàize de Basàn Romàn, a l'êa a rescidénsa estîva di Giustinién de Rómma. Costroîa into XII sécolo, a l'é stæta acatâ da Vinçénso Giustiniàn, o quæ o l'à fæto incomensâ, a partî da-o 1603, i inportànti travàggi ch'àn dæto a-o palàsso a sò fàccia d'ancheu. Diventâ 'na rescidénsa da famìggia di Odescalchi, òua a l'é de propiêtæ pùblica[41].

Âtre rescidénse[modìfica | modìfica wikitèsto]

  • "A Giustiniànn-a": vìlla de canpàgna avoxâ pe-i sò vignêti, a se trêuva inta fraçión Roverêto do comùn de Gâvi. Costroîa a-o pòsto de 'n ciù antîgo monestê di fràtti benedetìn, a l'é pasâ a-i Giustinién into 1625, fòscia cómme riconpénsa pe-o càppo da goarnixón do Fòrte de Gâvi aprêuvo a-a sò vitöia cóntra 'n'armâ françéize. A-a giornâ d'ancheu a l'é a sêde de 'n'inpréiza agrìcola ch'a prodûxe ciù ò mêno 215.000 botìgge de vìn a l'ànno[42].
  • Palàsso Giustiniàn: palàsso into comùn de Amelia, o l'é 'na strutûa do XIII sécolo, acatâ da-i Giustinién into Seiçénto. Purtròppo a ciù pàrte da costruçión a l'é vegnûa zu into 1817, aprêuvo a-o colàsso da sotostànte cistèrna de l'etæ româna, co-ina sôla âa ch'a l'é ancón vixìbile a-a giornâ d'ancheu[43].
  • Palàsso Giustiniàn: palàsso afaciòu in sciâ ciàssa centrâle do pàize de Capràrica de Lécce, o l'é stæto acatòu da-i Giustinién into XVII sécolo, i quæ àn ordinòu i travàggi ch'àn dæto a-a costruçión a sò fàccia atoâle. O l'é stæto realizòu in sciâ bâze de 'na costruçión bén bén ciù antîga, remontànte a l'etæ normànn-a[44].
  • Palàsso Giustiniàn: palàsso into céntro stòrico de Mónte Rinàldo, costroîo in sciâ ciàssa ciù inportànte do pàize. Into XVIII sécolo o l'é stæto rinovòu da-i Giustinién, i quæ, pe mêzo de 'na série d'unioìn tra palàssi ciù antîghi, àn creòu a strutûa atoâle. 'Na vòtta estìnto quésto ràmmo da cazàdda, o palàsso o l'é stæto acatòu da âtre famìgge scìnn-a a pasâ, inte l'ànno 2000, a-o comùn[45].
  • Palàsso Giustiniàn: antîgo castéllo da fraçión de Ceparànn-a, into comùn de Bolàn, o l'é stæto acatòu da-i Giustinién into 1717 e da quésti rinovòu scìnn-a a trasformâlo inte 'na rescidénsa scignorîle. Inte l'Eutoçénto a l'é stæta edificâ l'arénte capélla gentilìçia, dedicâ a-a Santìscima Nonçiâ[46].
  • Palàsso Giustiniàn: castéllo-palàsso de Vesàn, scitoòu inta fraçión de Vesàn Sotàn, o l'é diventòu de propiêtæ da famìggia Giustiniànn-a into 1832, aprêuvo a-o maiézzo do Pêo Giustiniàn co-a contéssa Terêza Picêdi, ùrtima erêde di scignoî do pòsto. Ancón a-a giornâ d'ancheu o l'é abitoòu da 'sto ràmmo da famìggia chi[47].
  • Vìlla Giustiniànn-a: vìlla de Bâri caraterizâ da 'n cô rósso açéizo, raxón pi-â quæ a l'é ciamâ a "câza róssa" ascì, a l'é 'na strutûa bén bén antîga, dêuviâ cómme grancia da-i benedetìn tra o IX e o XII sécolo. Sótt'a-a vìlla gh'é 'n ipogêo de l'etæ bizantìnn-a, dêuviòu cómme sepolcrêto ebràico ascì[48].
  • Vìlla Giustiniànn-a: vìlla in scê colìnn-e da-arénte a-a çitæ còrsa de Bastîa, a l'é stæta costroîa pe-o véscovo Càrlo Fabrìçio Giustiniàn into 1660. Testimoniànsa de l'inportànte prezénsa da famìggia Giustiniànn-a in sce l'îzoa (arivâ a-a nòmina de éutto di sò ménbri a governatoî da Còrsega), d'ancheu a se trêuva in de condiçioìn no goæi bónn-e[49].

Albèrgo Giustiniàn[modìfica | modìfica wikitèsto]

Magnifying glass icon mgx2.svgO mæximo argoménto in detàggio: Albèrgo di Nòbili.

Depoî a rifórma de l'Andrîa Döia do 1528, dîta do "Garibétto", i Giustinién són diventæ un di sôli 28 albèrghi di nòbili inti quæ se dovéivan arechéugge e famìgge da nobiltæ zenéize. Da-a ciæa òrìgine "popolâre", quéllo di Giustinién o l'êa un di albèrghi ciù gréndi, formòu da 'n gràn nùmero de famìgge che, co-o pasâ di ànni, se són asociæ a-e dózze òriginâli.

Depoî a sò creaçión into 1362, moménto into quæ ne faxéivan pàrte prinçipalménte e famìgge Aràngio, Adórno, Bànca, Cànpi, Denéigro, Fornêto, Gaibâdo e Lòngo, se són unîe âtre famìgge de lignêua manimàn che quéste diventâvan sòccie da maónn-a, acatàndo de quöte de parteçipaçión[2]. In particolâ, depoî o 1528, ö sæ quànde tànte âtre cazàdde són intræ inte l'albèrgo, inti Giustinién êan inclûze e famìgge elenchæ chi de sótta[50]:

  • Ænn-a: famìggia òriginâia de Rapàllo[51].
  • Aràngio: antîga famìggia zenéize, a l'é unn-a de dózze ch'àn fondòu l'albèrgo into 1362[52].
  • Argiròffo: famìggia òriginâia de Ciâvai[51].
  • Bànca (De): famìggia òriginâia de Rapàllo, a l'é unn-a de dózze ch'àn fondòu l'albèrgo into 1362[53].
  • Benvegnûo: famìggia òriginâia de Nèrvi, a l'à fæto pàrte de l'albèrgo Giustiniàn a partî da-o 1528[54].
  • Bonfànte: famìggia òriginâia de Diàn Castéllo, arivâ a Zêna ciù ò mêno into 1150, a l'à fæto pàrte de l'albèrgo Giustiniàn a partî da-o 1528[55].
  • Bonivénto: famìggia òriginâia da Romàgna, a l'à fæto pàrte di albèrghi Giustiniàn e Gentî[55].
  • Bónn-a: famìggia òriginâia de Monterósso, a l'à fæto pàrte di albèrghi Giustiniàn e De Frànchi a partî da-o 1528[56].
  • Briandàte: famìggia òriginâia de Biandrate, a l'à fæto pàrte de l'albèrgo Giustiniàn a partî da-o 1528[57].
  • Cànpo: famìggia inparentâ co-i Viscónti, a l'é unn-a de dózze ch'àn fondòu l'albèrgo into 1362. Da-o 1528 àn fæto pàrte di albèrghi Promontöio e Lomelìn[58].
  • Castéllo (ò De Càstro): famìggia inparentâ co-i Viscónti, a l'à fæto pàrte de l'albèrgo Giustiniàn a partî da-o 1394 pe pöi pasâ, da-o 1439, in quéllo di Grimaldi. Da chi a l'à avûo òrìgine a famìggia Zacàia[59].
  • Cavatòrta: famìggia òriginâia da Lonbardîa, arivâ a Zêna into XII sécolo, a l'à fæto pàrte de inte l'albèrgo Giustiniàn a partî da-o 1528[60].
  • Ciòcia: famìggia òriginâia da Lonbardîa, arivâ a Zêna into XIV sécolo, a l'à fæto pàrte de l'albèrgo Giustiniàn a partî 1528[61].
  • Cipròtti: famìggia òriginâia de Cîpro, a l'à fæto pàrte de l'albèrgo Giustiniàn a partî da-o 1528[62].
  • Còrsi: famìggia òriginâia de Sànn-a, a l'à fæto pàrte de l'albèrgo Giustiniàn a partî da-o 1528[63].
  • Denéigro: famìggia òriginâia de Pòrtovénere, a partî da-o 1528 'na pàrte de 'sta famìggia chi a l'à creòu 'n pròpio albèrgo[64].
  • Figàllo: famìggia òriginâia de Rapàllo, a l'à fæto pàrte de l'albèrgo Giustiniàn a partî da-o 1532[65].
  • Fornêto (De): famìggia òriginâia de Rapàllo, a l'é unn-a de dózze ch'àn fondòu l'albèrgo into 1362[66].
  • Gaibâdo: famìggia òriginâia da Valàdda da Gravéggia, a l'é unn-a de dózze ch'àn fondòu l'albèrgo into 1362. A l'é pöi pasâ, a partî da-o 1528, inti albèrghi Lomelìn e Interiàn[67].
  • Lionàrdo: a l'à fæto pàrte de l'albèrgo Giustiniàn a partî da-o 1528[68].
  • Lòngo: famìggia òriginâia de Vendón, arivâ a Zêna ciù ò mêno into 980, a l'é unn-a de dózze ch'àn fondòu l'albèrgo into 1362[69].
  • Marùffo: famìggia òriginâia da Spézza, a l'à fæto pàrte di albèrghi Giustiniàn e Fiéschi[70].
  • Masón: famìggia òriginâia de Récco, arivâ a Zêna into 1150, a l'à fæto pàrte de l'albèrgo Giustiniàn a partî da-o 1528[71].
  • Monêgia: famìggia òriginâia de Monêgia, a l'à fæto pàrte di albèrghi Giustiniàn, Lercâ e Çigâa a partî da-o 1528[72].
  • Mongiardìn: famìggia òriginâia de Mongiardìn, a l'é arivâ a Zêna a l'inìçio do XIII sécolo[72].
  • Mòrchio: famìggia òriginâia de Rapàllo, arivâ a Zêna a-a meitæ do XIV sécolo, a l'à fæto pàrte de l'albèrgo Giustiniàn a partî da-o 1528[73].
  • Novâro: famìggia òriginâia de Novâra, a l'à fæto pàrte di albèrghi Giustiniàn, Çenturión e Döia a partî da-o 1528[74].
  • Oivê: antîga famìggia zenéize, a l'é unn-a de dózze ch'àn fondòu l'albèrgo into 1362, intràndo pöi inti De Frànchi ascì[75].
  • Pagànn-a (De): famìggia òriginâia de Sànn-a ò Rapàllo, a l'à fæto pàrte di albèrghi Giustiniàn e De Frànchi[76].
  • Pasàn (Da): famìggia òriginâia de Pasàn, a l'à fæto pàrte di albèrghi Giustiniàn, Lomelìn e Denéigro a partî da-o 1528[77].
  • Pónte: famìggia òriginâia da Valàdda da Ponçéivia, arivâ a Zêna into 1170, a l'à fæto pàrte de l'albèrgo Fatinànti a partî da-o 1380 pe pöi pasâ, da-o 1528, inti albèrghi Giustiniàn, Gentî e Çìbbo[78].
  • Pràndi: famìggia òriginâia da Lonbardîa, a l'à fæto pàrte de l'albèrgo Giustiniàn a partî da-o 1528[79].
  • Pròu: famìggia òriginâia de Pròu, inta Valàdda do Bezàgno, arivâ a Zêna into 1260, a l'à fæto pàrte di albèrghi Giustiniàn e Denéigro a partî da-o 1528[80].
  • Rebùffo: famìggia òriginâia de Séstri Levànte, arivâ a Zêna into XIII sécolo, a l'à fæto pàrte de l'albèrgo Giustiniàn a partî da-o 1528[81].
  • Recanélli: famìggia òriginâia da Rivêa, arivâ a Zêna into 1340, a l'à fæto pàrte de l'albèrgo Giustiniàn a partî da-o 1359[81].
  • Rocatagiâ: famìggia òriginâia da Rivêa de Levànte, a l'à fæto pàrte de l'albèrgo Giustiniàn a partî da-o 1528[82].
  • Ròcca: famìggia òriginâia da Valàdda do Bezàgno, arivâ a Zêna ciù ò mêno into 1260, a l'à fæto pàrte de l'albèrgo Giustiniàn a partî da-o 1345 e, da-o 1528, di Pravexìn ascì[82].
  • Sàn Teodöo: famìggia òriginâia do quartê de Zêna co-o mæximo nómme, a l'à fæto pàrte de l'albèrgo Giustiniàn a partî da-o 1360[83].
  • Sarvaréssa: famìggia òriginâia da zöna de Nöi, arivâ a Zêna ciù ò mêno into 1340, a l'à fæto pàrte de l'albèrgo Giustiniàn a partî da-o 1528[84].
  • Séstri: famìggia òriginâia de Séstri Levànte, a l'à fæto pàrte di albèrghi Giustiniàn e De Frànchi a partî da-o 1528[84].
  • Ughétti: antîga famìggia zenéize, a l'à fæto pàrte de l'albèrgo Giustiniàn a partî da-o 1359[85].
  • Valebónn-a: famìggia òriginâia da Rivêa, a l'à fæto pàrte de l'albèrgo Giustiniàn a partî da-o 1528[86].
  • Valeràn: a l'à fæto pàrte de l'albèrgo Giustiniàn a partî da-o 1528[87].
  • Vegétti: antîga famìggia zenéize[88].
  • Vigneu: famìggia òriginâia de Récco, a l'à fæto pàrte di Giustiniàn e, da-o 1528, di Grìllo ascì[89].

Nòtte[modìfica | modìfica wikitèsto]

  1. 1,0 1,1 (IT) Giovanni Battista di Crollalanza, Dizionario storico-blasonico delle famiglie nobili e notabili italiane, estinte e fiorenti, vol. 1, Pîza, 1888, p. 487-488.
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 2,15 2,16 (IT) Giustiniani di Genova, in sce giustiniani.info. URL consultòu o 25 zenâ 2022.
  3. (IT) Palazzo Giustiniani - Genova, in sce giustiniani.info. URL consultòu o 3 arvî 2022.
  4. L'azónta de l'àgogia néigra inperiâle, a 'na tésta e in cànpo d'öo, a l'é stæta concèssa into 1413 da l'inperatô Sigismóndo.
  5. 5,0 5,1 (IT) Genealogia dell'Augustissima Famiglia Giustiniana (PDF), in sce giustiniani.info. URL consultòu o 4 arvî 2022.
  6. 6,0 6,1 Giustiniàn, 1537, Car. CXXXVII
  7. (LA) Conuentio secunda inter comune Ianue et mahonenses (PDF), in sce giustiniani.info. URL consultòu o 4 arvî 2022.
  8. Quésto quàddro, conservòu into Musêo naçionâle de Capodimonte de Nàpoli, o l'é stæto realizòu cómme bòssa pe unn-a de decoraçioìn da sofîta da sâla do Consegétto into Pâxo. Purtròppo l'òpera a l'é stæta destrûta inte l'incéndio do 1777.
  9. (IT) Chiesa di Santa Maria di Castello - la chiesa dei Giustiniani, in sce giustiniani.info. URL consultòu o 4 arvî 2022.
  10. (IT) Michê Giustinién, La gloriosa morte de' diciotto fanciulli Giustiniani patritij genouesi, de' signori di Scio, scritta dall'abbate Michele Giustiniani del sangue stesso, e celebrata da diuersi eruditi ingegni d'Europa, Avelìn, Per Camillo Cauallo, 1656.
  11. (IT) Massacro dei Giustiniani a Chios nel 1566, in sce giustiniani.info. URL consultòu o 6 frevâ 2022.
  12. (IT) Notizie storiche sull'invasione francese a Roma e sulla nascita della Prima Repubblica Romana, in sce giustiniani.info. URL consultòu o 4 arvî 2022.
  13. (IT) Enrico Basso, GIUSTINIANI, Andreolo, in Dizionario Biografico degli Italiani, vol. 57, Rómma, Treccani, 2001.
  14. (IT) Aurelio Cevolotto, GIUSTINIANI, Agostino, in Dizionario Biografico degli Italiani, vol. 57, Rómma, Treccani, 2001.
  15. (IT) Maristella Cavanna Ciappina, GIUSTINIANI, Brixio, in Dizionario Biografico degli Italiani, vol. 57, Rómma, Treccani, 2001.
  16. 16,0 16,1 16,2 16,3 16,4 16,5 16,6 (IT) Sergio Bonadonna e Mario Marcenaro, Rosso Doge: i Dogi della Repubblica di Genova dal 1399 al 1797, Zêna, De Ferrari Editore, 2018, ISBN 978-88-6405-998-3.
  17. (IT) Maristella Cavanna Ciappina, GIUSTINIANI, Giovan Antonio, in Dizionario Biografico degli Italiani, vol. 57, Rómma, Treccani, 2001.
  18. (IT) Simona Feci e Luca Bortolotti, GIUSTINIANI, Benedetto, in Dizionario Biografico degli Italiani, vol. 57, Rómma, Treccani, 2001.
  19. (IT) Simona Feci, Luca Bortolotti e Franco Bruni, GIUSTINIANI, Vincenzo, in Dizionario Biografico degli Italiani, vol. 57, Rómma, Treccani, 2001.
  20. (IT) Maristella Cavanna Ciappina, GIUSTINIANI, Bartolomeo, in Dizionario Biografico degli Italiani, vol. 57, Rómma, Treccani, 2001.
  21. (IT) Calogero Farinella, GIUSTINIANI, Brizio, in Dizionario Biografico degli Italiani, vol. 57, Rómma, Treccani, 2001.
  22. (IT) Maristella Cavanna Ciappina, GIUSTINIANI, Cesare, in Dizionario Biografico degli Italiani, vol. 57, Rómma, Treccani, 2001.
  23. (IT) Maristella Cavanna Ciappina, GIUSTINIANI, Galeazzo, in Dizionario Biografico degli Italiani, vol. 57, Rómma, Treccani, 2001.
  24. (IT) Calogero Farinella, GIUSTINIANI, Luca, in Dizionario Biografico degli Italiani, vol. 57, Rómma, Treccani, 2001.
  25. (IT) Massimo Ceresa, GIUSTINIANI, Orazio, in Dizionario Biografico degli Italiani, vol. 57, Rómma, Treccani, 2001.
  26. (IT) Giustina Olgiati, GIUSTINIANI, Giovanni, in Dizionario Biografico degli Italiani, vol. 57, Rómma, Treccani, 2001.
  27. (IT) Maristella Cavanna Ciappina, GIUSTINIANI, Ansaldo, in Dizionario Biografico degli Italiani, vol. 57, Rómma, Treccani, 2001.
  28. (IT) Stefano Tabacchi, GIUSTINIANI, Giulio, in Dizionario Biografico degli Italiani, vol. 57, Rómma, Treccani, 2001.
  29. (IT) Maria Carla Italia, GIUSTINIANI, Michele, in Dizionario Biografico degli Italiani, vol. 57, Rómma, Treccani, 2001.
  30. (IT) Stefano Tabacchi, GIUSTINIANI, Pier Maria, in Dizionario Biografico degli Italiani, vol. 57, Rómma, Treccani, 2001.
  31. Segóndo âtre fónte o l'é do ràmmo di Denéigro, cómme o marchéize da-o mæximo nómme.
  32. (IT) Dario Busolini, GIUSTINIANI, Vincenzo, in Dizionario Biografico degli Italiani, vol. 57, Rómma, Treccani, 2001.
  33. 33,0 33,1 (IT) Calogero Farinella, GIUSTINIANI, Demetrio, in Dizionario Biografico degli Italiani, vol. 57, Rómma, Treccani, 2001.
  34. (IT) Giustiniani. I palazzi, la storia - Presentazione della nuova sede di via dei Giustiniani (PDF), in sce giustiniani.info. URL consultòu o 24 màrso 2022.
  35. (IT) Via San Bernardo 21, in sce irolli.it. URL consultòu o 24 màrso 2022.
  36. (IT) Piazza Giustiniani 6 - Marc'Antonio Giustiniani, in sce irolli.it. URL consultòu o 24 màrso 2022.
  37. (IT) Via dei Giustiniani 11 - Vincenzo Giustiniani Banca, in sce irolli.it. URL consultòu o 24 màrso 2022.
  38. (IT) Palazzo Giustiniani Cambiaso, in sce giustiniani.info. URL consultòu o 24 màrso 2022.
  39. (IT) Palazzo Giustiniani a Roma, in sce giustiniani.info. URL consultòu o 31 màrso 2022.
  40. (IT) Villa Giustiniani a Roma, in sce giustiniani.info. URL consultòu o 31 màrso 2022.
  41. (IT) Palazzo Giustiniani Bassano Romano, in sce giustiniani.info. URL consultòu o 31 màrso 2022.
  42. (IT) La Giustiniana Gavi, in sce giustiniani.info. URL consultòu o 31 màrso 2022.
  43. (IT) Palazzo Giustiniani Amelia, in sce giustiniani.info. URL consultòu o 31 màrso 2022.
  44. (IT) Palazzo Giustiniani Caprarica di Lecce, in sce giustiniani.info. URL consultòu o 31 màrso 2022.
  45. (IT) Palazzo Giustiniani Monte Rinaldo, in sce giustiniani.info. URL consultòu o 31 màrso 2022.
  46. (IT) Palazzo Giustiniani Ceparana, in sce giustiniani.info. URL consultòu o 31 màrso 2022.
  47. (IT) Palazzo Giustiniani Vezzano, in sce giustiniani.info. URL consultòu o 31 màrso 2022.
  48. (IT) Villa GIustiniana Bari, in sce giustiniani.info. URL consultòu o 31 màrso 2022.
  49. (IT) Villa Giustiniana Bastia, in sce giustiniani.info. URL consultòu o 31 màrso 2022.
  50. (IT) Giovanni Andrea Ascheri, Notizie storiche delle famiglie in alberghi in Genova, Zêna, Tipografia Faziola, 1846.
  51. 51,0 51,1 Scorza, 2014, p. 24
  52. Scorza, 2014, p. 23
  53. Scorza, 2014, p. 30
  54. Scorza, 2014, p. 36
  55. 55,0 55,1 Scorza, 2014, p. 42
  56. Scorza, 2014, p. 40
  57. Scorza, 2014, p. 47
  58. Scorza, 2014, p. 54
  59. Scorza, 2014, p. 63
  60. Scorza, 2014, p. 65
  61. Scorza, 2014, p. 70
  62. Scorza, 2014, p. 72
  63. Scorza, 2014, p. 76
  64. Scorza, 2014, p. 147
  65. Scorza, 2014, p. 94
  66. Scorza, 2014, p. 96
  67. Scorza, 2014, p. 103
  68. Scorza, 2014, p. 124
  69. Scorza, 2014, p. 127
  70. Scorza, 2014, p. 136
  71. Scorza, 2014, p. 137
  72. 72,0 72,1 Scorza, 2014, p. 140
  73. Scorza, 2014, p. 143
  74. Scorza, 2014, p. 149
  75. Scorza, 2014, p. 152
  76. Scorza, 2014, p. 156
  77. Scorza, 2014, p. 161
  78. Scorza, 2014, p. 172
  79. Scorza, 2014, p. 174
  80. Scorza, 2014, p. 175
  81. 81,0 81,1 Scorza, 2014, p. 179
  82. 82,0 82,1 Scorza, 2014, p. 184
  83. Scorza, 2014, p. 193
  84. 84,0 84,1 Scorza, 2014, p. 202
  85. Scorza, 2014, p. 217
  86. Scorza, 2014, p. 219
  87. Scorza, 2014, p. 218
  88. Scorza, 2014, p. 220
  89. Scorza, 2014, p. 224

Bibliografîa[modìfica | modìfica wikitèsto]

Âtri progètti[modìfica | modìfica wikitèsto]

Colegaménti estèrni[modìfica | modìfica wikitèsto]

Contròllo de outoritæVIAF (EN18074877 · GND (DE121283771 · CERL cnp00564150 · WorldCat Identities (EN18074877